Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Effect eindadvies basisschool Essential Schools Leerweg mbo Adaptieve software Meritocratie en scholen Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Teamgrootte mbo In zeven stappen naar zinvol leren Innovatieve scholen Leeropbrengsten gebruiken Kindgericht onderwijs Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Normjaartaak Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Werkdrukbeleving Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Omdenken met data Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Professionalisering
High impact learning (3) -urgentie High impact learning (2) Zeven bouwstenen van high impact learning Effectiviteit van grote docententeams High impact learning (1)
Onderwijskwaliteit
Lerarenvaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Excelleren Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Meetinstrument gepersonaliseerd leren Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Welke rapportvormen geven goed inzicht? Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leiderschapsstijlen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Zittenblijven of versnellen Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen Leerplan in beeld Methode als vertrekpunt voor gepersonaliseerd leren nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Loslaten leerstofjaarklassensysteem effect op ontwikkeling Adaptief onderwijs Onderwijswaarden
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Organiseren gepersonaliseerd leren Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid Vaardigheden gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar in lespraktijk
Beroepsonderwijs
Ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleiding Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Eindexamencijfer vmbo voorspeller schoolsucces havo? Formatieve beoordeling docenten Motivatie schoolprestaties Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
Mentoraat groepsgrootte werkbeleving docenten effecten studenten mbo WetenschapsoriŽntatie LoopbaanoriŽntatie in VO Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris
ICT
digitale geletterdheid mediawijsheid computervaardigheden praktijkonderwijs tijd- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren

 

Wat is het effect van over- of onderadvisering van leerlingen bij overgang BO/VO?

Geplaatst op 5 april 2017

Samenvatting

Zowel onder- als overadvisering heeft voor de meeste kinderen meer negatieve dan positieve langetermijneffecten. Een goed schooladvies is daarom van belang voor de verdere schoolloopbaan. Veel factoren spelen een rol bij de totstandkoming van het schooladvies, zoals toetsresultaten uit het leerlingvolgsysteem, gedragskenmerken en het zorgdossier van de leerling. De focus op toetsen in het basisonderwijs zorgt voor teaching to the test. Dat heeft een negatief effect op de verdere schoolloopbaan door de versmalling van het curriculum.

Sinds de Wet Eindtoetsing PO is het oordeel van de leraren, gebaseerd op een meerjarig beeld van de leerling, leidend voor het schooladvies. De score van de eindtoets fungeert nu als second opinion. Leerlingen ontvangen vóór het maken van de eindtoets hun schooladvies. Om onderadvisering te voorkomen, zijn scholen verplicht om het schooladvies te heroverwegen als de score van de eindtoets tenminste een half schoolniveau hoger is dan het gegeven schooladvies. Is het schooladvies bijvoorbeeld vmbo-tl, maar het eindtoetsadvies vmbo-tl/havo dan is de school verplicht om het schooladvies te heroverwegen.

Effecten van onder- en overadvisering

Overgeadviseerde leerlingen krijgen een hoger schooladvies dan andere leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Deze leerlingen beginnen het voortgezet onderwijs met een achterstand. Ze hebben meer kans op lagere rapportcijfers. Daarnaast blijven ze vaker zitten, ze stromen af of vallen uit. Overadvisering zorgt tevens voor motivatieverlies bij de leerlingen. Echter op de langere termijn is een hoger schooladvies dan leerlingen in potentie aankunnen niet altijd negatief. Het zorgt voor een deel van de leerlingen ook voor een extra stimulans en uitdaging. Deze leerlingen ontwikkelen hogere ambities om boven hun niveau uit te stijgen.

Ondergeadviseerde leerlingen krijgen een lager advies dan leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Onderadvisering zorgt voor een blijvende achterstand binnen het voortgezet onderwijs. Deze leerlingen presteren ondermaats in het voortgezet onderwijs en hun talenten en competenties blijven onderbenut. Onderadvisering heeft daarom ten dele het karakter van een self-fulfilling prophecy. Een te laag schooladvies zorgt ervoor dat leerlingen zich daarnaar gaan gedragen.

Werkhouding

De effecten van onder- en overadvisering zijn echter niet enkel toe te schrijven aan het schooladvies. De leerlingen verschillen ook op andere kenmerken die deze effecten (deels) kunnen verklaren, zoals hun motivatie en werkhouding.
Gedragskenmerken van de leerling, zoals werkhouding en/of werkmotivatie, spelen ook een belangrijke rol bij de totstandkoming van het schooladvies. Schooladviezen worden niet bijgesteld bij leerlingen die een negatieve werkhouding hebben, ondanks dat zij een hoge score hebben behaald bij de eindtoets. Leerlingen zonder positieve werkhouding hebben een grotere kans op afstroom, wat een negatieve impact kan hebben op de rest van de schoolloopbaan.

Teaching to the test

De focus op de toetsen in het basisonderwijs en de druk op leraren om deze scores te verhogen, kan leiden tot teaching to the test. Dit houdt in dat het onderwijscurriculum afgestemd wordt op de toetsen. Zo wordt het curriculum versmald tot enkel de getoetste kennis en vaardigheden. Hierdoor wordt minder tijd besteed aan andere kennis en vaardigheden.

Teaching to the test perkt het leerrendement van leerlingen in. Het leidt tot hogere scores op de toetsen, maar de kans is groot dat leerlingen de vaardigheden die bij de test horen niet volledig gebruiken. Teaching to the test benadrukt immers het memoriseren in plaats van de toepassing van kennis en vaardigheden in een nieuwe situatie. Dit heeft grote implicaties voor de resterende schoolloopbaan van de leerling.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar) m.m.v. Linda Dominquez Alvarez (Ecorys)
Vraagsteller: Voorzitter MR (oudergeleding)

Vraag

Wat is er uit de onderzoeksliteratuur bekend over effect van over- of onderadvisering van leerlingen aan het einde van de basisschool?

Kort antwoord

De overgang tussen het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs is een belangrijke transitie in de schoolloopbaan van kinderen. Zowel onder- als overadvisering hebben voor de meeste kinderen meer negatieve dan positieve lange termijn effecten. Een goed schooladvies is daarom van belang voor de verdere schoolloopbaan. Veel factoren spelen een rol bij de totstandkoming van het schooladvies, zoals toetsresultaten uit het leerlingvolgsysteem, gedragskenmerken en het zorgdossier van de leerling. De focus op toetsen in het basisonderwijs zorgt voor de invoering van teaching to the test. Dat heeft een negatief effect op de verder schoolloopbaan van de leerling vanwege de versmalling van het curriculum.

Toelichting antwoord

De overgang tussen het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs is een belangrijke transitie in de schoolloopbaan van kinderen. Sinds 2013 is de Wet Eindtoetsing PO van kracht. Deze wet beoogt een betere aansluiting tussen het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Het schooladvies van de leerling wordt niet langer bepaald door een momentopname, de resultaten van de eindtoets, maar door een meerjarig beeld van de leerling. Het oordeel van de leraren is leidend en de score van de eindtoets fungeert nu als second opinion. Leerlingen ontvangen vóór het maken van de eindtoets hun schooladvies. Om onderadvisering te voorkomen, zijn scholen school verplicht om het schooladvies te heroverwegen wanneer de score van de eindtoets tenminste een half schoolniveau hoger is dan het gegeven schooladvies. Is het schooladvies bijvoorbeeld schooladvies vmbo-tl, maar de eindtoetsadvies vmbo-tl/havo dan is de school verplicht om het schooladvies te heroverwegen.

Effecten van onder- en overadvisering

Overgeadviseerde leerlingen krijgen een hoger schooladvies dan andere leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Deze leerlingen  beginnen het voortgezet onderwijs met een achterstand. Ze hebben meer kans op lagere rapportcijfers. Daarnaast blijven ze vaker zitten, ze stromen af of vallen uit (Driessen, 2006; Tesser & Iedema, 2001). Overadvisering zorgt tevens voor motivatieverlies bij de leerlingen (Driessen, 2006). Echter op de langere termijn is een hoger schooladvies dan leerlingen in potentie aankunnen niet altijd negatief. Het zorgt voor een deel van de leerlingen ook voor een extra stimulans en uitdaging (Hustinx, 2002). Deze leerlingen ontwikkelen hogere ambities om boven hun niveau uit te stijgen.

Behalve overgeadviseerde zijn er ook ondergeadviseerde leerlingen. Zij krijgen een lager advies dan leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Onderadvisering zorgt voor een blijvende achterstand binnen het voortgezet onderwijs (De Boer, Bosker & Van der Werf, 2007). Ondergeadviseerde leerlingen presteren ondermaats in het voortgezet onderwijs (Timmermans et al., 2013) en de talenten en competenties van deze leerlingen blijven onderbenut (Mulder, Roeleveld, & Vierke, 2007). Onderadvisering heeft daarom volgens Timmermans en collega’s ten dele het karakter van een self-fulfilling prophecy. Een te laag schooladvies zorgt ervoor dat leerlingen zich daarnaar gaan gedragen.

Zowel onder- als overadvisering hebben voor de meeste leerlingen meer negatieve dan positieve gevolgen op de lange termijn. Een goed schooladvies is daarom van belang voor de verdere schoolloopbaan.

Echter, opgemerkt moet worden dat de effecten van onder- en overadvisering niet enkel toe te schrijven zijn aan het schooladvies. Deze leerlingen verschillen ook op andere kenmerken die deze effecten (deels) kunnen verklaren, zoals de motivatie en de werkhouding van leerlingen (Timmermans, Kuyper, & Van der Werf, 2013).

Meewegen werkhouding / werkmotivatie in schooladvies

Naast prestaties spelen andere factoren een rol bij de totstandkoming van het schooladvies. Gedragskenmerken van de leerling, zoals werkhouding en/of werkmotivatie, blijken daarin van groot belang. Onderzoek na de invoering van de Wet Eindtoetsing PO laat zien dat schooladviezen niet worden bijgesteld wanneer het leerlingen betreft die een negatieve werkhouding hebben, ondanks dat zij een hoge score hebben behaald bij de eindtoets (Oomens, Scholten & Luyten, 2013).. Dit geeft aan dat werkhouding en/of werkmotivatie zwaar meewegen in het schooladvies. Leerlingen zonder positieve werkhouding hebben een grotere kans op afstroom, wat een negatieve impact kan hebben op de rest van de schoolloopbaan.

Teaching to the test

De focus op de toetsen in het basisonderwijs en de druk op leraren om deze scores te verhogen, kan leiden tot teaching to the test. Dit houdt in dat het onderwijscurriculum afgestemd wordt op de toetsen en wordt, het curriculum versmald tot enkel de getoetste kennis en vaardigheden. Hierdoor wordt minder tijd besteed aan andere kennis en vaardigheden.

Popham (2001) stelt dat teaching to the test ervoor zorgt dat leerlingen hoger scoren op de toetsen, maar dat vervolgens de vraag is of dat komt omdat ze de relevante kennis beter beheersen of omdat ze beter weten hoe de test werkt. Verschillende onderzoeken wijzen uit dat teaching to the test het leerrendement van leerlingen inperkt (Levinson, 2002). Teaching to the test leidt tot hogere scores op de toetsen, maar er bestaat een grotere kans dat leerlingen niet in staat zijn om volledig gebruik te maken van de vaardigheden die de desbetreffende test vertegenwoordigt. Teaching to the test benadrukt immers het memoriseren in plaats van de toepassing van kennis en vaardigheden in een nieuwe situatie. Dit heeft grote implicaties voor de resterende schoolloopbaan van de leerling.

Daarnaast worden door middel van deze methode leerlingen met interesse buiten de geteste onderwerpen vervreemd (Herman, 1992) omdat er minder tijd over is voor andere kennis en vaardigheden die in de toetsen niet aan bod komen. Deze leerlingen hebben een grotere kans om ongemotiveerd te raken met potentiële kans op uitval.

Geraadpleegde bronnen

  • Boer, H. de, Bosker, R., & Werf, M. van der (2007). De gevolgen van onder- en overadvisering. In Inspectie van het Onderwijs, Onderadvisering in beeld (pp. 83-92). Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
  • Driessen, G. (2006). Het advies voortgezet onderwijs: is de overadvisering over? Mens en Maatschappij, 81(1), 5-23.
  • Herman, J. L. (1992). What research tells us about good assessment. Educational Leadership, 49(8), 74-78.
  • Hustinx, P. (2002). School careers of pupils of ethnic minority background after the transition to secondary education: Is the ethnic factor always negative? Educational Research and Evaluation, 8, 169-195.
  • Levinson, C. Y. (2000). Student assessment in eight counties. Educational Leadership, 57(5), 58-61.
  • Mulder, L., Roeleveld, J., & Vierke, H. (2007). Onderbenutting van capaciteiten in basis- en voortgezet onderwijs. Den Haag: Onderwijsraad.
  • Oomens, M., Scholten, F., & Luyten, H. (2013). Evaluatie Wet Eindtoetsing PO. Tussenevaluatie.
  • Popham, W. J. (2001). Teaching to the test. Educational Leadership, 58(6), 16-20.
  • Tesser, P. & Iedema, J. (2001). Rapportage minderheden 2001. Vorderingen op school. Den Haag: SCP.
  • Timmermans, A., Kuyper, H., & van der Werf, G. (2012). Schooladviezen en onderwijsloopbanen. Voorkomen, risicofactoren en gevolgen van onder-en overadvisering, Gronings Instituut voor Onderwijs van Onderwijs, Rijksuniversteit Groningen.

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.