Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Bekwaamheidseisen PO Bekwaamheidseisen VHO Bekwaamheidseisen VO Leraar, een rijk beroep Factoren die invloed hebben op professioneel oordelen Gerichte feedback Getting things done Je hoofd leeg maken Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Leraren zijn net echte mensen Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
Communicatie
Startgesprekken na de zomer Vanzelfsprekende relatie
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Klassenmanagement
Relatie inzetten
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs onderzoekend leren- nieuwsgierige leraren Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Mogelijkheden flexibalisering lerararenopleiding Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Motivatie
Motivatie vmbo
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Brede professionele basis
Werkdruk werkplezier
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
Arbeidsvoorwaarden
Werkdruk en administratie
ICT
Weinig ICT-gebruik Invloed digitale leeromgevingen op leraren Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren

 

Leraren pesten leraren

Kees van Overveld

Gedragsdeskundige; eigenaar bij Trainingsbureau voor het onderwijs

  

kees.vanoverveld@hu.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

van Overveld, K. (2014). Leraren pesten leraren.
Geraadpleegd op 23-10-2017,
van https://wij-leren.nl/leraren-pesten-leraren.php

“Ik kreeg op het laatst geen notulen en nieuwsbrieven meer in mijn postbakje. Zo kwam ik er een keer achter dat er in de pauze een ingelaste vergadering was. Toen ik na 20 minuten de vergaderruimte binnen kwam zag ik spottende gezichten. De directeur draaide het verhaal zo dat ik het gevoel kreeg dat het mijn eigen schuld was.”

“Als zorgcoördinator moest ik een pestprotocol schrijven. Terwijl ik zelf werd gepest...  En die pestende collega’s staan vervolgens met een stalen gezicht voor een groep leerlingen om lessen te geven over het tegengaan van pesten. Onvoorstelbaar, hoe triest!”

Inleiding

De laatste anderhalf jaar staat het onderwerp pesten behoorlijk in de belangstelling. Tijdens een literatuuronderzoek voor mijn laatste boek stuitte ik op een voor mij onbekend fenomeen: leraren die leraren pesten. Met enig ongeloof las ik een aantal Engelstalige artikelen. Hoe kunnen leraren dit doen, dacht ik? Juist díe doelgroep die leerlingen wijzer moet maken over het respectvol omgaan met anderen?

Omdat ik benieuwd was of dit pestgedrag ook in Nederlandse scholen zou plaatsvinden, plaatste ik een oproep via Twitter en LinkedIn. Ik stelde de vraag of gepeste leraren bereid waren een interview aan mij te geven. Ik kreeg zo’n tien reacties. Een aantal leraren deed hun verhaal via de mail. Wat mij trof, was de angst die in de mails naar boven kwam. Men wilde geen interview geven omdat men bang was dat het verhaal door het bestuur of directie zou worden herkend. Sommige mensen hadden een spreekverbod  en durfden niet openlijk het verhaal te vertellen. Dat zou ontegenzeggelijk consequenties hebben.

Uiteindelijk waren er drie leraren zo dapper om mij hun verhaal te vertellen. Hun informatie heb ik gebruikt om dit artikel te schrijven. Het doel van dit artikel is om meer aandacht te vragen voor dit redelijk onbekende fenomeen.

Pesten

In de literatuur worden diverse definities van pesten gebruikt. Pesten is mijns inziens een vorm van agressie (fysiek, verbaal, psychisch). Het heeft altijd drie elementen in zich:

  1. Het gedrag is intentioneel. (Men heeft duidelijk de bedoeling de ander te schaden of te kwetsen).
  2. Er is sprake van een patroon. (Er vinden meerdere gebeurtenissen plaats over een bepaalde tijdsperiode. Het is aannemelijk dat de gebeurtenissen zullen aanhouden).
  3. Het pestgedrag gebeurt vanuit een machtsverschil. (De dader is fysiek/mentaal sterker, hij heeft een hogere positie in de organisatie en/of er zijn meerdere personen die samenspannen).

Het pestgedrag tussen leraren kan allerlei vormen aannemen. Hieronder volgt een niet uitputtend overzicht.

  • Buitensluiten (niet vertellen dat er na schooltijd nog een drankje wordt genuttigd).
  • Informatie onthouden waardoor iemand faalt (geen notulen of verslagen in het postvak krijgen).
  • Roddelen of leugens verspreiden over iemands privéleven (“Collega X gebruikt in het weekend cocaïne’) .
  • Iemands competentie openlijk ter discussie stellen. (“Ik kreeg zo langzamerhand het gevoel dat het wel aan mij moest liggen. Ik ging steeds meer aan mijzelf twijfelen”). 
  • Taken bij iemand weghalen (“Ik mocht opeens niet meer alleen met ouders spreken”).
  • Iemand kwetsen (“Het tekenen van de diploma’s van de schoolverlaters wordt gezien als een beloning voor hard werken tijdens het examenjaar.  Vier collega’s werden gevraagd; ik niet”).
  • Gezag ondermijnen (“Ik had drie leerlingen straf gegeven. De adjunct maakte dat met veel omhaal weer ongedaan. Dit had ogenblikkelijk effect op de orde in de klas”).
  • Vertrouwelijke informatie lekken (bijvoorbeeld door een directeur of vertrouwenspersoon).
  • Iemand een bijnaam geven.
  • Misbruik van macht door directieleden.

Uit de verhalen van de slachtoffers blijkt dat het niet alleen collega’s zijn die pesten. Ook directieleden maken zich er schuldig aan. Verder blijkt dat bovenschoolse directie en bestuur vaak de directie van de school beschermen en het slachtoffer laten vallen.

Redenen om te pesten

Uit de verhalen die ik te horen kreeg, wordt duidelijk dat leraren diverse redenen kunnen hebben  om collega’s te pesten. Een van de geïnterviewde leraren vertelde dat zij vaak ziek was. Het duurde erg lang voordat bij haar de juiste diagnose kon worden vastgesteld. In de periode tot aan die diagnose werd haar verweten zich aan te stellen. Collega’s namen het haar kwalijk dat ze zo vaak afwezig was omdat de leerlingen steeds moesten worden verdeeld over de groepen.  

Een andere leraar vertelt dat zij het pispaaltje was van een hechte kliek leraren binnen het schoolteam. Het betrof leraren die al vanaf de oprichting van de school met elkaar samenwerkten en in de loop van de tijd allerlei ongeschreven normen en waarden hadden geformuleerd. Zo werd het slachtoffer voortdurend onder druk  gezet om meer over haar privéleven te vertellen. Het slachtoffer weigerde dat omdat de collega’s wel erg veel details wilden weten. Het slachtoffer werd verweten eigenzinnig en oncollegiaal te zijn.

Naast ziekte en het weigeren toe te geven aan de druk van de groep, blijken ook de volgende zaken reden om te pesten:

  • Kritisch zijn tijdens vergaderingen.
  • Controversieel zijn (afwijkende visie hebben, je niet gedragen volgens de heersende normen).
  • Niet getrouwd, afwijkende levensstijl.
  • Jonge collega die Master-diploma heeft (“Heb je die wijsneus weer!”). 
  • De schuld krijgen van een voorval.
  • Machtsmisbruik.
  • Ordeproblemen.

Het pesten blijkt vooral op te treden in schoolteams waar de sfeer slecht is en waar andere collega’s om wat voor reden dan ook niet ingrijpen als ze zien dat er wordt gepest.

Gevolgen voor het slachtoffer

Wat mij raakte in de interviews met de slachtoffers van het pestgedrag is de psychische deuk die men heeft opgelopen. Het blijkt dat het aanhoudende pestgedrag door collega’s zorgt voor twijfel. Het slachtoffer gaat daadwerkelijk geloven dat hij als enige fouten maakt, een waardeloos persoon is en ongeschikt is voor het vak. Hij gaat zich ook naar dit beeld gedragen waardoor het idee steeds sterker wordt dat hij inderdaad incompetent is (self-fulfilling prophecy). 

Een van de geïnterviewde leraren vertelde dat zij als een zombie door de school liep. Ze was iedere dag van half acht ’s ochtends tot zes uur ’s avonds aanwezig om al het schoolwerk tot in perfectie voor te bereiden. Er mocht namelijk niets misgaan als de directeur weer eens onverwacht de klas binnenkwam om te observeren. Tijdens de pauzes bleef zij angstig  in haar lokaal om confrontaties met haar collega’s uit de weg te gaan. Dit leidde tot roddels en verwijten van oncollegiaal gedrag. 

Voor sommige leraren heeft het pestgedrag (met name door directieleden) gevolgen voor de carrière. Zo vertelden leraren dat hun een nieuwe taak/functie werd onthouden terwijl het eerder wel was beloofd. Ook naar een door het bestuur betaalde opleiding kon men fluiten. In één geval werkte de macht van de directie door toen het slachtoffer naar een andere school overstapte. Na een hoopvol begin op de nieuwe school zorgde de tentakels van die vorige directeur voor een hervatting van het pestgedrag. 

De dagelijkse confrontatie met pestende collega’s leidt tot een scala aan negatieve gevoelens. Men spreekt over frustratie, verwarring, twijfel, schaamte, pijn en boosheid. Daarnaast is er een grote angst om het verhaal aan de eigen partner of aan familieleden te vertellen (zelfs jaren nadat het pesten is gestopt). Een van de leraren vertelde dat zij lange tijd aan zelfmoord heeft gedacht. Gelukkig heeft zij die gedachte nu uit haar hoofd gezet.

Pestgedrag tegengaan

Agressie tussen personen is verwerpelijk, zeker als het gaat om professionals die de taak hebben om kinderen en jongeren een geweldloze wijze van omgang en probleem oplossen bij te brengen.

Wie door collega’s wordt gepest, heeft wellicht baat bij de volgende tips:

  • Onprettige gevoelens zijn mogelijk een signaal van een verziekte schoolcultuur. Negeer de signalen niet.
  • Geef op tijd je grenzen aan bij de pester(s). Accepteer het pestgedrag niet  en zoek medestanders die het pestgedrag afkeuren.
  • Documenteer voorvallen, leg alles vast. Als een directielid je competenties ter discussie stelt, vraag dan of hij deze zaken zwart op wit zet.
  • Zoek advies of hulp bij een persoon die te vertrouwen is (vertrouwenspersoon of maatschappelijk werker). Als die persoon niet binnen de school aanwezig is, neem dan contact op met de vakbond. Start eventueel een klachtenprocedure op. 
  • Voorkom in ieder geval dat het pesten in je kruipt, zoals een van de leraren het verwoordde.
  • In het uiterste geval: vraag overplaatsing aan of zoek een school buiten de eigen stichting/samenwerkingsverband. Neem niet vrijwillig ontslag zolang je geen andere baan hebt.

Weet verder dat pesten volgens de Arbowet (hoofdstuk 1) valt onder ‘psychosociale arbeidsbelasting’. Werkgevers zijn op grond van deze wet verplicht om een beleid te voeren dat erop gericht is om deze vorm van arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. (Zie http://www.arboportaal.nl/onderwerpen/psychosociale-belasting/pesten.html).

Tot slot

Ik dank de drie leraren die bereid waren mij persoonlijk te woord te staan en die door mijn vragen nog eens werden herinnerd aan een vreselijke periode in hun werkzame leven. Daarnaast dank ik de leraren die mij via de mail hun verhaal hebben verteld. Ik hoop dat dit artikel hun allen troost geeft en dat in de scholen de discussie over dit onderwerp op gang komt. 

van Overveld, K. (2014). Leraren pesten leraren.
Geraadpleegd op 23-10-2017,
van https://wij-leren.nl/leraren-pesten-leraren.php

Gerelateerd

Meidenvenijn in het primair onderwijs
Meidenvenijn in het primair onderwijs
Over het voorkomen en verhelpen van pesten tussen meiden
Medilex Onderwijs 
Anti-pest programma`s klimaat op school
Anti-pest programma`s klimaat op school

OnderwijsAdvies 
Pedagogisch klimaat
Pedagogisch klimaat - leidinggeven - veiligheid - orde in de klas
Arja Kerpel
Vijfsporenaanpak pesten
De vijfsporenaanpak bij pesten
Bob van der Meer
Gevolgen van pesten
Pesten op school - gevolgen en aanpak
Machiel Karels
Pesterijen op school
Pesterijen op school - oorzaken - profielen van betrokkenen
Machiel Karels
Positive Behavior Support
Schoolwide Positive Behavior Support (SWPBS)
Monique Baard
Preventie gedragsproblemen
Onderwijs en gedragsproblemen: Prioriteit voor preventie
Kees van Overveld
Pesten groepsaanpak
Pesten vraagt om een positieve groepsaanpak
Kees van Overveld
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Groepsklimaat
Gelukkige kinderen in een gelukkige klas
Arja Kerpel
Pesten aanpakken
Pesten aanpakken - lessenserie voor de basisschool
Arja Kerpel
Professionele leergemeenschap
De professionele leergemeenschap
Arja Kerpel
Alles over pesten
Alles over pesten
Helèn de Jong

Cyberpesten en andere digitaal ongewenst gedrag
Wat zijn effectieve interventies om digitaal ongewenst gedrag in het onderwijs tegen te gaan?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Gedrag en schoolprestaties
Invloed van antisociaal gedrag en prosociaal gedrag op schoolprestaties
Toetsing anti pestprogramma
Toetsing anti-pestprogramma’s in Nederlandse schoolpraktijk
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Leerlingen met dyslexie

Kwink op school

Wandelen voor water

Academica Business College

Leraren pesten leraren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.