Ruimtelijk inzicht GIS
Algemeen
Leeromgevingen Gemotiveerde leerhouding Basisonderwijs met/zonder basis Systeemdenken en denkgewoonten Systeemdenken 21e eeuw Effectief onderwijs Filosoferen doe je zo Het Grote Vindingrijkboek Onderwijsmythes Onderwijs moet boeien Onderwijs slaat door Teach like a Champion Tiener college Leerlijnen vergelijken
Communicatie
Didactisch coachen 1 Didactisch coachen 2 Didactisch coachen 3 Gebruik animaties po Animaties natuur po Animaties rekenen po Animaties taal po
Klassenmanagement
Orde en aandacht Didactische werkvormen Grote en kleine groep Klassenmanagement Soepele lesovergang Vinger opsteken Zelfstandig werken
Instructie
Directe instructiemodel 4C/ID-model Expliciete Directe Instructie Humor in de klas Competenties Leren van fouten Mindmap maken Bewust bezig zijn met taal
Onderwijskwaliteit
Factoren die de Cito-eindtoets beinvloeden
Sociaal
Drama voor groepsvorming
Taal
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
CoŲperatief leren
CoŲperatief leren CoŲperatieve werkvormen Onderzoekend leren
Leren
Leerbevorderende feedback Formatieve toetsing Nakijken en feedback Bewegend leren
Lezen
Fonemisch bewustzijn Voorwaarden voor begrijpend lezen Lezen en schrijven Leesmotivatie bevorderen Mentale voorstellingen Visie op literatuuronderwijs SLIM in het sbo Leesvaardigheid praktijkonderwijs Leesprestaties groep 6 po 2016
Samenwerken
Didactische vormgeving Excellentie Communities kennis over onderwijs Samenwerken met STIP
Schrijven
Schrijfonderwijs basisschool Lezen en schrijven vmbo Schrijfmateriaal
Differentiatie
Differentiatievormen Differentiatie adaptief onderwijs Differentiatie proces Opdrachtgestuurd leren Differentiatie methodiek Differentiatie Differentiatie zelfregulatie (1) Differentiatie zelfregulatie (2) EfficiŽnte differentiatie Feedback prestaties Individueel maatwerk vo MEGAband Leerstof hoogbegaafden Leerstofjaarklassensysteem Middenmoot als vertrekpunt Didactische impulsen OGO
Onderwijssysteem
Klassengrootte
Jonge kind
Fase jonge schoolkind Kleuters en vrij spel Basisontwikkeling en OGW Het vrije spel
Beroepsonderwijs
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Techniek
Practicum als onderwijsactiviteit
Passend onderwijs
Adaptief onderwijs SBO Hogere orde denken
Visies
Adaptief onderwijs Basisontwikkeling bij OGO Ervaringsgericht onderwijs Lerend werken Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontdekkend leren Waardengedreven onderwijs
Jean Piaget
Jean Piaget Piaget: objectpermanentie Piaget: epistemologie Piaget: empirisme Piaget: leertheorie
Exacte vakken
Digitale Wiskunde Omgeving HAVO VWO Vernieuwend bŤtaonderwijs
ICT
Digitale didactiek 2 Mediawijsheid in curriculum Games voor leerlingen met concentratieproblemen Digitale didactiek

 

Expliciete Directe Instructie

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

Kerpel, A. (2015) Expliciete Directe Instructie - Tips en technieken voor een goede les.
Geraadpleegd op 24-03-2017,
van http://wij-leren.nl/expliciete-directe-instructie-edi.php

Hoe zorg je voor succeservaringen en betere leerprestaties bij alle leerlingen? Hoe maak je een les effectiever? De sleutel tot succes is de leerkracht. Het boek Expliciete Directe Instructie (EDI) van John Hollingsworth & Silvia Ybarra laat dit op heldere wijze zien volgens de bewezen aanpak van EDI. Het uitgangspunt bij directe instructie is dat je op sommige momenten in het onderwijsleerproces kennis, inzichten en vaardigheden het beste doelgericht kunt onderwijzen.

Marcel Schmeier bewerkte dit boek grondig en heeft het voorzien van herkenbare voorbeelden. Het boek is als volgt opgebouwd: 

  • Ik kan het!
  • Instructie is het hart van effectief onderwijs
  • Controleren van begrip
  • Lesdoel
  • Activeren van voorkennis
  • Instructie: de vorm
  • Instructie: de inhoud
  • Begeleide inoefening
  • Lesafsluiting
  • Zelfstandige verwerking
  • Een volledige EDI-les
  • Wetenschappelijke onderbouwing.

Eindeloos toetsen.. of goed lesgeven?

Bij het analyseren van toetsgegevens dragen leerkrachten vaak diverse argumenten aan om tegenvallende prestaties te verklaren vanuit het kind: gedragsproblemen, lage intelligentie, slechte werkhouding, moeilijke thuissituatie. Dat gebeurt ook bij sterke leerlingen. Maar effectieve scholen zien toetsgegevens niet als een vaststaand feit waar ze geen invloed op hebben, maar als uitkomst van de kwaliteit van het gegeven onderwijs.

Ze kijken wat beter kan: Het handelen van de leerkracht? De didactiek? Het klassenmanagement? Het omgaan met verschillen? Toetsgegevens, daar kun je van leren en daardoor kun je het onderwijs verbeteren. De leerprestaties verbeter je niet door eindeloos te toetsen, maar door goed les te geven.

Een les volgens Expliciete Directe Instructie

Een EDI-les is als volgt opgebouwd:

  • Lesdoel. Dit doel wordt expliciet met de kinderen gedeeld; door voor te lezen of op het bord te schrijven.
  • Activeren van voorkennis. De leerlingen krijgen een opdracht die aansluit bij de te geven les, maar daarvoor ze de benodigde kennis al in huis hebben.
  • Onderwijzen van het concept.
  • Onderwijzen van de vaardigheid.
  • Belang van de les.
  • Begeleide inoefening. De leerlingen nemen het toepassen van de leerstof over. Ondertussen controleert de leerkracht telkens of ze het correct doen en begrijpen.
  • Lesafsluiting. De leerlingen maken opdrachten of beantwoorden vragen om te laten zien dat ze het lesdoel beheersen. Daarna mogen ze pas zelfstandig inoefenen. 
  • Zelfstandige verwerking.
  • Verlengde instructie. De leerlingen waarbij bij de lesafsluiting bleek dat ze het lesdoel nog niet voldoende beheersen, krijgen een verlengde instructie van de leerkracht.

Technieken bij Expliciete Directe Instructie

In een EDI-les zet de leerkracht de volgende technieken in:

  • Controleren van begrip: de leerkracht monitort telkens of alle leerlingen begrijpen wat is uitgelegd. Niet na de les of tijdens de toets, maar tijdens de les. Stapstenen voor het controleren van begrip:
    • Eerst instructie geven.
    • Dan pas vragen stellen. Specifieke vragen over wat zojuist is onderwezen.
    • Denktijd bieden.
    • Willekeurig beurten geven. Geef tenminste drie leerlingen een beurt. Gebruik een beurtenbakje, o.i.d.
    • Luisteren.
    • Feedback geven. Herhaal een goed antwoord, vul aan als het gedeeltelijk goed is. Leg klassikaal opnieuw uit als het antwoord niet goed is. 
  • Uitleggen: lesgeven door te vertellen.
  • Voordoen: lesgeven door gebruik te maken van voorwerpen.
  • Hardop denken: lesgeven door hardop te denken en de leerlingen zodoende te laten zien hoe een expert de opdracht aanpakt. Dit heet ook wel ‘modellen’. 

"Effectieve instructie is de beste manier om gedragsproblemen te voorkomen en betrokkenheid te verhogen. Competentie is een goede motivator."

Lesdoel

Waarom is het gebruik van lesdoelen belangrijk?

  • Een lesdoel maakt een les doelgericht in plaats van activiteitengericht.
  • Een lesdoel zorgt ervoor dat alle leerlingen de kans krijgen om succesvol mee te doen.
  • Een lesdoel maakt het mogelijk om te controleren of alle leerlingen bereikt hebben wat je hun wilde leren.
  • Een lesdoel geeft leerlingen duidelijkheid.
  • Goed geformuleerde lesdoelen brengen leerlingen naar een haalbaar hoger niveau, omdat deze doelen zich bevinden in de zone van naaste ontwikkeling.

Het lesdoel is je kompas bij het voorbereiden van je les. Kijk naar het lesdoel volgens vaste stappen:

  • Zorg dat de les één concreet, controleerbaar lesdoel heeft.
  • Bepaal welk concept en welke vaardigheid je wilt aanleren, en in welke context.
  • Ontwerp een effectieve, passende instructie.
  • Stem goed af met de zelfstandige verwerking.

Geen lagere doelen voor risicoleerlingen

Bij sommige kinderen heeft het beheersen van het lesdoel wat meer tijd nodig. Ze krijgen daarom verlengde instructie. Maar… deze leerlingen gaan niet langzamer door de leerstof. Ze krijgen ook geen eigen leerlijn met lagere doelen. Citaat: ‘We hebben hoge verwachtingen van alle leerlingen en helpen iedereen om telkens de basisdoelen te halen. (…)

"Scholen die leerlingen op aparte leerlijnen met lagere doelen zetten, geven eigenlijk geen onderwijs maar remedial teaching."

Ze proberen problemen op te lossen in plaats van ze te voorkomen. De beste vorm van preventie is kwalitatief goede instructie die leerlingen in staat stelt de basisdoelen te behalen.  (blz. 73)

Activeren van voorkennis

Door voorkennis te activeren, komt duurzaam opgeslagen kennis vanuit het langetermijngeheugen in het werkgeheugen terecht. De leerkracht maakt het verband duidelijk met de nieuwe leerstof. Nieuwe leerstof is beter te begrijpen als vastgehaakt kan worden aan reeds aanwezige kennis. 

Instructie: de vorm

Instructie geven kan op verschillende manieren: uitleggen, voordoen of hardop denken. Deze drie vormen komen uitgebreid aan bod. De vorm die je kiest, hangt af van het doel en de inhoud van de les.

Hardop denken is een krachtige vorm, want het laat denkprocessen zien die vaak verborgen blijven in het hoofd van de leerkracht. Enkele tips voor de leerkracht:

  • Houdt het hardop denken kort, anders haken leerlingen af.
  • Let op dat je niet teveel denkstappen tegelijk hanteert.
  • Laat de kinderen geen vragen beantwoorden die je jezelf stelt.
  • Ga niet per ongeluk over op uitleggen.
  • Spreek in de ik-vorm, want dan is het voor de leerlingen makkelijker om de denkstappen exact over te nemen.

Instructie: de inhoud

Dit hoofdstuk is het moeilijkste en belangrijkste hoofdstuk van het boek. Instructie is het hart van effectief onderwijs. Aan de hand van diverse voorbeelden wordt een goede instructie volgens het EDI-model uitgewerkt.

Begeleide inoefening

Tijdens een EDI-les verschuift de verantwoordelijkheid van de leerkracht naar de leerlingen. Het gaat zo: ‘Ik doe het voor, we doen het samen, jij doet het zelf’. De fase van begeleide inoefening is de brug tussen de instructie en de zelfstandige verwerking. Om optimaal te leren, is deze fase onmisbaar. Je kunt onduidelijkheden ophelderen en misvattingen voorkomen. Draag de verantwoordelijkheid over in drie delen:

  • Doe elke stap voor en laat de leerlingen deze herhalen.
  • Doe één stap voor en laat de leerlingen de volgende stap zelf uitvoeren.
  • Geef een voorbeeldopdracht en laat de leerlingen alle stappen zelf uitvoeren, maar controleer na elke stap de wisbordjes.

‘Passend onderwijs begint al in de les, namelijk door uitval te voorkomen. Een ons preventie is waardevoller dan een kilo zorg’.

Lesafsluiting

In een EDI-les is de lesafsluiting vóór de zelfstandige verwerking. Je zet de leerlingen pas zelfstandig aan het werk als je zeker weet dat ze het lesdoel beheersen. Zo voorkom je dat ze het verkeerd inslijpen, en zorg je ervoor dat het inoefenen effectiever is. Laat de leerlingen pas zelfstandig verwerken als ten minste 80% het lesdoel heeft gehaald.

Zelfstandige verwerking

Een EDI-les is zo ingericht dat alle leerlingen aan het einde zelfstandig de lesstof kunnen inoefenen. Bij het zelfstandig oefenen moeten ze vooral ‘kilometers maken’, zodat de leerstof naar het langetermijngeheugen verplaatst. 

Zelf een EDI-les ontwerpen

Met de volgende stappen kun je zelf een EDI-les ontwerpen:

  • Kijk naar de leerlijn van dit vak voor dit leerjaar, en bepaal aan welk leerdoel je wilt werken met deze les.
  • Formuleer een meetbaar, concreet doel.
  • Zoek een opdracht voor de zelfstandige verwerking, die aansluit op het lesdoel.
  • Beschrijf in enkele zinnen hoe je het concept gaat onderwijzen.
  • Noteer vragen waarmee je kunt controleren of de kinderen het begrepen hebben.
  • Werk uit hoe je de vaardigheid onderwijst. 
  • Bedenk een reden om het belang van het lesdoel uit te leggen.
  • Zoek voorbeeld voor bij de begeleide inoefening, en een voorbeeld op hoog niveau voor bij de lesafsluiting.
  • Bedenk een activiteit om de voorkennis te activeren. Dit kun je doorgaans beter aan het einde van de voorbereiding bedenken, omdat je dan goed nagedacht hebt over de inhoud van de les.
  • Bepaal wat de lastigste gedeelten van de les zijn, en hoe je die kunt versterken.
  • Check nogmaals de opdrachten van de zelfstandige verwerking, of je alle varianten gebruikt tijdens het onderwijzen van de vaardigheid.

Een EDI-lessjabloon is te downloaden van www.uitgeverijpica.nl of van www.directeinstructie.nl 

Bestellen

John Hollingsworth & Silvia Ybarra, Expliciete Directe Instructie, Nederlandse vertaling en bewerking 2015: Marcel Schmeier, Uitgeverij Pica, ISBN 978 94 918 0633 9, € 24,95. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2015) Expliciete Directe Instructie - Tips en technieken voor een goede les.
Geraadpleegd op 24-03-2017,
van http://wij-leren.nl/expliciete-directe-instructie-edi.php

Gerelateerd

Flipping the classroom in het primair onderwijs: een uitdaging
Flipping the classroom in het primair onderwijs: een uitdaging
Deelsessie op congres
Eduseries 
Leren Zichtbaar Maken
Leren Zichtbaar Maken
John Hattie
Bazalt 
Klassenmanagement
Klassenmanagement - welke leerkrachtvaardigheden zijn belangrijk?
Arja Kerpel
Differentiatie
Differentiatie - omgaan met verschillen tussen leerlingen
Arja Kerpel
Leeromgevingen
Leeromgevingen: rol leerkracht - didactische werkvormen - differentiatie
Arja Kerpel
Boeken Top 10 - 2016
Top 10 Onderwijsboeken 2016
redactie
Directe instructiemodel
Effectieve instructie met het Directe instructiemodel
Arja Kerpel
Effectief onderwijs
De negen schakels van effectief onderwijs
Jos CŲp
Differentiatie adaptief onderwijs
Differentiatie: Wat werkt bij adaptief onderwijs?
Michel Verdoorn
EfficiŽnte differentiatie
Beter onderwijs door meer didactische efficiŽntie
Michel Verdoorn
Effectief onderwijs
De negen schakels van effectief onderwijs
Jos CŲp
Voorbereiden op toetsen
Toetstekst als leesgenre Voorbereiding lees- en woordenschattoetsen
Karin van de Mortel
Competenties
Competenties verwerven met en zonder instructie
Robert-jan Simons
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel
DifferentiŽren is te leren
DifferentiŽren is te leren
HelŤn de Jong
Didactische werkvormen
Het didactische werkvormen boek
Arja Kerpel
Teach like a Champion
Teach like a Champion - 49 technieken om leerlingen te laten excelleren
Arja Kerpel
Vinger opsteken
Vinger opsteken in de klas is niet verkeerd!
Michel Verdoorn

Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
Drama voor groepsvorming
Effect van dramalessen op de groepsvorming van een (brug)klas
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
Instructievormen sbo
Toegesneden instructievormen bij rekenonderwijs op (speciaal) basisonderwijs
Opbrengstgericht werken
Opbrengstgericht werken: van beleidsspeerpunt tot de uitvoering in de groep
Toetsvormen
Reviewstudie: verbinding tussen leerdoelen, instructie en toetsen in taalonderwijs
SLIM in het sbo
Stimuleringsprogramma Lezen uitgaande van Instructie en Motivatie (SLIM) in het S(B)O Ė OnderwijsBewijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Expliciete Directe Instructie



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.