Gedrag is te voorspellen. Bepaald gedrag roept een bepaalde reactie op. De manier waarop mensen reageren is in veel gevallen te voorspellen en te beïnvloeden. Dat ontdekte de Amerikaanse psycholoog Timothy Leary na veel onderzoek.
Hij heeft de verschillende gedragsmogelijkheden weergegeven in een model: De Roos van Leary. Dit communicatiemodel helpt bij het analyseren van gedrag en het begrijpen van interacties tussen mensen. De Roos van Leary bestaat uit twee assen: Boven - Onder en Tegen - Samen. Deze gedragsdimensies geven inzicht in hoe gedrag reacties oproept bij anderen.
De Boven - Onder as roept tegengesteld gedrag op. Wanneer iemand zich onderdanig opstelt, zal de ander vaak dominant reageren. Andersom geldt: als iemand zich dominant gedraagt, zal de ander eerder onderdanig reageren.
De Tegen - Samen as roept juist gelijksoortig gedrag op. Als iemand samenwerkend gedrag vertoont, zal de ander dit eerder ook doen. Gedraagt iemand zich tegenwerkend, dan zal de ander geneigd zijn om zich eveneens af te zetten.
De Roos van Leary helpt bij het analyseren van gedrag en het inspelen op interacties. Dit model wordt veel toegepast in het onderwijs, management en therapie. Het kan helpen om gedragsproblemen beter te begrijpen en communicatie te verbeteren.
Bij het sturen van gedrag kan je invloed uitoefenen op wat je zegt, maar vooral op hoe je het zegt. De Roos van Leary is een nuttig hulpmiddel wanneer de communicatie moeizaam verloopt of wanneer vastgeroeste gedragspatronen doorbroken moeten worden. Het model geeft geen waardeoordeel over gedrag, maar laat zien hoe gedrag reacties uitlokt en hoe je deze bewust kunt beïnvloeden.
Dit is een grafische weergave van de Roos van Leary:
Wil je deze infographic downloaden in hoge kwaliteit? Schrijf je dan in voor ons gratis kennisdossier 'Gedragsmanagement en preventie van gedragsproblemen'.
Werken met de Roos van Leary
Sjaak Vane schreef 'Werken met de Roos van Leary'. Hij gebruikt het communicatiemodel om de wisselwerking binnen interpersoonlijke communicatie te verduidelijken.
In De Roos van Leary: Interactiekunde voor professionals geven Bert van Dijk en Anne-Lies Hustings een diepgaande en complete uitleg van de Roos van Leary, vertaald in concrete voorbeelden en toepasbare tips om interacties effectief te beïnvloeden.
Laatst geactualiseerd op 19 november 2025
Mijn school kiest voor mijn talent
Preventie van gedragsproblemen: wat is de basis van je aanpak?
BrainBalance in het po
Gedragsproblemen in de klas: van signaleren naar samen handelen
