Ruimtelijk inzicht GIS
Algemeen
Leeromgevingen Gemotiveerde leerhouding Basisonderwijs met/zonder basis Systeemdenken en denkgewoonten Systeemdenken 21e eeuw Effectief onderwijs Filosoferen doe je zo FTC: praktijk Het Grote Vindingrijkboek Onderwijsmythes Onderwijs moet boeien Onderwijs slaat door Creativiteitsontwikkeling Talentontwikkeling op school Teach like a Champion Tiener college Leerlijnen vergelijken
Communicatie
Didactisch coachen 1 Didactisch coachen 2 Didactisch coachen 3 Gebruik animaties po Animaties natuur po Animaties rekenen po Animaties taal po
Klassenmanagement
Orde en aandacht Didactische werkvormen Effect van homogeen of heterogeen groeperen Grote en kleine groep Effect wisselende samensstelling basisschoolklas Klassenmanagement Soepele lesovergang Vinger opsteken Zelfstandig werken
Instructie
Directe instructiemodel 4C/ID-model Expliciete Directe Instructie Humor in de klas Competenties Leren van fouten Mindmap maken Bewust bezig zijn met taal
Onderwijskwaliteit
Effecten van formatief evalueren Factoren die de Cito-eindtoets beinvloeden
Sociaal
Drama voor groepsvorming
Taal
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
Co÷peratief leren
Co÷peratief leren Co÷peratieve leerstrategieŰn Co÷peratieve werkvormen Onderzoekend leren
Leren
Leerbevorderende feedback Formatieve toetsing Nakijken en feedback Bewegend leren
Lezen
Fonemisch bewustzijn Voorwaarden voor begrijpend lezen Lezen en schrijven Leesmotivatie bevorderen Mentale voorstellingen Visie op literatuuronderwijs SLIM in het sbo Leesvaardigheid praktijkonderwijs Leesprestaties groep 6 po 2016
Samenwerken
Didactische vormgeving Excellentie Communities kennis over onderwijs Samenwerken met STIP
Schrijven
Schrijfonderwijs basisschool Lezen en schrijven vmbo Schrijfmateriaal
Differentiatie
Differentiatievormen Differentiatie adaptief onderwijs Differentiatie proces Opdrachtgestuurd leren Differentiatie methodiek Differentiatie Differentiatie zelfregulatie (1) Differentiatie zelfregulatie (2) EfficiŰnte differentiatie Feedback prestaties Individueel maatwerk vo MEGAband Leerstof hoogbegaafden Leerstofjaarklassensysteem Middenmoot als vertrekpunt Didactische impulsen OGO
Onderwijssysteem
Klassengrootte
Jonge kind
Fase jonge schoolkind Kleuters en vrij spel Basisontwikkeling en OGW Het vrije spel
Beroepsonderwijs
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Passend onderwijs
Adaptief onderwijs SBO Hogere orde denken
Visies
Adaptief onderwijs Basisontwikkeling bij OGO Ervaringsgericht onderwijs Lerend werken Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontdekkend leren Waardengedreven onderwijs
Jean Piaget
Jean Piaget Piaget: objectpermanentie Piaget: epistemologie Piaget: empirisme Piaget: leertheorie
Exacte vakken
Digitale Wiskunde Omgeving HAVO VWO Vernieuwend bŔtaonderwijs
ICT
Virtual reality Digitale didactiek 2 Mediawijsheid in curriculum Games voor leerlingen met concentratieproblemen Digitale didactiek

 

Het didactische werkvormen boek

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Het didactische werkvormen boek.
Geraadpleegd op 24-06-2017,
van http://wij-leren.nl/didactische-werkvormen-boek.php

Hoe geef je onderwijs met maximaal effect? Door het kiezen van de juiste didactische werkvorm. Het didactische werkvormen boek van Jos Winkels en Piet Hoogeveen biedt een schat aan mogelijkheden om goed en afwisselend les te geven. In het boek staan maar liefst 250 werkvormen uitgewerkt.

Het didactische werkvormen boek bestaat uit twee delen. Deel 1 gaat over de theorie en de achtergrond. Deel 2 behandelt de didactische werkvormen. Deze elfde editie is geactualiseerd, oude werkvormen zijn vervangen door nieuwe en het theoretische gedeelte is iets ingekort. 

Deel 1. De theorie

Dit gedeelte gaat over didactisch handelen en differentiatie, didactische werkvormen en media. Daarna behandelt het activerende didactiek. Het effectief kiezen en inzetten van didactische werkvormen komt ook aan bod. Ik ga hier alleen in op activerende didactiek.

Activerende didactiek

Activerende didactiek vindt haar grondslag in het constructivisme. Dat wil zeggen: kinderen construeren kennis door nieuwe informatie te integreren met aanwezige kennis. Leren is een actief proces, waarbij de verantwoordelijkheid zoveel mogelijk bij de leerlingen ligt. Door activerende didactiek worden leerlingen zelfstandiger en leren ze effectiever. 

Interessant artikel over didactische werkvormen

Drie veelgebruikte modellen die recht willen doen aan activerend lesgeven zijn:

  • Leren in vijf dimensies (Marzano).
  • Didactische routes.
  • De piramide van Miller.

Leren in vijf dimensies

De vijf dimensies van Marzano zijn:

  • Dimensie 1: motivatie.
  • Dimensie 2: nieuwe kennis en vaardigheden verwerven en integreren. 
  • Dimensie 3: kennis en vaardigheden verbreden en verdiepen.
  • Dimensie 4: kennis en vaardigheden toepassen in betekenisvolle situaties.
  • Dimensie 5: reflectie.

Didactische routes

Een didactische route is een reeks activiteiten die een leerling uitvoert om vooraf gestelde doelen te halen.  Activiteiten kunnen zijn: opnemen, openen, ervaren, bewerken, delen, verwerken, doen, maken, reflecteren en integreren. Je kunt hiermee verschillende routes ontwerpen: leerstofgerichte, leerlingegerichte en ervaringsgerichte routes. Kernvraag is telkens: in welke vorm giet ik deze activiteit?

De piramide van Miller

Miller heeft een piramide ontworpen, waarbij de onderste lagen de basis vormen voor de lagen erboven.  De lagen zijn – van onderen naar boven:

  • Knows. Kennis. Dit is de onderste laag van de piramide.
  • Knows how. Weten hoe. De leerling weet hoe hij de kennis moet toepassen. 
  • Shows how. Laten zien. De leerling laat zien hoe hij de kennis toepast. 
  • Does. Doen, de praktijk. Verworven kennis en vaardigheden toepassen in de praktijk. Dit is de top van de piramide. Het betekent dat je competent bent. 

Deel 2. De didactische werkvormen

Elke werkvorm wordt als volgt beschreven:

  • Omschrijving. Algemene informatie over de werkvorm.
  • Proces. Een stapsgewijze beschrijving van de uitvoering.
  • Voorwaarden voor gebruik. Bij de meeste werkvormen staan de volgende acht voorwaarden beschreven:
    • Groepsgrootte
    • Tijdsduur
    • Docenttijd
    • Hulpmiddelen
    • Uitvoering
    • Leerlingactiviteit
    • Sterke kanten
    • Zwakke kanten
  • Varianten. Bij een aantal werkvormen staan variaties genoemd.

De werkvormen zijn onderverdeeld in de volgende categorieën: 

  • Instructievormen
  • Interactievormen
  • Opdrachtvormen
  • Samenwerkingsvormen / Coöperatief leren
  • Spelvormen

Instructievormen

Instructievormen zijn vooral geschikt voor:

  • Het doorgeven van basale kennis of de uitleg van moeilijke onderwerpen, in korte tijd aan grote groepen.
  • Het presenteren van een inleiding of verhaal, zodat de interesse wordt gewekt.
  • Het samenvatten van veel leerstof.
  • Het geven van richtlijnen voor taken.

Bij instructievormen is het van belang dat de leerkracht:

  • Aansluit bij de voorkennis.
  • De doelen en verwachtingen duidelijk maakt.
  • De instructie helder opbouwt en concrete voorbeelden geeft.
  • De uitleg afstemt op de interesse en het tempo van de kinderen.
  • Afwisselt met stemgebruik, gebaren en goed gebruikmaakt van hulpmiddelen.

Interactievormen

Door interactievormen leren kinderen om:

  • Te overleggen.
  • Vragen te stellen
  • Te luisteren naar anderen.
  • Hun mening te verwoorden.

Opdrachtvormen

Opdrachtvormen zijn werkvormen die de leerlingen zoveel mogelijk zelfstandig uitvoeren. Bij deze werkvorm leren de leerlingen verbanden te leggen tussen basiskennis en de context. Het proces is belangrijk. Een goede opdracht geeft structuur, maar geeft wel ruimte voor een eigen planning en werkwijze. 

De opdrachtvormen zijn in drie groepen te verdelen:

  • Werkvormen die gericht zijn op studeren of onderzoeken. Bijvoorbeeld:
    • Verzamelen van informatie, uit een krant, archief, interview.
    • Verkennen.
    • Experimenten.
  • Werkvormen die gericht zijn op weergeven. Bijvoorbeeld:
    • Berichten; informatie geordend doorgeven.
    • Voordragen.
    •  Uiteenzetten.
  • Werkvormen gericht op zelfstandig werken. Bijvoorbeeld:
    • Uitvoeren van een handeling.
    • Ontwerpen.
    • Maken van een werkstuk: een essay, een maquette, enz.

Samenwerkingsvormen en Coöperatief leren

Samenwerkend leren staat de laatste jaren in de belangstelling. Waarom?

  • Samenwerken is een belangrijke vaardigheid in de maatschappij. 
  • Samenwerkend leren leidt tot beter leren en een betere transfer naar nieuwe situaties. 
  • Samenwerkend leren heeft een positief effect op de onderlinge verhoudingen in een klas, het welbevinden, de eigenwaarde en de sociale ondersteuning.
  • Samenwerkend leren heeft een goede invloed op de motivatie: de zelfefficiëntie, de leerdoel oriëntatie en de intrinsieke motivatie. Simpel gezegd: ze gaan gerichter aan het werk.
  • Samenwerkend leren biedt ruimte voor het ontwikkelen van zelfstandigheid en verantwoordelijkheid. 

Bij samenwerkend leren ligt het accent op de volgende vaardigheden:

  • Goed en actief luisteren.
  • Uitleg geven.
  • Elkaar helpen.
  • Elkaar vragen stellen.
  • Samen beslissingen nemen.
  • Respect voor de ander.
  • Conflicten oplossen.
  • Iedereen erbij betrekken en verantwoordelijk maken.
  • Met en van elkaar leren door gestructureerd samenwerken.

Samenwerkend leren is geen synoniem van werken in groepen. Bij echt samenwerkend leren is sprake van: 

  • Face-to-face interactie.
  • Positieve onderlinge afhankelijkheid.
  • Individuele aanspreekbaarheid.
  • Samenwerkingsvaardigheden.
  • Groepsprocessen.

Spelvormen

Er zijn verschillende soorten spel vormen:

  • Leerspelen.
  • Gestructureerde discussievormen.
  • Rollenspelen.
  • Dramatische werkvormen.
  • Simulaties.

Het boek sluit af met een alfabetische lijst van alle werkvormen met het bladzijdenummer erachter. Bij elke werkvorm staat in een tabel aangegeven voor welk deel van de les hij specifiek geschikt is en waarbij hij verder bruikbaar is. 

Het didactische werkvormen boek is echt een must have voor (aanstormende) leerkrachten. Die moet je gewoon op de plank hebben staan. En gebruiken, natuurlijk. Daar wordt je onderwijs effectief én afwisselend van. Natuurlijk, elke nieuwe werkvorm vraagt een tijdsinvestering. Maar je repertoire groeit vanzelf. Dat is goed voor je leerlingen en voor jezelf. 

Bestellen

Jos Winkels en Piet Hoogeveen, Het didactische werkvormen boek, 11e druk 2014, Uitgeverij Koninklijke van Gorcum, ISBN 978 90 232 5276 4, € 39, 95. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2014). Het didactische werkvormen boek.
Geraadpleegd op 24-06-2017,
van http://wij-leren.nl/didactische-werkvormen-boek.php

Gerelateerd

De hoek in!
De hoek in!
Doelgericht hoekenspel in groep 1 en 2
Medilex Onderwijs 
Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Praktische actiestappen voor een goede les
Bazalt 
Co÷peratief leren
Co÷peratief leren: samenwerkend leren - principes - voordelen
Arja Kerpel
Co÷peratieve werkvormen
Co÷peratieve werkvormen: 17 werkvormen voor groepen
Arja Kerpel
Differentiatie
Differentiatie - omgaan met verschillen tussen leerlingen
Arja Kerpel
Leeromgevingen
Leeromgevingen: rol leerkracht - didactische werkvormen - differentiatie
Arja Kerpel
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Muziekeducatie
Iedereen kan muzikant zijn
Vera Meewis
Kunst in de les
Hoe kunst helpt leren
Vera Meewis
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Directe instructiemodel
Effectieve instructie met het Directe instructiemodel
Arja Kerpel
Effectief onderwijs
De negen schakels van effectief onderwijs
Jos C÷p
Het vrije spel
Het vrije spel
Sieneke Goorhuis
Taalles als taallab
De taalles als taallab. Op weg naar een uitdagende invulling van de taalles.
Dolf Janson
Manier van leren moet kloppen
De manier van leren moet kloppen: hoe je kennis vlot toegankelijk maakt
Dolf Janson
Acht dimensies
Leren: wat is dat eigenlijk
Robert-jan Simons
Lerend werken
Lerend werken: tautologie of uitdaging?
Robert-jan Simons
DifferentiŰren is te leren
DifferentiŰren is te leren
HelŔn de Jong
Expliciete Directe Instructie
Expliciete Directe Instructie - Tips en technieken voor een goede les
Arja Kerpel
Co÷peratieve leerstrategieŰn
Co÷peratieve leerstrategieŰn - Uitleg en praktische voorbeelden
Arja Kerpel

Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
Drama voor groepsvorming
Effect van dramalessen op de groepsvorming van een (brug)klas
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Klasinrichting
Is de klasinrichting van invloed op leerprestaties?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Samenwerken met STIP
Samenwerken in homogene en heterogene groepen in primair onderwijs
Instructievormen sbo
Toegesneden instructievormen bij rekenonderwijs op (speciaal) basisonderwijs
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Toetsvormen
Reviewstudie: verbinding tussen leerdoelen, instructie en toetsen in taalonderwijs
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Didactische vormgeving
Didactische vormgeving van interactieprocessen voor samenwerkend leren
SLIM in het sbo
Stimuleringsprogramma Lezen uitgaande van Instructie en Motivatie (SLIM) in het S(B)O ľ OnderwijsBewijs
Effecten van learning analytics bij computer ondersteund samenwerkend leren
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.