Wat is er bekend over de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij leerlingen in het praktijkonderwijs?

Geplaatst op 29 december 2016

Hoewel de vraag niet direct kan worden beantwoord, zijn aanknopingspunten voor het verhogen van rekenmotivatie te vinden in de motivatietheorie en verkennend onderzoek bij zwakke rekenaars. Te denken valt aan:

  • beheersingsdoelen stellen;
  • succeservaringen faciliteren;
  • waardevolle opdrachten verstrekken;
  • het zelfbeeld en zelfvertrouwen van leerlingen verhogen;
  • autonomie of zelfregulatie versterken;
  • investeren in relaties tussen leraar en leerling.

Deze aanknopingspunten zijn ook te herkennen in twee handvatten voor de praktijk over het motiveren van leerlingen en over leerroutes voor rekenen in het praktijkonderwijs.

Dat motivatie een belangrijke factor is in het rekenonderwijs wordt onderbouwd door het grote aantal (internationale) onderzoeken. Er bestaat echter geen specifiek interventie-onderzoek naar rekenmotivatie in het praktijkonderwijs. Wel kunnen we het begrip rekenmotivatie nader beschouwen en zo mogelijk onderbouwen met onderzoek in het vmbo of bij zwakke rekenaars.

Motivatietheorieën

In de (leer)motivatieliteratuur wordt motivatie omschreven als een complex begrip, dat meerdere dimensies kent. Een aantal hier genoemde relevante dimensies voor rekenen zijn afkomstig uit verschillende theorieën. Een rol spelen bijvoorbeeld self-efficacy  (het vertrouwen in eigen kunnen), zelfregulatie (controleren van gedachten, gedrag en gevoel om bepaalde doelen te behalen) en de mate van autonomie die leerlingen hebben.

Ook de doelen die leerlingen zichzelf stellen als ze taken uitvoeren, zijn van invloed. Leerlingen die beheersingsdoelen stellen (zij willen hun competentie vergroten) zouden effectiever leergedrag vertonen dan leerlingen die prestatiedoelen stellen (zij vergelijken hun prestaties met anderen).

Daarnaast gaat de zelfdeterminatietheorie uit van drie psychologische basisbehoeften:

  • competentie (tonen wat je kunt);
  • autonomie (tonen dat je dat zelf kunt);
  • relatie (vragen om aandacht en waardering).

De vervulling van de psychologische basisbehoeften draagt bij aan de intrinsieke motivatie. Een intrinsiek gemotiveerde leerling leert iets omdat hij dat zelf wil.

Bij extrinsieke motivatie leert een leerling, omdat iemand anders dat aanmoedigt of bepaalt. Onderzoek laat zien dat intrinsieke motivatie een positieve invloed heeft op leerresultaten.

Onderzoek naar motivatie

Uit een Nederlands onderzoek onder 1100 leerlingen blijkt dat twaalfjarige vmbo-leerlingen die rekentaken proberen te vermijden, zich minder gunstig ontwikkelen wat betreft self-efficacy, welbevinden op school en oriëntatie op taakuitvoering.

Internationaal onderzoek wees uit dat high school studenten met een laag zelfbeeld bij wiskunde, dus met lage verwachtingen over hun prestaties, vaker niet succesvol gokgedrag vertoonden bij een digitaal rekenprogramma. En zwakke rekenaars bleken vaker succesvol hulp te zoeken bij dit digitale rekenprogramma.

Een onderzoek onder zestienjarige jarige Britse leerlingen uit achterstandssituaties laat zien dat deze leerlingen problemen ervoeren met onder andere:

  • het begrijpen van taken;
  • klassenmanagement;
  • de leraar-leerling-interactie.

Zij zouden onder andere gebaat zijn bij positief ondersteunende relaties met leraren en bij klassenmanagement (consequente gedragsregulatie) dat zou leiden tot meer autonomie in het leerproces.

Praktijk

Het handboek over motivatie van Ros e.a. kan leraren een bruikbare checklist bieden om de rekenmotivatie van leerlingen in het praktijkonderwijs te bevorderen. Leraren kunnen bijvoorbeeld de autonomie van leerlingen versterken door aan te sluiten bij hun persoonlijke interesses en hun keuzes bieden.

Ook helpt het empathie te tonen als leerlingen geen interesse hebben in de leerstof en hen te stimuleren nieuwe interesses te ontwikkelen. Structuur ondersteunend gedrag van docenten (klassenmanagement) versterkt het gevoel van competentie bij leerlingen.

Voorbeelden hiervan zijn:

  • verwachtingen duidelijk communiceren;
  • met stappenplannen werken;
  • opdrachten laten aansluiten bij het niveau en de voorkennis van leerlingen;
  • betekenis geven aan de leerstof door aan te sluiten bij hun belevingswereld.

Verder kan een leraar bijdragen aan een gevoel van verbondenheid door te investeren in de relatie met leerlingen.

Wel specifiek gericht op rekenonderwijs in het praktijkonderwijs is de SLO-publicatie Passende perspectieven praktijkonderwijs; Leerroutes rekenen. Deze voorziet in leerroutes en bijbehorende concretiseringen voor de vier verschillende doelgroepen binnen het praktijkonderwijs, met elk een eigen verfijning wat betreft het streefniveau voor rekenen.

In deze praktijkgerichte documenten gaat het overigens om handelingsaanwijzingen (door experts) waarvoor geen bronnen zijn gevonden die de veronderstelde effectiviteit  empirisch ondersteunen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
Andere relevante boeken zijn:

  • Ros, A., Castelijns, J., Van Loon, A., Verbeeck, K. (2014). Gemotiveerd leren en lesgeven: De kracht van intrinsieke motivatie. Bussum: Uitgeverij Couthinho. Het boek komt ook voor in twee eerdere antwoorden over motivatie van de Kennisrotonde (2016). 
  • Boswinkel, N., Brandt, R., & Van Os, S. (2015). Passende Perspectieven taal&rekenen. SLO. Zie http://passendeperspectieven.slo.nl/praktijkonderwijs

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven en Niek van den Berg. Zij hebben hiertoe Hans van Luit (Universiteit Utrecht) geconsulteerd.

Gerelateerd

Motiveren met een groeimindset (VO)
Motiveren met een groeimindset (VO)
Geef je leerlingen in het vo vertrouwen in hun ontwikkelingsmogelijkheden
Medilex Onderwijs 
Rekenwonders
Rekenwonders
Rekenmethode met de Singapore aanpak
Bazalt | HCO | RPCZ 
Taal in de rekenles
Taal in de rekenles
Hoe leerlingen meer grip te laten krijgen op reken-wiskundetaal
OnderwijsAdvies 
Implementeren nieuwe methode
Implementeren nieuwe methode
nieuwe taal-, lees- of rekenmethode aangeschaffen en succesvol implementeren
Timpaan Onderwijs 
Voorkomen van rekenproblemen
Voorkomen van rekenproblemen - protocol dyscalculie
Korstiaan Karels
Tips zwakke rekenaars
Durf te kiezen in doelen: 19 tips voor zwakke rekenaars
Nina Boswinkel
Tafels leren
Leren vermenigvuldigen: meer dan tafels leren!
Martie de Pater
Vertaalcirkel 1
De Vertaalcirkel 1 werken aan begrip en inzicht bij zwakke rekenaars
Ceciel Borghouts
Rekenen automatiseren
Het effect van gericht automatiseren van rekenvaardigheden
Marjolein Zwik










Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
betrokkenheid van leerlingen bij innovatieprocessen
Betrokkenheid van leerlingen bij innovatie vergroot motivatie?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Animaties rekenen po
Gebruik van animaties bij rekenen in het basisonderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Verbeteren rekenvaardigheid mbo
Verbeteren van rekenvaardigheid mbo-leerlingen met een serious game
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Leereffecten computerspel kleuters
Leereffecten computerspel voor rekenen bij kleuters
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Digitaal oefenen en ouderbetrokkenheid bij taal- en rekenprestaties in het voortgezet onderwijs
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.