Draagt een meerscholendirectie bij aan efficiënt werken en aan tevredenheid van ouders en personeel?

Geplaatst op 23 mei 2018

Samenvatting

Veranderingen in organisatiestructuur binnen scholen, zoals een verandering naar een meerscholendirectie, kan impact hebben op leraren en schoolleiding. Problemen kunnen ontstaan doordat er te veel afstand is tussen management en leraren, waardoor leraren zich niet gezien en gewaardeerd voelen. Een direct antwoord op deze vraag is in de wetenschappelijke literatuur niet gevonden. Er is wél onderzoek naar de invloed van een schoolleider op de schoolcultuur en daarmee op het welbevinden van leraren en ouders binnen een school.

Het is belangrijk dat schoolleiders op locatie voldoende tijd en aandacht hebben voor leraren, leerlingen en ouders. En de schoolleiders moeten voldoende zichtbaar zijn, om zo bij te dragen aan een goed leerklimaat.

Als er een meerscholendirecteur of een andere vorm van bovenschools management is, is er vaak een schoolleider per locatie (locatieleider) die de dagelijkse leiding op zich neemt. In 2007 is onderzoek gedaan naar de verdeling van taken tussen deze schoolleiders en bovenschoolse managers. De meer schoolspecifieke taken liggen bij de schoolleider en zaken als personeels- en salarisadministratie en huisvesting liggen bij het bovenschools management. De invoering van bovenschools management heeft vooral de werkzaamheden van de locatieleider verandert. Beheerstaken worden meer op bovenschools niveau geregeld, zodat de schoolleider meer aandacht heeft voor onderwijsinhoudelijke zaken.

Schoolcultuur

De rol van de schoolleider op de locatie is van belang voor de tevredenheid van leraren en ouders. Schoolleiders zijn een essentieel onderdeel van de schoolcultuur en hebben daar een grote invloed op. Daarmee hebben zij ook invloed op het functioneren en welbevinden van leraren. Communicatie is hierbij belangrijk. Schoolleiders hebben de mogelijkheid en verantwoordelijkheid om het gedrag en de houding van leraren en leerlingen te veranderen, bijvoorbeeld door hen te inspireren. Zij kunnen gezamenlijke normen en waarden, een gemeenschappelijke visie en zo een positieve schoolcultuur creëren. Niet alleen schoolleiders beïnvloeden de schoolcultuur, maar ook leerkrachten, leerlingen en zelfs de ouders

Schoolmanagement

Binnen het voortgezet onderwijs is onderzoek gedaan naar de kloof tussen schoolmanagement en leraren. Onder het management wordt de rector met het managementteam verstaan, maar ook de bovenschoolse directeuren en de vestigings- of locatiedirecteuren. Een aantal thema’s blijkt een negatieve impact te hebben op de samenwerking tussen schoolmanagement en leraren. Deze thema’s kunnen ook spelen bij een meerscholendirectie in het basisonderwijs.

Door schaalvergroting en een meer gelaagde structuur is de directie meer werkgever geworden. Veel wordt formeel gereguleerd, wat de afstand tussen schoolleiding en leraren vergroot. Ook is het contact tussen schoolleiding en leraren veranderd. Het contact is formeler en er is meer aandacht voor de verantwoording naar boven. En er is minder ruimte voor persoonlijke contacten tussen schoolleiding en leraren op de werkvloer.

Goed leerklimaat

Schaalvergroting en verandering van organisatiestructuur binnen (basis)scholen kan dus grote gevolgen hebben voor de medewerkers. Omdat de afstand tussen management en de werkvloer groter is, kunnen medewerkers zich niet gezien voelen en sturing missen. Ook kan een verandering in organisatiestructuur leiden tot verlies van autonomie bij medewerkers. Het is daarom belangrijk dat de schoolleiding op locatie voldoende tijd en aandacht heeft voor schoolinhoudelijke zaken. Ook moet de locatieleider zorgen voor een positief schoolklimaat, waarin docenten en studenten kunnen floreren.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Nelleke de Jong (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk (kennismakelaar Kennisrotonde)
Vraagsteller: MR-lid PO

Korte vraag website

Draagt een meerscholendirectie bij aan efficiënt werken en aan tevredenheid van ouders en personeel?

Vraag

Wat is de invloed van een organisatiestructuur met een meerscholendirectie in het basisonderwijs op de efficiëntie van werken en tevredenheid van personeel en ouders in vergelijking met een structuur waarbij iedere school zijn eigen directeur heeft?

Kort antwoord

Een antwoord op deze vraag is in de wetenschappelijke literatuur niet gevonden. Echter, er is wel onderzoek gevonden naar de invloed die een schoolleider heeft op de schoolcultuur en daarmee op het welbevinden van leraren en ouders binnen een school. Daaruit blijkt dat het belangrijk is dat schoolleiders op locatie voldoende tijd en aandacht hebben voor leraren, leerlingen en ouders en voldoende zichtbaar zijn, om zodoende bij te dragen aan een goed leerklimaat.

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat veranderingen in organisatiestructuur binnen scholen, zoals een verandering naar een meerscholendirectie, wel degelijk impact kan hebben op leraren en schoolleiding. Problemen kunnen ontstaan doordat er teveel afstand wordt ervaren tussen management en leraren, waardoor leraren zich niet gezien en gewaardeerd voelen.

Toelichting antwoord

Wanneer er sprake is van een meerscholendirecteur of een andere vorm van bovenschoolsmanagement, is er vaak een schoolleider per locatie die de dagelijkse leiding op zich neemt. In 2007 is onderzoek uitgevoerd waarin gekeken is naar de verdeling van taken tussen deze schoolleiders en bovenschoolse managers (Wartenbergh-Cras & van Kessel, 2007). De meer schoolspecifieke taken liggen bij de schoolleider en zaken als personeels- en salarisadministratie en huisvesting liggen bij het bovenschoolsmanagement.

De invoering van bovenschoolsmanagement heeft, zo blijkt uit dit onderzoek, vooral een grote verandering gebracht in de werkzaamheden van de schoolleider op locatie. Beheerstaken worden meer op bovenschoolsniveau geregeld, zodat de schoolleider meer aandacht heeft voor onderwijs inhoudelijke zaken (Wartenbergh-Cras & van Kessel, 2007). 

De rol van de schoolleider op de locatie (locatieleider) is van belang voor de tevredenheid van leraren en ouders. Meerdere auteurs schrijven dat schoolleiders verantwoordelijk zijn voor of een belangrijke rol spelen bij het tot stand brengen van een positieve en stimulerende schoolcultuur (Carpenter, 2015; MacNeil, 2009; Sergiovanni, 1984). Schoolleiders zijn een essentieel onderdeel van de schoolcultuur, hebben daar ook een grote invloed op, en daarmee hebben zij invloed op het functioneren en welbevinden van leraren (Engels et al., 2008). Daarbij is communicatie van groot belang.

Schoolleiders hebben de mogelijkheid en verantwoordelijkheid om het gedrag en de houding van leraren en leerlingen te veranderen, bijvoorbeeld door hen te inspireren (Engels et al., 2008). Daarmee zijn zij in staat om gezamenlijke normen en waarden en een gemeenschappelijke visie te creëren, zodat een positieve schoolcultuur kan ontstaan (Carpenter, 2015, Engels et al., 2008, MacNeil et al., 2009). Tegelijkertijd is bekend dat niet alleen schoolleiders de schoolcultuur beïnvloeden, maar dat leerkrachten, leerlingen en zelfs de ouders daar ook een rol in spelen (Barr, 2011; Bell & Kent, 2010; Kent, 2006).

Binnen het voortgezet onderwijs is onderzoek gedaan naar de kloof tussen schoolmanagement en docenten (Odenthal et al., 2007). Onder het management wordt de rector met het managementteam verstaan, maar ook de bovenschoolse directeuren en de vestigings- of locatiedirecteuren. Uit dit onderzoek komen een aantal thema’s naar voren die een negatieve impact hebben op de samenwerking tussen schoolmanagement en docenten en ook een rol kunnen spelen bij het hebben van een meerscholendirectie in het basisonderwijs.

Door schaalvergroting en een meer gelaagde structuur is de directie veel meer werkgever geworden. Veel wordt formeel gereguleerd en zo wordt de afstand tussen schoolleiding en docenten vergroot. Ook is het contact tussen schoolleiding en docenten veranderd. Het contact is formeler geworden, er is meer aandacht voor de verantwoording naar boven en minder ruimte voor informele en persoonlijke contacten tussen schoolleiding en docenten op de werkvloer (Odenthal et al., 2007).

Concluderend kan gesteld worden, dat schaalvergroting en verandering van organisatiestructuur binnen (basis)scholen grote gevolgen kan hebben voor de medewerkers. Negatieve gevolgen kunnen zijn dat, doordat er meer afstand ontstaat tussen management en de werkvloer, medewerkers zich niet gezien voelen en sturing missen. Ook kan een verandering in organisatiestructuur leiden tot verlies van autonomie bij medewerkers. Het is daarom belangrijk dat de schoolleiding op locatie voldoende tijd en aandacht heeft voor schoolinhoudelijke zaken en zich bezig houdt met het creëren van een positief schoolklimaat, waarin docenten en studenten kunnen floreren.

Geraadpleegde bronnen

Gerelateerd

E- learning module
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Ontrafel jouw manier van communiceren
Medilex Onderwijs 
Leiderschapsstijlen
Leiderschap en leiderschapsstijlen
Machiel Karels
Autonomie leraren
Autonomie van leraren stimuleren verhoogt prestaties van scholen
Annemieke Top
Schoolleider als regisseur
De leidinggevende in het onderwijs als regisseur: leiding geven aan leren
Robert-jan Simons
Leidinggeven autonomie
Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie. Wat kun jij bijdragen?
Henk Galenkamp
Bovenschools leiderschap
Bovenschools leiderschap in een lerende organisatie
Jan Jutten
Pedagogisch leiderschap
Luc Stevens over pedagogisch leiderschap
Machiel Karels
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Dienend leiderschap
Is dienend leiderschap te leren?
Harm Klifman
Leiderschap tonen
Toon leiderschap door de kantjes te markeren, dan lopen we ze er niet af.
Alex de Bruijn


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
redactie
Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
redactie
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
redactie
Ouderbetrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
Ouderbetrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
redactie
Tip van Tjip 010  en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
Tip van Tjip 010 en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
redactie
Veranderen in organisaties: Klein maar fijn? Tjipcast 028
Veranderen in organisaties: Klein maar fijn? Tjipcast 028
redactie
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
redactie
Vaart maken in organisaties. Tjipcast 016
Vaart maken in organisaties. Tjipcast 016
redactie
Verwaarloosde organisaties: Tjipcast 010
Verwaarloosde organisaties: Tjipcast 010
redactie
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
redactie
Tip van Tjip 012: Leiderschapslessen uit de praktijk
Tip van Tjip 012: Leiderschapslessen uit de praktijk
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Gespreid leiderschap: Tjipcast 003
Gespreid leiderschap: Tjipcast 003
redactie
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
redactie
Uitschrijven leerdoelen op het bord
Is het uitschrijven van leerdoelen op het bord helpend?
Leren na schoolloopbaan stimuleren
Hoe kun je verder leren stimuleren?
Herkansen van toetsen leerresultaten en leergedrag
Herkansen: leidt dit tot betere leerresultaten en een beter leergedrag?
Effect van gepersonaliseerd onderwijs op achterstandsleerlingen
Wat is het effect van gepersonaliseerd onderwijs op achterstandsleerlingen?
Ouderkamer bijdrage positieve ontwikkeling kind?
Heeft een ouderkamer een positieve invloed op kind en ouders?
Driehoeksgesprek tussen leerkracht, leerling en ouders
Een driehoeksgesprek: hoe bevorder je actieve deelname van ouders?
Praktijksimulaties ontwerpen op mbo
Hoe ontwerp je effectieve praktijksimulaties voor het mbo?
Effect bestuurlijke inrichting po kwaliteit bestuur
Wat is het effect van bestuurlijke inrichting in het primair onderwijs?
Stimulansen voor het effectief kennisdelen in professionele netwerken
Hoe stimuleer je actief kennisdeling?
Criteria voor keuze van een middelbare school
Hoe kies je een middelbare school?
Communicatie thuis
Differentiatie in ouderbetrokkenheid: het belang van thuis communiceren
Ouderbetrokkenheid VVE
Differentiatie in ouderbetrokkenheid in de voor- en vroegschoolse educatie
Studiekeuze vmbo
De rol van ouders bij studiekeuze en beroepskeuze in (v)mbo
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
[extra-breed-algemeen-kolom2]



authentiek leiderschap
autonomie
dienend leiderschap
leiderschapsstijl
ouderbetrokkenheid
oudertevredenheidspeiling
schoolleider
situationeel leiderschap
tevredenheidsonderzoek
welbevinden

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest