Welke interventies stimuleren de leesontwikkeling van goede technische lezers in groep 3-5?

Geplaatst op 16 november 2018

Samenvatting

Om getalenteerde lezers uit te dagen en te stimuleren in hun leesontwikkeling is een op maat gemaakt, uitdagend leesprogramma nodig. Die lezers hebben behoefte aan materialen waarmee ze hun vaardigheden voor leesbegrip kunnen verdiepen en een variëteit aan teksten van verschillende genres leren waarderen. Verder hebben ze baat bij ontwikkeling en aanmoediging voor kritisch lezen en creatief lezen. Het op hun niveau bevorderen van leesmotivatie en –plezier verdient aparte aandacht. De leerkracht speelt in dat alles een belangrijke rol.

Getalenteerde lezers lezen en begrijpen teksten op een niveau dat twee of meer leerjaren boven hun huidige leerjaar ligt. Een kind dat halverwege groep 3 teksten op AVI M5 leest en begrijpt, is een getalenteerde lezer. Daarnaast liggen getalenteerde lezers voor in de ontwikkeling van intellectuele en taalvaardigheden. Ze lezen gemakkelijk, graag, snel en met een hoge mate van begrip. Ze onderzoeken, ontdekken, fantaseren, maken inferenties en zijn gepassioneerd tijdens het lezen. Voorts zijn die kinderen verbaal sterk, vaak goed in creatief schrijven, literatuuranalyse, mondelinge communicatie, kritisch lezen en creatief lezen.

Leesinstructie

Het is een misvatting dat getalenteerde lezers geen aansturing nodig hebben. De leerkracht speelt juist een bepalende rol in hun leesontwikkeling. Hij zorgt voor geschikte leesprogramma’s die aansluiten bij hun behoeften. In de eerste plaats is het nodig om het leesniveau en de interesses van getalenteerde lezers vast te stellen en leerlingen zo op maat te bedienen. Voor een optimale ontwikkeling hebben getalenteerde lezers baat bij homogene groepering die flexibel is op basis van leesniveau en interesses. Leerjaaroverstijgend groeperen kan hierbij een uitkomst zijn. Getalenteerde lezers kunnen een leestraject versneld doorlopen door een aangepaste samenstelling van het leescurriculum, door leesmaterialen op een hoger niveau dan het chronologische leerjaar aan te bieden, en door leerlingen in een sneller tempo te laten werken.

Bij het samenstellen van de leerstof worden onderdelen die getalenteerde lezers al beheersen weggelaten en kunnen voor hen relevante onderdelen worden toegevoegd. Versnellng en verrijking zal gebaseerd zijn op de competenties en de interesses van de leerlingen en gericht op uitbreiding en verbreding van hun leesactiviteiten. Zo zouden leerlingen bijvoorbeeld kunnen discussiëren over teksten die ze zelf hebben uitgekozen of die aan hen zijn toegewezen. Goede leesmaterialen zijn uitdagend qua woordenschat, thema’s en concepten. Dat maakt het voor leerlingen mogelijk om tot een diep(er) begrip van de aangeboden tekst te komen, om creatief te lezen en te denken of om kritisch te lezen.

Daarnaast is een raamwerk ontwikkeld, de SEM-R, waarin het leesonderwijs aan getalenteerde leerlingen wordt gefaseerd. Deze aanpak bestaat uit drie fasen, met als eerste blootstelling aan enerverende leesstof van hoge kwaliteit. Hier leest de leerkracht voor en stelt hogere-orde denkvragen. De volgende fase betreft een training in en discussie over ondersteund onafhankelijk lezen, met één-op-één uitleg van de leerkracht over leesstrategieën.

Vervolgens staan verschillende interesse- en keuzecomponenten centraal, waaronder tekstgenrestudies, creatief denken, onderzoekscentra, buddy lezen, literatuurcirkels, creatief en informatief schrijven, internet- en bibliotheekonderzoek, en zelfstandig onderzoek. Vooral deze laatste fase stelt getalenteerde lezers in de gelegenheid om zelfstandig, zelfgekozen leesmaterialen te lezen. Verrijkingsstrategieën verhogen de leesmotivatie en dat is de sleutel om leerlingen méér te laten lezen, plus een grotere variëteit aan leesmaterialen. Bij dit alles is de leerkracht onmisbaar; gedifferentieerd leesonderwijs valt of staat met leerkrachtvaardigheden om in te spelen op de verschillende behoeften van leerlingen.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Astrid Kraal (CED Groep) en José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde) Vraagsteller: leerkracht basisonderwijs

Vraag

Welke leesinterventies beïnvloeden/stimuleren de leesontwikkeling van goede technische lezers in groep 3-5?

Kort antwoord

Voor een optimale ontwikkeling van hun leesvaardigheid hebben goede technische lezers behoefte aan een op maat gemaakt, uitdagend leesprogramma. Er is niet veel empirisch onderzoek beschikbaar naar leesinterventies voor goede technische lezers. Echter, gebaseerd op onderzoek naar behoeften van getalenteerde lezers op het gebied van leesinstructie en leesmaterialen geven experts een beschrijving van concrete doelen en elementen die deel uit moeten van een leesprogramma voor getalenteerde lezers. De leerkracht speelt ook een bepalende rol in de leesontwikkeling van getalenteerde lezers.

Toelichting antwoord

Kenmerken van getalenteerde lezers

Er zijn verschillende definities voor getalenteerde lezers. Een gangbare definitie is dat getalenteerde lezers teksten lezen en begrijpen op een niveau dat twee of meer leerjaren boven hun chronologische leerjaar ligt, zoals gemeten met een gestandaardiseerde test (Wood, 2008). Een kind dat halverwege groep 3 teksten op AVI M5 leest en begrijpt, is een getalenteerde lezer.

Daarnaast hebben getalenteerde lezers nog een aantal kenmerken: ze liggen voor in de ontwikkeling van intellectuele en taalvaardigheden; ze lezen gemakkelijk, graag, snel en met een hoge mate van begrip; ze onderzoeken, ontdekken, fantaseren, maken inferenties en zijn gepassioneerd tijdens het lezen; ze zijn verbaal sterk; ze zijn vaak ook goed in creatief schrijven, literatuuranalyse, mondelinge communicatie, kritisch lezen en creatief lezen (Wood, 2008).

Doelen leesinstructie

Om getalenteerde lezers uit te dagen en te stimuleren in hun leesontwikkeling moeten voor hen bestemde leesprogramma’s andere doelen hebben dan leesprogramma’s voor beginnende of zwakke lezers (Wood, 2008). In dit kader stelt Wood dat getalenteerde lezers blootgesteld moeten worden aan uitdagende leesmaterialen en dat vaardigheden met betrekking tot leesbegrip verdiept moeten worden. Verder moeten kritisch lezen en creatief lezen ontwikkeld en aangemoedigd worden, en moeten leesmotivatie en –plezier gestimuleerd worden. De metacognitieve processen die leerlingen tijdens het lezen uitvoeren moeten uitgebreid worden. Ook moet er gelegenheid zijn voor groepsdiscussie naar aanleiding van een tekst en moeten leerlingen een variëteit aan teksten van verschillende genres leren waarderen.

Leesprogramma getalenteerde lezers

Wood (2008) benadrukt dat het een misvatting is dat getalenteerde lezers geen leesinstructie nodig hebben. Er zijn nog weinig studies gedaan naar mogelijk geschikte leesprogramma’s voor getalenteerde lezers, maar experts doen wel uitspraken over wat zo’n programma moet bieden. Op basis daarvan onderscheidt Wood (2008) een aantal elementen dat zo’n leesprogramma moet bevatten. Deze sluiten aan bij de eerder genoemde doelen:

  • Bepaling leesniveau en interesses: om getalenteerde lezers op maat te kunnen bedienen is het nodig om hun leesniveau en hun interesses vast te stellen.
  • Groepering: voor een optimale ontwikkeling hebben getalenteerde lezers baat bij homogene groepering die flexibel is op basis van leesniveau en interesses. Leerjaaroverstijgend groeperen kan hierbij een uitkomst zijn.
  • Versnelling: getalenteerde lezers kunnen een leestraject versneld doorlopen door compacten van het leescurriculum, door leesmaterialen op een hoger niveau dan het chronologische leerjaar aan te bieden, en door leerlingen in een sneller tempo laten werken. Dit is te realiseren door flexibel te groeperen, bijvoorbeeld leerjaaroverstijgend. Bij compacten moet stof weggelaten worden die getalenteerde lezers al beheersen (door middel van toetsing vaststellen) en het moet iets toevoegen dat relevant is voor getalenteerde lezers. Compacten moet dus iets anders zijn dan in een sneller tempo door de basisstof heen gaan en het moet ook niet ‘meer van hetzelfde’ zijn.
  • Verrijking: verrijking moet gebaseerd zijn op de interesses van de leerlingen en gericht op uitbreiding en verbreding van hun leesmogelijkheden.
  • Gelegenheid voor discussie: leerlingen kunnen formeel of informeel discussiëren over teksten die ze zelf hebben uitgekozen of die aan hen zijn toegewezen.
  • Uitdagende leesmaterialen: leesmaterialen moeten uitdagend zijn qua woordenschat, thema’s en concepten. Leerlingen moeten instructie krijgen in hoe ze dit soort teksten aan moeten pakken!
  • Kritisch lezen: leerlingen maken inferenties en interpreteren de tekst om tot een dieper begrip van de tekst te komen. Hierbij worden ze aangemoedigd om lezen niet alleen te zien als een taalproces maar ook als een denkproces (Collins & Aiex, 1995).
  • Creatief lezen: Leerlingen reageren fantasierijk en vindingrijk op een tekst, bijvoorbeeld door een voorstelling te geven of door divergent denken. Dit gaat nog een stapje verder dan kritisch lezen; nieuwe ideeën worden gegenereerd, bestudeerd en toegepast. De leerkracht heeft hierin een begeleidende rol. (Collins & Aiex, 1995)
  • Lezen voor onderzoek: leerlingen voeren een onderzoeksproject uit dat ze zelf gekozen hebben en waarin ze een echt probleem onderzoeken en hun bevindingen presenteren aan een authentiek publiek.

Raamwerk

Reis et al. (2002) hebben een raamwerk ontwikkeld voor leesonderwijs aan getalenteerde leerlingen: SEM-R. Hierin bestaat de leesinstructie uit drie fasen:

  1. Fase 1: blootstelling aan enerverende leesstof van hoge kwaliteit doordat de leerkracht voorleest en hogere-orde denkvragen stelt.
  2. Fase 2: training in en discussie over ondersteund onafhankelijk lezen, met één- op-één uitleg van de leerkracht over leesstrategieën.
  3. Fase 3: interesse- en keuzecomponenten, waaronder tekstgenrestudies, creatief denken, onderzoekscentra, buddy lezen, literatuurcirkels, creatief en informatief schrijven, internet- en bibliotheekonderzoek, en zelfstandig onderzoek.

Met name fase 3 stelt getalenteerde lezers in de gelegenheid om zelfstandig, zelfgekozen leesmaterialen te lezen. Verrijkingsstrategieën verhogen de leesmotivatie en dat is de sleutel om leerlingen méér te laten lezen, plus een grotere variëteit aan leesmaterialen.

Spilfunctie leerkracht

Van belang is ten slotte te vermelden dat de leerkracht de spil is waar alles om draait in gedifferentieerd leesonderwijs en dat alles valt of staat met leerkrachtvaardigheden om in te spelen op de verschillende behoeften van leerlingen (Allington, 2002).

Geraadpleegde bronnen

  • Allington, R. L. ( 2002) What I've Learned about Effective Reading Instruction from a Decade of Studying Exemplary Elementary Classroom Teachers. The Phi Delta Kappan 83(10), 740-747. doi:10.2307/20440246. http://www.jstor.org/stable/20440246
  • Collins, Norma Decker & Aiex, Nola Kortner (1995). Gifted Readers and Reading Instruction. ERIC Digest. ERIC Clearinghouse on Reading English and Communication Bloomington IN. ED379637. https://www.ericdigests.org/1996-1/readers.htm
  • Dooley, C. (1993). The Challenge: Meeting the Needs of Gifted Readers. Reading Teacher, 46(7), 546-551.
  • Janse, R. (2015). Leestalenten laten excelleren in het primair onderwijs. Een theoretisch raamwerk ten grondslag aan een systematisch review van het onderzoek naar talentontwikkeling op het gebied van lezen in het primair onderwijs. Literatuurverslag. Universiteit Twente, Onderwijskunde. http://purl.utwente.nl/essays/68755
  • Levande, D. (1999). Gifted Readers and Reading Instruction. CAG Communicator, 30(1). www.hoagiesgifted.org/levande.htm.
  • Reis, S. M., Eckert, R. D., Jacobs, J. K., Coyne, M. D., Richards, S., Briggs, C. J., et al. (2002). Schoolwide Enrichment Model reading framework. Storrs: National Research Center on the Gifted and Talented, University of Connecticut
  • Reis, S. M., Gubbins, E. J., Briggs, C. J., Schreiber, F. J., Richards, S., Jacobs, J. K., … Renzulli, J. S. (2004). Reading instruction for talented readers: Case studies documenting few opportunities for continuous progress. Gifted Child Quarterly 48, 315- 338. doi:10.1177/001698620404800406. http://aea11gt.pbworks.com/f/GCQ+SEM- R+2004.pdf
  • Wood, P. F. (2008). Reading Instruction With Gifted and Talented Readers. Gifted Child Today, 31(3), 16-25. http://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ803362.pdf

Gerelateerd

NT2 Onderwijs
NT2 Onderwijs
Anderstalige leerlingen in uw klas wegwijs maken in de Nederlandse taal
Bazalt | HCO | RPCZ 
Begrijpend lezen in het po
Begrijpend lezen in het po
Effectief begrijpend leesonderwijs in de midden- en bovenbouw
Medilex Onderwijs 
Ontdekkend leren lezen - Hoofdkenmerken
Ontdekkend leren lezen - Acht hoofdkenmerken
Ewald Vervaet
Fase jonge schoolkind
De fase van het jonge schoolkind - kunnen kleuters leren lezen?
Ewald Vervaet
Slimme kleuters
Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
Ontdekkend leren lezen en leesrijpheid
Ontdekkend leren lezen
Ewald Vervaet
Effectief leesonderwijs
Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs: motiverend!
Paul Filipiak
eigentijds woordenschatonderwijs met woordcirkel
Maak van de school een woordpaleis
Jos Cöp
Leesdorst lessen - 1
Leesdorst lessen (1) - Tien tips voor een goede les
Paul Filipiak
Leesdorst lessen - 2
Leesdorst lessen (2) - Acht valkuilen van leesmethodes
Paul Filipiak
Goed taal- en leesonderwijs
Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs
Jos Cöp
Ontwikkelingsdyslexie
Ontwikkelingsdyslexie: Maken wij kinderen dyslectisch?
Ewald Vervaet
Pijnpunten basisonderwijs
Twee pijnpunten in ons basisonderwijs
Ewald Vervaet










Rekenadviezen voor kinderen met taalstoornis
Wat zijn adviezen en aandachtspunten voor rekentaal bij jonge kinderen met een taalontwikkelingsstoornis?
App voor mbo studenten theorie-praktijk
Is een app helpend voor mbo-studenten tijdens hun stage?
Leerstijlen
Wat is een goede didactische aanpak voor het leren van een vreemde taal?
Effectieve methoden voor leesbevordering BO
Hoe bevorder je lezen?
Effectiviteit van NT2 onderwijs
NT2 onderwijs in s(b)o en regulier basisonderwijs
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Handschrift- en leesproblemen
Welke samenhang is er tussen handschrift- en leesproblemen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën in het vmbo?
Invloed van nederlandse taal op de woordenschatontwikkeling
Nederlandse taal en woordenschatontwikkeling
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Leerprincipes leren lezen en spellen
Welke leerprincipes zijn nodig voor lezen en spellen in groep 3?
Leesonderwijs voor zwakke lezers
Wat is effectief leesonderwijs voor zwakke lezers?
Leesprestaties verhogen door modeling en leesstrategieën
Gaan leesprestaties omhoog door modeling en leesstrategie-onderwijs?
Werkt kennis moderne vreemde taal mee of tegen?
Kennis van een moderne vreemde taal: handig of juist belemmerend?
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Interventies die technische leesontwikkeling stimuleren
Hoe stimuleer je zwakke lezers in groep 3?
Passend leesonderwijs groep drie
Goede lezers: hoe hou je hen gemotiveerd?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Invloed taalvaardigheid op doorstromen
Doorstromen naar het hbo: heeft taalvaardigheid invloed?
leren lezen zonder lesmethode
Ontwikkelingsgericht onderwijs: kun je leren lezen zonder lesmethode?
Tekstbegrip en leerprestaties vmbo-lln
Welke relatie is er tussen (tekst)begrip en leerprestaties?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Verrijking voor lezende kleuters
Lezende kleuters: hoe help je hen verder?
Verschillen taalverwerving vluchtelingkinderen
Mondelinge tweedetaalverwerving bij vluchtelingenkinderen
Vreemde taal snel of langzaam aanleren?
Hoe leer je het beste een vreemde taal aan: snel en intensief of langzaamaan?
Vreemde taal leren op school of in beroep
Vreemde taal leren: in een beroepsgerichte context of op school?
Effect vrij lezen op leerklimaat mbo
Vrij lezen: welk effect heeft dat op het leerklimaat?
meerwaarde woordenschat citotoetsen
Heeft het toetsen van de woordenschat meerwaarde voor de woordenschatontwikkeling?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Zinsontleding van invloed op taalbeheersing?
Helpt zinsontleding leerlingen goed hun taal te beheersen?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Taalonderwijs BBL
Taalonderwijs in BBL-trajecten MBO
Leesbegrip zaakvakken po
Training van instructie leesbegrip in leeslessen en geschiedenislessen basisonderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.