Algemeen
Nakijken leerlingenwerk Vreemde talen Leren met kunst Hogere denkvaardigheden Kunst in curriculum Kunst in de les Leerinhouden Methode kiezen Kind is mťťr dan getal
Ouders
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Rekenen
Beter leren rekenen po Beter rekenonderwijs Clusteren rekenonderwijs Citotoets rekenen groep 1 2 Cognitieve voorstellingen wiskunde Computerspelletjes Differentiatie voorbereiding Differentiatie rekenles mbo Digitaal assessment Dyscalculie kenmerken Hersengedrag rekenonderwijs po Leren klokkijken Leereffecten computerspel kleuters Leerlijn rekenen Leerlijnen de baas Motivatie pro-leerlingen Verdieping reken wiskundeonderwijs po Ontwikkelingspaden Opbrengstgericht werken en rekenproblemen Referentieniveau 1F Prentenboeken voorlezen Interactieve wiskundelessen Rekenachterstand po Rekenen automatiseren Beeldende opgaven Rekenachterstand wegwerken Mindset bij rekenen Taal in rekenen StrategieŽn leerlingen Voorkomen van rekenproblemen Rekenproces in de rekenles Getalbegrip werkgeheugen Schatten en rekenen Singapore rekenen Rekentaalkaart Tafels leren Instructievormen sbo Rekenonderwijs breuken Evaluatie groep 3 po Vertaalcirkel 1 Vertaalcirkel 2 Vertaalcirkel 3 De vertaalcirkel hulpmiddel Vertaalcirkel kleuters Tips zwakke rekenaars Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Taal
Algoritmische benadering spelling Geletterdheid adolescente risicoleerlingen Begeleid hardop lezen Schrijfvaardigheid maatschappijvakken Zelfcontrole talen Woordenschat differentiatie Taallijn peuters kleuters Interactief taalonderwijs Taal bij het jonge kind NT2 bij migrantenkinderen Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal? OGO bovenbouw Meertalige contexten Schooltaal woordenschat po Taalontwikkeling NT2-stimuleren taalontwikkeling Taalgericht onderwijs Goed taal- en leesonderwijs Rijk taalaanbod Taalachterstand Taalles als taallab Taalonderwijs BBL Taal en omgeving Tweetaligheid Woordenschat uitbreiden Woordenschat en ICT Woordenschatlessen Tips woordenschat
Lezen
Effectief leesonderwijs Begrijpend lezen Leesdorst lessen - 1 Leesdorst lessen - 2 Begrijpend lezen vak Boekenmaatjes voorlezen Close Reading Denkend lezen Goede schoolteksten Leerstijlen Digitaal voorleesprogramma DIVO Effecten digitaal leermiddel Aanpak begrijpend lezen Leesonderwijs ZML Leesonderwijs ZML 1 Schrijven en lezen Interactief voorlezen Vmbo leerlingen Leescoaches Slechthorende dove leerlingen Letters leren Effectief leren spellen Lezen en spellen Tips motivatie lezen technisch begrijpend studerend lezen Begrijpend lezen po Begrijpend leesresultaten Pictoverhalen lezen Woordenschat leesbegrip Leuke schoolteksten Leesbegrip zaakvakken po Begrijpend luisteren en lezen Leesvaardigheid zaakvakken Leesprestaties groep 6 po 2011 Vloeiend lezen
Lezen - dyslexie
Begeleiding dyslexie Gave van dyslexie Dyslexie behandeling Dyslexie en depressie Dyslexie kenmerken Krachtig anders leren Lettertype Dyslexie Ontwikkelingsdyslexie Dyslexieverklaring terecht? Tijdig signaleren Dyslexie tips Eindexamen en dyslexie Interventies dyslexie
Samenwerken
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Schrijven
Schrijfonderwijs verbeteren Academische synthesistaken Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO Verbetering schrijven po
Spelling
Spellingvaardigheid De speller Spelling instructie Spelling methode Expliciete instructie Opbrengstgericht werken bij spelling Leren spellen Spelling oefenen Spelling toetsen Spellingtraining Spellen en stellen
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs VO Invloed scholen burgerschap leerlingen Socialisatie leerlingen Gescheiden onderwijs Burgerschapscompetenties Video games vo
Gym
Effect beweging Spel en beweging Samenwerkend leren bij gym Springen en rennen
Beroepsonderwijs
Computergames wiskunde Computergames wiskunde reflectie GeÔntegreerd taal/vakonderwijs meerwaarde woordenschat citotoetsen
Techniek
Techniek en vakmanschap Practicum als onderwijsactiviteit Fascinerende ontdekkingen Empirische cyclus (1) Techniek: Leren door doen Empirische cyclus (2) Techniek talent Techniek attitude Vliegwielen begrijpend lezen po
VO en MBO
Kenmerken MBO-studenten
Kunst
Assessment kunsteducatie Componeren Cultuurprofiel Kind centraal Tien effecten van kunst Kunstonderwijs Muziekeducatie Praten over kunst Tekenles CultuurcoŲrdinator
Engels
Stimulering leesvaardigheid vo
Exacte vakken
TIMSS-2015 Programmeren Exacte vakken 2008 Exacte vakken 2007 Exacte vakken 2011 Internationaal basiSS 2015 Interesse voor bŤta

 

Een goede schooltekst.

Gerdineke van Silfhout

Curriculumontwikkelaar Taal bij SLO

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

Van Silfhout, G. (2015) Een goede schooltekst. Het begin van goed leesonderwijs.
Geraadpleegd op 28-07-2017,
van http://wij-leren.nl/een-goede-schooltekst.php

Goed leesonderwijs begint bij een goede schooltekst, en dat betekent: kies een verhaal met weinig vertellijnen, veel signaalwoorden en heldere verbanden. Voor veel middelbare scholieren is lezen een probleem. Zo heeft een zesde van alle vijftienjarigen en maar liefst een kwart van alle vmbo-leerlingen moeite met lezen. Deze resultaten van het internationale PISA-onderzoek zijn ontluisterend. Zonder goede leesvaardigheid falen leerlingen niet alleen in het taalonderwijs, zij stuiten op problemen bij álle vakken.

Vlot en vloeiend kunnen lezen is een voorwaarde om de inhoud van een tekst goed te kunnen vatten. Traag, spellend lezen belemmert het begrijpen van de tekst; het werkgeheugen raakt erdoor overbelast. Goede leesvaardigheden zijn een voorwaarde voor het effectief omgaan met teksten en voor  een succesvolle schoolcarrière. Niet in de minste plaats, omdat 85% van het schoolcurriculum met geschreven taal te maken heeft.

Voorkennis

Om goed te kunnen lezen is het in de eerste plaats belangrijk dat een leerling voldoende voorkennis over de inhoud van de tekst heeft. Die kennis omvat ook een ruime woordenschat:

leerlingen die minder dan 95% van de woorden in de tekst kennen, blijken een tekst niet goed te begrijpen

Onderzoek van Kaefer, Neuman en Pinkham (2011) onderschrijft dit grote belang van voorkennis voor tekstbegrip. Wanneer leerlingen uit verschillende ‘taalmilieus’ evenveel (of even weinig) voorkennis hebben, zijn er geen verschillen in het begrijpen van de tekst: kinderen die thuis een arme taalomgeving hebben, kunnen dus even hoog scoren als kinderen uit een rijke taalomgeving. 

Onderzoek toont ook aan dat problemen bij begrijpend lezen dikwijls integrale kennisproblemen zijn: slecht lezen hangt samen met een beperkte voorkennis en een gebrekkig vermogen om leesstrategieën te gebruiken.

Tekstkenmerken

Goed leesonderwijs kent twee belangrijke voorwaarden: 

  1. de lesmaterialen moeten zo begrijpelijk mogelijk zijn;
  2. het leesonderwijs is uitermate effectief ingericht. 

Maar wat betekent dat concreet? De afgelopen jaren voerden we drie oogbewegingsexperimenten uit onder tweedeklassers in het vmbo-kgt, de havo en het vwo. Door patronen van de oogbewegingen te analyseren, weten we welke tekstkenmerken een positief effect hebben op het tekstbegrip van leerlingen.

Zo blijken leerlingen baat te hebben bij tekstkenmerken die aanzetten tot een actieve verwerking van de tekst. Dat is bijvoorbeeld het geval in tekstfragment 1. Fragment 2 doet dit juist niet.

Het Romeinse leger was bijna niet te verslaan. Ze veroverden land na land, omdat de soldaten de beste wapens hadden en prima getraind waren. Ook werden ze goed betaald en kregen ze volop te eten. Meestal vonden ze het een eer om te vechten voor Rome.

Tekstfragment 1

Kelvin wilde dat hij ook al achttien was. Hij zou direct het leger in gaan. Net zo’n leger als het Romeinse leger eeuwen geleden. Het Romeinse leger was bijna niet te verslaan. Ze veroverden land na land. De soldaten hadden de beste wapens en waren prima getraind. Ze werden goed betaald en ze kregen volop te eten. Meestal vonden ze het een eer om te vechten voor Rome.

Tekstfragment 2
Effectieve schoolteksten zijn teksten waarin:

  • ‘slechts’ leerstof staat (zonder extra personages of verhaallagen);
  • zinnen doorlopend zijn gepresenteerd;
  • verbanden tussen zinnen zijn gemarkeerd met signaalwoorden (‘omdat’, ‘ook’).

Zulke teksten zorgen ervoor dat leerlingen de informatie beter integreren, dat ze inhoudelijke verbanden leggen tussen zinnen. 

Ons onderzoek laat zien dat het niet nodig is om het taalgebruik te differentiëren naar onderwijsniveau:

de effecten van lay-out en signaalwoorden gelden voor alle niveaus, ongeacht de leesvaardigheid. Ook zijn de effecten van verhalende elementen hetzelfde voor alle leerwegen in het vmbo, ongeacht de leesvaardigheid en de voorkennis.

Gewoonte

Leerlingen hebben goede schoolteksten nodig om vaardige lezers te worden. Maar dat niet alleen. Ook moeten ze leren om goed met teksten om te gaan en te zien hoe teksten zijn opgebouwd. Het is van belang – en dat geldt in het bijzonder bij informatieve teksten – dat een leerling doelgericht met de tekst kan omgaan en vanuit dat doel zijn proces van begrijpend lezen kan sturen en monitoren.

Monitoren in de zin van:

‘Begrijp ik die tekst nog wel goed en wat moet ik doen als dat niet meer het geval is?’.

Het begrijpen van teksten kan worden onderwezen. 

  1. Ten eerste door expliciete instructie en modeling (voordoen); wat niet eenvoudig is.
  2. Ten tweede door  leerlingen te helpen bij het toepassen van het geleerde.

Volgens Routman (2002) zou 20% van de les over het omgaan met teksten aan instructie en modeling besteed moeten worden en 80% aan begeleid toepassen. Onderzoek van Bunte (2013) toont echter dat ‘begeleid toepassen’ bij begrijpend lezen vrijwel niet voorkomt: de proces- en taakgerichte feedback die hierin een belangrijke rol speelt, blijft vaak afwezig.

Hier valt dan ook in veel leeslessen nog winst te boeken, want juist het begeleid toepassen is de brug tussen instructie en zelfstandig begrijpend lezen.

Van Silfhout, G. (2015) Een goede schooltekst. Het begin van goed leesonderwijs.
Geraadpleegd op 28-07-2017,
van http://wij-leren.nl/een-goede-schooltekst.php

Gerelateerd

Je eerste jaar
Je eerste jaar
met een goed doordachte voorbereiding het jaar beginnen
Bazalt | HCO | RPCZ 
Leuke schoolteksten
Hoe leuk moeten we schoolteksten maken? Opleuken helpt niet!
Gerdineke van Silfhout
Objectief beoordelen
Objectief beoordelen van taalproducten: een (on)mogelijke opgave
Gerdineke van Silfhout
Goed taal- en leesonderwijs
Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs
Jos CŲp
Denkend lezen
Denkend lezen - begrijpend lezen naar een hoger niveau
Dolf Janson
Effectief leesonderwijs
Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs: motiverend!
Paul Filipiak
Update normeringen
Oorzaken verschuiving normen LVS-toetsen nader bekeken
Jacqueline Visser
Tips woordenschat
Knikkers spelers en spel: tips voor woordenschatonderwijs.
Paul Filipiak
Grip op leesbegrip
Beter toetsen en evalueren van lezen met begrip
Karin van de Mortel
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Naar een goede toets
Toetsen die recht doen aan de leerling: 5 stappen naar een goede toets
Eveline van Baalen
Vloeiend lezen
The Voice of vloeiend lezen als vliegwiel voor beter leesbegrip
Karin van de Mortel
Taalgericht onderwijs
Taal in alle vakken - De sleutel naar taalgericht onderwijs
Gerdineke van Silfhout
Vloeiend lezen
The Voice of vloeiend lezen als vliegwiel voor beter leesbegrip
Karin van de Mortel
technisch begrijpend studerend lezen
Hoe zinvol is het onderscheid tussen technisch, begrijpend en studerend lezen
Paul Filipiak

Orde en aandacht
Hoe krijg je als docent de aandacht van 9- tot en met 12-jarigen terug na een intermezzo tijdens een plenaire instructie?
Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn voor het verbeteren van begrijpend lezen van zwakke lezers in het vmbo?
Klasinrichting
Is de klasinrichting van invloed op leerprestaties?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
meerwaarde woordenschat citotoetsen
Heeft het toetsen van de woordenschat meerwaarde voor de woordenschatontwikkeling?
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Leesvaardigheid zaakvakken
Verbetering leesvaardigheid voor zaakvakken
Leesbegrip zaakvakken po
Training van instructie leesbegrip in leeslessen en geschiedenislessen basisonderwijs
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Begrijpend lezen po
Ontwikkeling van begrijpend lezen in het basisonderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Kennisrotonde - stel je vraag

Leren in de 21e eeuw - gratis e-book

Verkiezing onderwijscooperatie

Goede schoolteksten



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.