Hoeveel tijd besteden leraren in Nederland aan hun werkzaamheden?

Geplaatst op 2 april 2019

Samenvatting

Leraren in Nederland werken meer uren per week dan de vastgestelde norm. Leraren primair onderwijs maken meer overuren dan leraren voortgezet onderwijs. In vergelijking met andere Europese landen maken Nederlandse leraren veel uren. Dit geldt voor primair en voortgezet onderwijs. De verhouding tussen lesgebonden en niet-lesgebonden activiteiten ligt ongeveer op het Europese gemiddelde.

Bij onderzoek naar tijdsbesteding wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen:
a)    lesgebonden activiteiten, zoals het lesgeven zelf, lesvoorbereiding en nakijken
b)    niet-lesgebonden activiteiten, zoals bijscholen en administratieve taken
De Algemene Onderwijsbond (AOb) heeft in het schooljaar 2015/2016 een studie naar tijdsbesteding uitgevoerd. Doel was de taakverdeling van leraren in het primair en het voortgezet onderwijs in kaart te brengen. De taakverdeling van de leraren is in figuur 1 en figuur 2 weergegeven, voor het primair en voortgezet onderwijs apart.



Figuur 1. Gemiddelde werkweek primair onderwijs. Totaal aantal gewerkte uren per week is 46,9 uur, bij een fulltime-aanstelling (norm werkweek is 40 uur) (Algemene Onderwijsbond, 2017).

Figuur 2. Gemiddelde werkweek voortgezet onderwijs. Totaal gemiddelde per week is 45,2 uur, bij een fulltime-aanstelling (norm werkweek is 42,5 uur) (Algemene Onderwijsbond, 2017).

Tijdsbesteding hoger dan normtaak

De feitelijke tijdsbesteding ligt in beide sectoren hoger dan de normtaak; in het primair onderwijs is het verschil het grootst. In het primair onderwijs is ook het aandeel niet-lesgebonden activiteiten groot, namelijk 47 procent. In het voortgezet onderwijs is dit minder: 41 procent.
De cijfers van de AOb voor het voortgezet onderwijs kunnen we vergelijken met de gegevens over de tijdsbesteding van Nederlandse leraren van TALIS, de vijfjaarlijkse Teaching and Learning International Survey van de OECD. Volgens TALIS 2013 besteden Nederlandse leraren in het voortgezet onderwijs meer tijd aan het lesgeven (42 procent) dan volgens de AOb (32 procent). De tijd die gemoeid is met voorbereiden en nakijken verschilt niet veel volgens beide onderzoeken (TALIS: 23 procent, AOb: 27 procent). Aan de overige taken besteedt de Nederlandse docent volgens TALIS 35 procent en volgens de AOb 40 procent van zijn werktijd.

Vergelijking met andere Europese landen

Een recente, internationale vergelijking is gemaakt door de OECD. Voor Nederland is er geen verschil gemaakt in het aantal bestede uren voor het voortgezet onderwijs (onderbouw en bovenbouw).
Nederlandse leraren besteden gemiddeld meer tijd aan onderwijsuren dan bijna alle andere landen. Het gaat om respectievelijk 930 uur per jaar voor het primair onderwijs en 750 uur voor het voortgezet onderwijs. Ter vergelijking: het Europese gemiddelde lag in 2015 op 767 uur per jaar in het primair onderwijs, 666 uur in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en 632 uur in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Het aantal uren in Nederland ligt hier dus ruim boven.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde) Vraagsteller: beleidsadviseur PO-raad
Referentie: Kennisrotonde. (2018). Hoe veel tijd besteden leraren in Nederland aan hun werkzaamheden? (KR.434). Den Haag: Kennisrotonde.

Vraag

Hoe veel tijd besteden leraren in Nederland aan hun werkzaamheden: lesgeven, overige lesgebonden activiteiten, deskundigheidsbevordering en schooltaken?

A) Wat is de tijdsbesteding binnen verschillende onderwijssectoren?

B) Hoe verhoudt de tijdsbesteding van Nederlandse leraren zich tot die in andere Europese landen?

Kort antwoord

Leraren in Nederland werken meer uren per week dan de vastgestelde norm. Leraren primair onderwijs maken meer overuren dan leraren voortgezet onderwijs. In vergelijking met andere Europese landen maken Nederlandse leraren veel uren. Dit geldt voor primair en voortgezet onderwijs. De verhouding tussen lesgebonden en niet-lesgebonden activiteiten ligt ongeveer op het Europese gemiddelde.

Toelichting antwoord

A) Wat is de tijdsbesteding binnen verschillende onderwijssectoren?

Bij onderzoek naar tijdsbesteding wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen:

a) lesgebonden activiteiten, zoals het lesgeven zelf, lesvoorbereiding en nakijken;

b) niet-lesgebonden activiteiten, zoals bijscholen en administratieve taken.

In het schooljaar 2015/16 is een studie naar tijdsbesteding uitgevoerd door de Algemene Onderwijsbond (2017). Het doel van dit onderzoek was het in kaart brengen van de taakverdeling van docenten in het primair en het voortgezet onderwijs. De taakverdeling van de docenten is in Figuur 1 en Figuur 2 weergegeven, voor het primair en voortgezet onderwijs apart. In beide figuren is de verdeling van tijd verdeeld over negen categorieën: lesgeven, voorbereiden en nakijken, individuele leerlingenzorg, andere activiteiten met leerlingen, scholing en innovatie, administratie, overleg intern en extern, contact met ouders, het lokaal en anders.

Figuur 1. Gemiddelde werkweek primair onderwijs. Totaal aantal gewerkte uren per week is 46,9 uur, bij een fulltime-aanstelling (norm werkweek is 40 uur) (Algemene Onderwijsbond, 2017).

Figuur 2. Gemiddelde werkweek voortgezet onderwijs. Totaal gemiddelde per week is 45,2 uur, bij een fulltime-aanstelling (norm werkweek is 42,5 uur) (Algemene Onderwijsbond, 2017).

De feitelijke tijdsbesteding ligt in beide sectoren hoger dan de normtaak; in het primair onderwijs is het verschil het grootst. In het primair onderwijs is ook het aandeel niet- lesgebonden activiteiten groot, namelijk 47 procent. In het voortgezet onderwijs is dit minder: 41 procent.

De cijfers van de AOb voor het voortgezet onderwijs kunnen we vergelijken met de gegevens over de tijdsbesteding van Nederlandse leraren van TALIS, de vijfjaarlijkse Teaching and Learning International Survey van de OECD. De laatste meting van TALIS waarover is gepubliceerd dateert van 2013.[1]

Volgens TALIS 2013 besteden Nederlandse leraren in het voortgezet onderwijs meer tijd aan het lesgeven (42%) dan volgens de AOb (32%). De tijd die gemoeid gaat met voorbereiden en nakijken verschilt niet veel volgens beide onderzoeken (TALIS: 23%; AOb: 27%). Aan de overige taken besteedt de Nederlandse vo-leraar volgens TALIS 35% en volgens de AOb 40%.

Andere relevante en recente wetenschappelijke studies hebben we niet aangetroffen. Veel onderzoek is gefocust op de ervaren werkdruk van docenten en welzijn, meer dan op een betrouwbare raming van de tijdsbesteding.

B) Hoe verhoudt de tijdsbesteding van Nederlandse leraren zich tot die in andere Europese landen?

Een recente internationale vergelijking is gemaakt door de OECD. Figuur 3 geeft de totale aantallen uren weer die docenten van verschillende landen per jaar besteden aan voorbereidingstijd en lestijd, op basis van de meest recente gegevens van de OECD, over het jaar 2017. Voor Nederland is er geen verschil in het aantal bestede uren voor het voortgezet onderwijs (lower secondary en upper secondary).

Figuur 3. Totale tijd die docenten besteden in het po en vo in Europa in 2017.

Zoals uit de figuur is op te maken besteden Nederlandse docenten gemiddeld meer tijd aan onderwijsuren dan bijna alle andere landen, voor zover meegenomen in deze studie. Het gaat om respectievelijk 930 uur per jaar voor het primair onderwijs en 750 uur voor het voortgezet onderwijs. Ter vergelijking: het Europese gemiddelde lag in 2015 op 767 uur per jaar in het primair onderwijs, 666 uur in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en 632uur in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.[2] Het aantal uren in Nederland ligt hier dus ruim boven.

In Figuur 4 is te zien hoe Europese landen scoren op het totaal aantal uren dat zij daadwerkelijk lesgeven en het aantal uren dat zij werken, gebaseerd op gegevens uit 2015.

Figuur 4. Verdeling totale lestijd en werktijd onderbouw vo in Europa in 2015.

In dit overzicht is te zien dat Nederland boven het gemiddeld totaal aantal uren onderwijstijd zit (NL: 750 uur, gemiddeld: 691 uur) en gemiddeld scoort als er wordt gekeken naar welk percentage van de werktijd wordt besteed aan lesgeven (NL: 45%, gemiddeld 46%).

Geraadpleegde bronnen

Gerelateerd

workshop
Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Praktische actiestappen voor een goede les
Bazalt | HCO | RPCZ 
congres
Praten over gevoelige onderwerpen in de klas
Praten over gevoelige onderwerpen in de klas
Elk thema bespreekbaar in het vo en mbo
Medilex Onderwijs 
Nieuw taakbeleid en werkverdelingsplan
Meebeslissen over taakbeleid; aan de slag met het werkverdelingsplan
Marjolijn van Noord
Tips tegen werkdruk
Drie tips tegen werkdruk en stress in het onderwijs
Jaap Versfelt
Werkdruk en administratie
De bliksemafleiders in de discussie over werkdruk
Marjolein Zwik
Werkdruk tips
Werkdruk? Wees zuinig op je professionals!
Machiel Karels
Werkdruk verlagen
Hoe kun je werkdruk echt verlagen?
Michel Verdoorn
Lessen in orde
Lessen in orde - Handboek voor de onderwijspraktijk
Marleen Legemaat
Meester Mark -1-
Meester Mark draait door - ten onder in het onderwijs
Arja Kerpel
Werkdruk onderwijs
Hoge werkdruk in het onderwijs is een gevolg van het huidige organisatiemodel.
Luc Stevens
Werkdruk bespreken
Leraren en werkdruk: waarom mopperen in de koffiekamer niet werkt
Angela Kouwenhoven-de Waardt


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Effect aanmeldingen VO-loten
Loten om op school te komen, wat doet dat met aanmeldingen?
Inzet onderwijsassistenten
Hoe zet je onderwijsassistenten rendabel in?
Werkzaamheden van de leerkracht per dag
Hoeveel uur werkt een leerkracht per dag?
Verhindert werkdruk docenten in mbo goed onderwijs?
Verhindert werkdruk van docenten in mbo goed onderwijs?
Leerachterstanden leerwegondersteunend onderwijs
Hoe los je effectief leerachterstanden op in het leerwegondersteunend onderwijs?
Hoe draagt toetsing bij aan leerwinst?
Hoe draagt toetsing bij aan leerwinst in het voortgezet onderwijs?
Internaliserende en externaliserende problemen
Hoe kunnen docenten omgaan met verstorend gedrag?
Wat is optimale lesduur in VO
Wat is de optimale lesduur in voortgezet onderwijs?
De invloed van vakanties op het leerrendement
Schoolvakanties: hoe voorkom je leerverlies en terugval?
Effecten van centrale vaklestijd
Wat zijn de effecten van een aanpassing in het lesaanbod?
Emotionele processen leraren
Lesgeven en emotionele processen bij leraren: transactionele verbanden met welzijn van leraren en functioneren van leerlingen
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Klassenmanagement
Effectieve klassenmanagementstrategieën in de onderwijspraktijk
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Werkzaamheden van de leerkracht per dag

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.