Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo In zeven stappen naar zinvol leren Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Normjaartaak Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Werkdrukbeleving Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Professionalisering
welke interventies verhogen de effectiviteit van grote docententeams?
Onderwijskwaliteit
Lerarenvaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Ontwikkeling van kinderen bij loslaten leerstofjaarklassensysteem Adaptief onderwijs Onderwijswaarden
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Organiseren gepersonaliseerd leren Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
groepsgrootte werkbeleving docenten effecten studenten mbo WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris
ICT
digitale geletterdheid mediawijsheid computervaardigheden praktijkonderwijs

 

DifferentiŽren is te leren! Omgaan met verschillen in het basisonderwijs

HelŤn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

De Jong, H. (2015) DifferentiŽren is te leren.
Geraadpleegd op 23-05-2017,
van http://wij-leren.nl/differentieren-leren.php

Elke dag staan leerkrachten voor de uitdaging het beste in alle kinderen naar boven te halen. Hoe realiseren zij dat? Hoe komen ze in een groep van pakweg dertig leerlingen tegemoet aan de verschillende behoeftes, talenten en leervoorkeuren? Aafke Bouwman* heeft hier een praktisch basisboek over geschreven: Differentiëren is te leren!

Deze praktische handreiking voor leerkrachten maakt duidelijk dat differentiëren - hoe ingewikkeld soms ook - écht mogelijk is.  Stap voor stap laten de auteurs zien hoe leerkrachten de groep en hun onderwijs zo organiseren dat alle leerlingen tot hun recht komen. De volgende onderwerpen worden achtereenvolgens besproken:

  • actuele beleidsontwikkelingen (hier wordt in deze bespreking verder niet op ingegaan);
  • wat is differentiatie;
  • voorwaarden voor goed differentiëren;
  • leerlingen clusteren en een groepsplan maken;
  • differentiëren in de instructie en begeleiding;
  • differentiëren in doelen, tijd en leerstof;
  • differentiatiebeleid ontwikkelen en implementeren.

Wat is differentiatie?

Er wordt onderscheid gemaakt tussen interne (in de groep) en externe (groepsoverstijgende) differentiatie en convergente en divergente differentiatie. Convergente differentiatie heeft bij differentiëren is te leren de voorkeur, omdat daarmee alle leerlingen de doelen behalen. In de visie van CPS omvat differentiatie alle aspecten van verschillen tussen leerlingen en men heeft de volgende definitie van differentiatie geformuleerd.

‘Differentiatie is het nemen van maatregelen waarmee de leerkracht tegemoet komt aan de verschillen tussen leerlingen. Differentiatie is nodig in alle typen scholen en klassen en vindt zowel intern als extern plaats.’

Om aan te tonen dat differentiatie méér is worden diverse theorieën besproken. Hieruit komt naar voren dat leerlingen het beste leren in een krachtige leeromgeving. Kolb (1984) beschrijft de volgende leerstijlen:

  • de doener;
  • de denker;
  • de beschouwer;
  • de beslisser.

Gardner (2002) heeft het begrip meervoudige intelligentie uitgewerkt. Leerlingen maken gebruik van hun voorkeursintelligentie om een probleem op te lossen of iets te creëren.

Voorwaarden voor goed differentiëren

Goed differentiëren is een vaardigheid die leerkrachten niet van de ene op de andere dag beheersen. De piramide van leerkrachtvaardigheden noemt de opeenvolgende fasen:

  • de vijf rollen van de leerkracht;
  • passende werkvormen;
  • omgaan met verschillen;
  • zelfregulatie.

Slooter (2009) vat de basisvaardigheden van de leerkracht samen in vijf rollen:

  • de rol van gastheer;
  • presentator;
  • didacticus;
  • pedagoog;
  • afsluiter.

De rol van pedagoog is essentieel om veiligheid te creëren.

Ook is het volgens de leerpsycholoog Lev Vygotsky (1978) van belang, dat de taak aansluit bij de ‘zone van de naaste ontwikkeling’. Vygotsky onderscheidt daarnaast ‘de zone van actuele ontwikkeling’ of de comfortzone en de paniekzone. In de comfortzone leert de leerling niets, omdat hij de taak volledig beheerst. In de paniekzone wordt juist teveel gevraagd, waardoor hij in paniek raakt en eveneens niets leert. Het is wel van belang regelmatig in heterogene subgroepen te werken. Als leerlingen alleen in niveaugroepen werken, is er geen uitdagende leeromgeving.

Leerlingen clusteren en een groepsplan maken

Als aan de voorwaarden voor differentiatie is voldaan, kan het echte werk gaan beginnen. Het is allereerst van belang de leerlingen op basis van hun onderwijsbehoeften in te delen in instructiegroepen:

  • een basisgroep;
  • een zorggroep;
  • een plusgroep.

Aan de hand van een groepsoverzicht en een ‘datamuur’ wordt een groepsplan opgesteld. Het groepsoverzicht geeft een overzicht van toetsgegevens en geeft informatie over de didactische en pedagogische onderwijsbehoeften. De datamuur is een instrument waarmee de leerlingen ingedeeld worden op basis van hun instructiebehoeften (Fullan, 2009). Leerkrachten die handelingsgericht werken doorlopen de volgende zes stappen:

  1. gegevens verzamelen;
  2. signaleren welke leerlingen extra aandacht nodig hebben;
  3. onderwijsbehoeften benoemen en doelen stellen;
  4. leerlingen clusteren op basis van hun onderwijsbehoeften;
  5. een groepsplan opstellen;
  6. het groepsplan uitvoeren.

Ook worden er tips gegeven voor het werken met een groepsplan in een combinatiegroep, kleutergroepen en in het speciaal onderwijs.

Differentiëren in de instructie en begeleiding

Het is wel zaak het groepsplan adequaat uit te voeren. In dit hoofdstuk een stappenplan om het IGDI+ differentiatiemodel uit te gaan voeren. Interactieve Gedifferentieerde Directe Instructie bestaat uit zes fasen:

  1. start van de les met de hele groep;
  2. interactieve groepsinstructie aan de zorg- en basisleerlingen en werkuitleg aan de plusleerlingen;
  3. begeleide inoefening met de zorg- en basisleerlingen;
  4. zelfstandige verwerking hele groep, waarbinnen verlengde instructie zorgleerlingen en instructie en procesbegeleiding plusgroep;
  5. feedbackronde hele groep;
  6. afsluiting, proces- en productevaluatie.

De leerkracht dient de leerstoflijnen, tussendoelen en  cruciale fasen in de leerstof te kennen om vervolgens in elke lesfase van IGDI+ te differentiëren. Ook bij doelgerichte activiteiten in groep 1 en 2 is IGDI+ te gebruiken, namelijk in de kleine kring en groepjes. In combinatiegroepen kan op twee manieren gedifferentieerd worden: de jaargroepen na en naast elkaar instructie geven of een jaargroepoverstijgende instructie.

Voor  het aanleren van complexe vaardigheden wordt hier het model GRIMM uitgelegd. (Gradually Release of Responsibility Instruction Model, Pearson & Gallagher, 1983). Een GRRIM-les bestaat uit vier fasen, waarbij de verantwoordelijkheid voor het leren tijdens de les verschuift van de leerkracht naar de leerling:

  1. IK          introductie en modeling;
  2. WIJ       begeleide inoefening;
  3. JULLIE  leerlingen lezen samen;
  4. JIJ        leerlingen lezen zelfstandig.

Differentiëren in doelen, tijd en leerstof

Alle leerlingen moeten de lesdoelen behalen, dat is het streven van convergente differentiatie. Maar niet alle zorgleerlingen zijn in staat om de 1F-doelen te halen. Er worden in dit hoofdstuk drie alternatieve leerroutes (passende perspectieven) gepresenteerd voor zorgleerlingen. Ook wordt beschreven hoe didactisch te navigeren bij plusleerlingen.

Enkele bruikbare tips om de beschikbare lestijd effectief te benutten zijn:

  • de werkinstructie op een planbord zetten;
  • elke dag twee (steeds wisselende) leerlingen aanwijzen als ‘helpdesk’;
  • gebruik maken van een timer om de werktijd aan te geven;
  • in het rooster de extra oefentijd voor zorgleerlingen vastleggen;
  • leerlingen die zeer langzaam schrijven gebruik laten maken van een notebook of laptop;
  • voor plusleerlingen voldoende tijd inruimen voor feedback;
  • voor afwisseling zorgen en compacten, versnellen en verrijken.

Het differentiëren in leerstof is mogelijk door te variëren in de hoeveelheid leerstof en in de hoeveelheid en het soort verwerkingsopdrachten.

Differentiatiebeleid ontwikkelen en implementeren

Effectief differentiëren is een zaak van alle leerkrachten in het team. Een doorgaande lijn is essentieel. Er zal dus op schoolniveau differentiatiebeleid geformuleerd moeten worden. De schoolleider stuurt dit proces en zorgt ervoor dat de teamleden zich bekwamen in het differentiëren.

Hierbij gebruikt de schoolleider de zes kenmerken van effectief onderwijs:

  1. doelgericht;
  2. tijd en extra tijd benutten;
  3. beredeneerd aanbod;
  4. differentiatie;
  5. monitoring en evaluatie.

Beoordeling

De auteurs van differentiëren is te leren zijn er uitstekend in geslaagd leerkrachten een praktische handreiking te doen over dit onderwerp. Op de cover zitten zes gekleurde vogeltjes op het vinkentouw: ‘elk vogeltje zingt zoals het gebekt is’, een creatieve link naar differentiatie! Mooi gedaan door de Digitale Klerken uit Utrecht. De vele praktijkvoorbeelden voegen wat mij betreft niet steeds iets toe. Het boek sluit af met zo’n vijfentwintig pagina’s alweer zeer praktische en helpende voorbeelden in de vorm van bijlagen om de leerkracht op gang te helpen met het maken van overzichten en plannen. Wie serieus om wil gaan met verschillen in het basisonderwijs kan zijn voordeel doen met dit boek.

*Dit boek is samen geschreven met Geraldine Brouwer, Leanne Jansen en Els Loman.

Bestellen

N.a.v. Aafke Bouwman, Differentiëren is te leren. ISBN 9789065086563 CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Het boek is te bestellen via

De Jong, H. (2015) DifferentiŽren is te leren.
Geraadpleegd op 23-05-2017,
van http://wij-leren.nl/differentieren-leren.php

Gerelateerd

Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Je eerste jaar
Je eerste jaar
met een goed doordachte voorbereiding het jaar beginnen
Bazalt 
DifferentiŽren in het mbo
DifferentiŽren in het mbo
Speel in op de verschillen tussen uw studenten
Medilex Onderwijs 
Differentiatie
Differentiatie - omgaan met verschillen tussen leerlingen
Arja Kerpel
Leeromgevingen
Leeromgevingen: rol leerkracht - didactische werkvormen - differentiatie
Arja Kerpel
Differentiatie proces
DifferentiŽren volgens drie cyclische processen
Michel Verdoorn
Differentiatie zelfregulatie (1)
Beter differentiŽren dankzij zelfgereguleerd differentiŽren
Michel Verdoorn
Differentiatie voorbereiding
Differentiatie vraagt voorbereiding
Dolf Janson
EfficiŽnte differentiatie
Beter onderwijs door meer didactische efficiŽntie
Michel Verdoorn
Klas overslaan
Klas overslaan / versnellen? Let op!
Teije de Vos
Begrijpend leesresultaten
Het optimaliseren van begrijpend leesresultaten
Karin van de Mortel
Soepele lesovergang
Zonder stress van les naar les
Jelte van der Kooi
Dalton kernwaarden
Kernwaarden zijn niet los verkrijgbaar - consequenties voor het Daltononderwijs
Dolf Janson
Groepsplan gedrag
Groepsplan gedrag - passend onderwijs in PO en VO
Arja Kerpel
Passend onderwijs voor begaafden
Passend onderwijs voor begaafde leerlingen
Arja Kerpel
Didactische werkvormen
Het didactische werkvormen boek
Arja Kerpel
Expliciete Directe Instructie
Expliciete Directe Instructie - Tips en technieken voor een goede les
Arja Kerpel

Differentiatievormen
Leren leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs beter volgens convergente of divergente differentiatie?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Tablet in het onderwijs
Wat zijn de leeropbrengsten van tabletgebruik in de basisschool?
Jonge kinderen en tabletgebruik
Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Leeromgeving
Leeromgeving als katalysator voor leren voor duurzame ontwikkeling
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Computer Adaptieve Oefentoetsen
Onderwijsdifferentiatie met Computer-Adaptieve Oefentoetsen met docentenfeedback
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

DifferentiŽren is te leren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.