Heeft droedelen tijdens het voorlezen van verhalen in groep 5 een negatief effect op de luistervaardigheid van leerlingen?

Geplaatst op 22 maart 2022

Droedelen heeft bij (jong)volwassenen een positief effect op het luisterbegrip en op het onthouden en het monitoren van informatie. Het is niet bekend wat het effect van droedelen is op de luistervaardigheid van basisschoolleerlingen. De verwachting is dat droedelen tijdens het voorlezen bij leerlingen in groep 5 eerder een positief dan een negatief effect zal hebben.

Luistervaardigheid omvat het proces van ontvangen van (non-)verbale informatie, luisterbegrip en het reageren op deze informatie. Luisterbegrip ligt het dichtst bij het doel van voorlezen. Het gaat om het vermogen om hetgeen gezegd wordt te verwerken en te integreren in een mentaal model. Er zijn verschillende soorten metingen om luisterbegrip vast te stellen. Heeft de leerling de belangrijkste informatie uit de tekst onthouden? Heeft de leerling (het doel van) de tekst begrepen? Maakt de leerling correcte gevolgtrekkingen?

Droedelen

Tijdens het luisteren naar verhalen laten sommige leerkrachten leerlingen droedelen als zij daar behoefte aan hebben. Droedelen “is een vorm van schetsen/tekenen zonder of met een duidelijk doel, door iemand wiens gedachtes elders zijn. Vaak zijn het eenvoudige tekeningen, soms groeien ze uit tot uitgebreide patronen”. Het is niet bekend wat het effect van droedelen is op de luistervaardigheid van basisschoolleerlingen.

Droedelen heeft positief effect op luisterbegrip (jong)volwassenen

Er zijn wel onderzoeken onder (jong)volwassenen verricht. Daaruit blijkt dat droedelen een positief effect heeft op luisterbegrip. Ook zijn er positieve effecten op het onthouden van informatie: droedelende studenten onthouden het belangrijkste onderwerp en relevante details beter dan studenten die enkel luisteren. Het monitoren en verwerken van informatie gaat droedelaars eveneens beter af.

‘Droedelen houdt studenten bij de les’

Een plausibele verklaring van de positieve effecten van droedelen is dat het dagdromen tegen zou gaan en studenten bij de les houdt. Bij luisterbegrip speelt het werkgeheugen een belangrijke rol in de omzetting van de klanken naar woorden en zinnen en het betekenis geven aan die woorden en zinnen. Ook het maken van gevolgtrekkingen (eveneens met behulp van kennis uit het langetermijngeheugen), het monitoren van informatie en het monitoren van begrip vinden in het werkgeheugen plaats. Tijdens dagdromen gebruikt de student de beperkte werkgeheugencapaciteit voor de eigen gedachten, in plaats van voor de verwerking van de gesproken tekst. Wanneer een vorm van droedelen dagdromen kan tegengaan, zal dit het luisterbegrip naar verwachting ten goede komen. Ook bij basisschoolleerlingen in groep 5.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Lydia Schaap (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde)

Vraagsteller: directeur basisonderwijs

Vraag

Heeft droedelen tijdens het voorlezen van verhalen in groep 5 een negatief effect op de luistervaardigheid van leerlingen?

Kort antwoord

Het is niet bekend wat het effect van droedelen is op de luistervaardigheid van basisschoolleerlingen. Er zijn wel onderzoeken met (jong)volwassenen bekend. Daaruit blijkt dat (gecontroleerd) droedelen een positief effect heeft op het luisterbegrip en op het onthouden en het monitoren van informatie. De verwachting op basis van deze onderzoeken is dat het bij leerlingen in groep 5 eerder een positief dan een negatief effect heeft.

Toelichting antwoord

Luistervaardigheid omvat het proces van ontvangen van (non)verbale informatie, luisterbegrip en het reageren op deze informatie (Bond, 2012). We richten ons in dit antwoord op luisterbegrip, omdat dat het dichtst bij het doel van voorlezen ligt. Luisterbegrip is het vermogen om hetgeen dat gezegd wordt te verwerken en te integreren in een mentaal model (Hogan et al., 2014). Luisterbegrip wordt op verschillende manieren gemeten, o.a. door na te gaan of de belangrijkste informatie uit de tekst wordt onthouden, het doel van de tekst en/of letterlijke zinnen uit de tekst worden begrepen en of er correct gevolgtrekkingen worden gemaakt (Hagen et al., 2021; Hogan et al., 2014).
Een complex samenspel van (meta)cognitieve vaardigheden bepaalt het luisterbegrip: Theory of Mind (TOM, het vermogen zich te verplaatsen in het perspectief van de ander), gevolgtrekkingen maken, begripsmonitoring (het zelf controleren of de tekst nog begrepen wordt), werkgeheugen en volgehouden aandacht (Bourdeaud’hui et al. 2020; Jiang et al. 2018; Kim, 2016; Kim & Philips, 2014).

Effecten van droedelen bij (jong)volwassenen

Tijdens het luisteren naar verhalen laten sommige leerkrachten leerlingen droedelen als zij daar behoefte aan hebben. Droedelen “is een vorm van schetsen/tekenen zonder of met duidelijk doel, door iemand wiens gedachtes elders zijn. Vaak zijn het eenvoudige tekeningen, soms groeien ze uit tot uitgebreide patronen” (Droedelen - Wikipedia). Het is niet bekend wat het effect van droedelen is op de luistervaardigheid van basisschoolleerlingen. Er zijn wel onderzoeken naar het effect van droedelen bij (jong)volwassenen bekend. Daaruit blijkt dat (gecontroleerd) droedelen een positief effect heeft op luisterbegrip en op het onthouden en monitoren van informatie. De verwachting op basis van deze onderzoeken is dat droedelen bij leerlingen in groep 5 eerder een positief dan een negatief effect heeft.

Positief effect op luisterbegrip

Een positief effect van droedelen op luisterbegrip van bachelor studenten werd gevonden door Dela Cruz en Ramos (2019). Twee groepen van 19 studenten werden vergeleken op het begrip van een zestal (opgenomen) colleges. De ene groep werd steeds gevraagd om te droedelen als zij zich verveelden tijdens het luisteren. De andere groep werd altijd verzocht enkel te luisteren. Na ieder beluisterd college werd een luisterbegripstest afgenomen. Luisterbegrip werd gemeten door te vragen naar het belangrijkste onderwerp en ondersteunende details van het college. Ook het herkennen van doel en houding van de spreker en of studenten in staat waren geweest om gevolgtrekkingen te maken werd gemeten met deze test. Op deze tests scoorden de studenten in de droedelconditie gemiddeld beter dan de studenten in de controleconditie. 

Positieve effecten op onthouden en monitoren

Hoewel het onthouden van gesproken informatie geen pure indicator is van luisterbegrip, hangt het wel samen met luisterbegrip en wordt het gemeten in luisterbegripstesten (Hagen et al., 2021). Een positief effect van droedelen op het onthouden van informatie werd gevonden door Andrade (2009). Dit onderzoek is verreweg het bekendste onderzoek naar droedelen. Twintig volwassenen in een droedelconditie en twintig volwassenen in een controleconditie (luisteren) werden met elkaar vergeleken op het monitoren van informatie tijdens een luistertaak (een opgenomen telefoongesprek waarbij de proefpersonen bepaalde namen moesten noteren en andere namen moesten negeren) en op een onverwachte geheugentest over die taak achteraf.

De proefpersonen in de droedelconditie scoorden op beide taken beter dan de proefpersonen in de controleconditie. Met andere woorden, ze hielden hun aandacht beter bij de taak en onthielden meer informatie. Beide vaardigheden dragen bij aan luisterbegrip. Sundararaman (2020) vond een positief effect van droedelen op een geheugentest na een geschiedeniscollege. In dit onderzoek werd onderscheid gemaakt tussen vrij droedelen en gecontroleerd droedelen (krassen in voorgedrukte geometrische vormen). Beide manieren van droedelen leidden tot een hogere prestatie op de geheugentest bij jongvolwassenen vergeleken met de resultaten van een controlegroep (39 personen per conditie).

Ook in deze studie onthielden de proefpersonen in de droedelconditie dus meer informatie van het college dan in de controleconditie. Verschillende effecten van vrij droedelen, gecontroleerd droedelen, en aantekeningen maken op een geheugentest werden gevonden door Boggs et al. (2017). In dit experiment zaten steeds 23 of 24 proefpersonen in elke conditie. Uit hun studie bleek dat vrij droedelen minder effectief was dan gecontroleerd droedelen. Een positief effect van gecontroleerd droedelen  bleek ook uit het onderzoek van Nayar en Koul (2019). In dit onderzoek behaalden Indiase studenten een betere score op een geheugentest achteraf als zij mochten droedelen (onderzoeksgroep 1) of aantekeningen maken (onderzoeksgroep 2) in plaats van enkel luisteren. In dit onderzoek zaten ongeveer 40 proefpersonen in elk van de drie onderzoeksgroepen.

Waarom en hoe beïnvloedt droedelen het luisterbegrip?

Een van de verklaringen van de positieve effecten van droedelen is dat het dagdromen tegen zou gaan en studenten juist bij de les houdt (Andrade, 2009). Dit is een plausibele verklaring: bij luisterbegrip speelt het werkgeheugen een belangrijke rol. In het werkgeheugen vindt zowel de omzetting van de klanken naar woorden en zinnen en het betekenis gegeven aan die woorden en zinnen plaats. Ook het maken van gevolgtrekkingen (ook weer met behulp van kennis uit het langetermijngeheugen), het monitoren van informatie en het monitoren van begrip vinden in het werkgeheugen plaats (zie bijv. Baddeley 2003).

Tijdens dagdromen wordt de beperkte werkgeheugencapaciteit gebruikt voor de eigen gedachten in plaats van voor de verwerking van de gesproken tekst (Smallwood et al. 2007). Dagdromen lijkt het encoderen van informatie, het maken van gevolgtrekkingen en het bouwen van een mentaal model van het gesprokene tegen te gaan (Smallwood et al. 2007). Deze verklaring wordt ondersteund door het onderzoek van Sundararaman (2020). In dit onderzoek werd niet alleen een positief geheugeneffect van droedelen gevonden, maar tevens rapporteerden de studenten achteraf minder dagdromen in de twee droedelcondities dan in de controleconditie. Wanneer dagdromen kan worden tegengegaan door (gestructureerd) droedelen, zal dit het luisterbegrip naar verwachting ten goede komen.

Geraadpleegde bronnen

Gerelateerd

congres
Bewegend leren
Bewegend leren
Integreer beweging in je dagelijkse lessen
Medilex Onderwijs 
E-learning cursus
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
De online cursussen van E-WISE helpen je op weg. Vraag gratis proefcursus aan en ontdek alle voordelen!
E-Wise 
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?Mindfulness uitleg
Mindfulness op school
Hélène van Oudheusden
Mindfulness oefeningen
Mindfulness in de Klas
Hélène van Oudheusden
executieve functies ontwikkelen leermodel
Executief functioneren kun je leren
Wendy Brasz en Myra den Haan
Ontwikkeling hersenen
Ontwikkeling hersenen
Sieneke Goorhuis
Mindfulness in de klas
Spelen in stilte- mindfulness in de klas
Marleen Legemaat
Mindfulness ineffectief
Mindfulness veelbelovend of ineffectief
Casper Hulshof


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoe maak je van een schoolplein een aantrekkelijke, groene speelomgeving?
Hoe maak je van een schoolplein een aantrekkelijke, groene speelomgeving?
redactie
Muziekonderwijs en onderwijsprestaties achterstandsleerlingen
Heeft muziekonderwijs positieve invloed op onderwijsprestaties?
droedelen en het effect op de luistervaardigheid
Heeft droedelen een positief effect op de luistervaardigheid?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
Interventies ter bevordering van sociale vaardigheden en ef volwassenen
Wat is helpend ter bevordering van sociale vaardigheden en executieve functies van volwassenen?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Effect van inrichting van schoolgebouw
Wat is het effect van de inrichting van schoolgebouwen?
Bewegend leren en spelling
Is bewegend leren effectief bij spelling?
Voelen leerlingen zich veiliger op vo in een kleine klas?
Voelen kleine klassen veiliger voor onderbouwleerlingen voortgezet onderwijs?
Leerprestaties in het vo in grotere klassen met of zonder klassenassistent
Beter grote klas met of kleine klas zonder klassenassistent?
Zorgen kleine klassen voor minder probleemgedrag?
Zorgen kleine klassen voor minder probleemgedrag?
Fysieke activiteit en leerprestaties
Onderzoek naar relaties tussen fysieke activiteit en leerprestaties
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Leeromgeving
Leeromgeving als katalysator voor leren voor duurzame ontwikkeling
Beleidsafwegingen
Beleidsafwegingen bij het ontwerp van onderwijssystemen
Resultaten arbeidsmarkt
Educatieve systemen, vaardigheden en resultaten op de arbeidsmarkt
[extra-breed-algemeen-kolom2]



bewegend leren
concentratie
concentratieproblemen
droedelen
hersenen
leeromgeving
taakgericht werken

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest