Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen

Geplaatst op 1 juni 2016

Executieve functies

Als executieve functies al in groep 2 goed worden ondersteund, kunnen leerlingen daarvan profijt hebben bij het formele leesonderwijs in groep 3 en 4. Dat blijkt uit onderzoek van Eva van de Sande, die op 6 november promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Executieve functies of ‘leervaardigheden’ helpen complexe informatie te verwerken tijdens het lezen en zorgen ervoor dat kinderen hun aandacht erbij kunnen houden. Leerkrachten kunnen hierop vrij eenvoudig sturen.

De dirigent van je brein, noemt Van de Sande de executieve functies. Deze ‘regelfuncties’ helpen je om met veranderingen om te gaan, te focussen en niet te snel op te geven. Ze reguleren cognitieve processen (problemen kunnen oplossen, schakelen tussen taken, informatieverwerking) en gedragsprocessen (betrokkenheid bij de les, stilzitten, niet laten afleiden) die belangrijk zijn voor het leren lezen.

Fonologisch bewustzijn

Executieve functies hebben in de onderbouw veel invloed op de leesvaardigheden, maar in groep 2 bijzonder veel, ontdekte Van de Sande. “Dan leggen ze al een belangrijke basis voor de leesontwikkeling tot en met groep 4.” Ze beïnvloeden het fonologisch bewustzijn (bewust zijn van klanken en letters) positief; leerlingen leren klanken beter te herkennen en gesproken woorden beter te vergelijken. Ook hebben jong opgedane executieve functies een gunstige invloed op technisch lezen en in groep 4 op begrijpend lezen.

Stop-en-denk

Maar executieve functies zijn in groep 2 nog volop in ontwikkeling en daarom nog lastig om in te zetten. Daarom zouden leerlingen hierbij ondersteuning moeten krijgen. Van de Sande onderzocht hoe leerkrachten hen daarbij kunnen helpen. Ze liet de kleuters met software spelen die gericht was op fonologisch bewustzijn en letterkennis. Om de executieve functies te ondersteunen was een zogenoemde stop-en-denk-pauze ingelast. De kinderen moesten tussendoor aan een knuffel vertellen welk antwoord ze dachten dat het was. Zo kreeg hun eerste impulsieve reactie minder lading en konden ze een meer doordachte respons geven. Kinderen die deze ondersteuning kregen, gingen sneller door het spel heen en waren beter in staat om zelfstandig en efficiënt te werken. Ook boekten ze op lange termijn een hogere leerwinst.

Samenwerken

Daarnaast onderzocht Van de Sande een meer bewuste manier van ondersteuning, waarbij leerlingen in tweetallen speelden met fonologisch bewustzijn- en letterkennisspellen. Door gestructureerd samen te werken hielpen ze elkaar de taak op te delen en hun taakgedrag te reguleren. Van de Sande: “Ze waren als het ware elkaars executieve functies. Door dat te herhalen gaan ze dat uiteindelijk internaliseren.” Er bleek geen effect op fonologisch bewustzijn, maar deze kinderen gingen meer vooruit op letterkennis.

Tips voor leerkrachten

Gebruik visuele geheugensteuntjes.
Deel de lesstof op in kleine delen.
Maak gebruik van taal en laat kinderen hardop redeneren.
Las korte pauzemomenten in.
Laat kinderen gestructureerd samenwerken.
Vermijd veel prikkels buiten de taak om. Neem bijvoorbeeld in computergames niet te veel ‘fancy’ dingen als plaatjes en kleurtjes op.

Beschrijving van het onderzoek: Zelfregulatie op de ontwikkeling van beginnende geletterdheid in de kleuterklas

In dit onderzoek worden de effecten van zelfregulatie op de ontwikkeling van beginnende geletterdheid onderzocht, waarbij getracht wordt de overgang van groep 2 naar groep 3 te faciliteren. In een longitudinale studie (n=109, 8 scholen, groep 2, 3, 4) is de relatie tussen zelfregulatie, fonologisch bewustzijn, beginnende geletterdheid en omgevingsfactoren onderzocht. In vervolgonderzoek wordt bestaande software ingezet en verrijkt met leerkracht-gemedieerde zelfregulatie activiteiten. De aannames zijn dat (1) ICT effectief kan zijn om beginnende geletterdheid te stimuleren, en dat (2) leerkrachten een grote toegevoegde waarde kunnen hebben door het integreren van de software in hun dagelijkse praktijk, met aandacht voor zelfregulatie.

Details van het onderzoek

  
NWO-projectnummer:  411-07-217
Titel onderzoeksproject:  Co-constructive literacy development in kindergarten
Looptijd:01-11-2009 tot 27-12-2014

Projectleider(s)

Naam Instelling E-mail
Dr. E. Segers Radboud Universiteit Nijmegen e.segers@pwo.ru.nl

Projectuitvoerder(s)

Naam Instelling E-mail
Mw. E. van de Sande MA Radboud Universiteit Nijmegen e.vandesande@pwo.ru.nl

Relevante links(s)

Gerelateerde projecten

[Bron: Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO)]











Gerelateerd

Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
E-portfolioís
Dragen e-portfolioís in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Kleuterverlenging
Wat is effectiever: verlengde kleuterbouw of snelle doorstroom naar groep 3?
Eigenaarschap leerlingen vo
Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen (vo) versterken?
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Gunstige lestijden vmbo
Wat zijn gunstige lestijden voor vmbo-leerlingen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn in het vmbo?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het Ďkwartiertjesroosterí op de taakgerichtheid van leerlingen?
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Reflectieopdrachten en zelfregulatie
Een reflectieopdracht: is dit een struikelblok voor vmbo-leerlingen?
Leeropbrengsten van werken met een weektaak
Weektaak bij kleuters: wat brengt het op?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Taalonderwijs BBL
Taalonderwijs in BBL-trajecten MBO
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Beginnende geletterdheid



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.