Algemeen
Nakijken leerlingenwerk Hogere denkvaardigheden Leerinhouden Methode kiezen Kind is mÚÚr dan getal
Ouders
Ouderbetrokkenheid VVE Digitaal oefenen taal rekenen vo
Rekenen
Beter leren rekenen po Beter rekenonderwijs Clusteren rekenonderwijs Citotoets rekenen groep 1 2 Cognitieve voorstellingen wiskunde Computerspelletjes Differentiatie voorbereiding Differentiatie rekenles mbo Digitaal assessment Dyscalculie kenmerken Hersengedrag rekenonderwijs po Leren klokkijken Leereffecten computerspel kleuters Leerlijn rekenen Leerlijnen de baas Verdieping reken wiskundeonderwijs po Ontwikkelingspaden Opbrengstgericht werken en rekenproblemen Referentieniveau 1F Prentenboeken voorlezen Interactieve wiskundelessen Rekenachterstand po Rekenen automatiseren Beeldende opgaven Rekenachterstand wegwerken Taal in rekenen StrategieŰn leerlingen Voorkomen van rekenproblemen Rekenproces in de rekenles Getalbegrip werkgeheugen Schatten en rekenen Singapore rekenen Rekentaalkaart Tafels leren Instructievormen sbo Rekenonderwijs breuken Evaluatie groep 3 po Vertaalcirkel 1 Vertaalcirkel 2 Vertaalcirkel 3 De vertaalcirkel hulpmiddel Vertaalcirkel kleuters Tips zwakke rekenaars Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Taal
Algoritmische benadering spelling Geletterdheid adolescente risicoleerlingen Begeleid hardop lezen Schrijfvaardigheid maatschappijvakken Zelfcontrole talen Woordenschat differentiatie Taallijn peuters kleuters Interactief taalonderwijs Taal bij het jonge kind NT2 bij migrantenkinderen OGO bovenbouw Meertalige contexten Schooltaal woordenschat po Taalontwikkeling NT2-stimuleren taalontwikkeling Taalgericht onderwijs Goed taal- en leesonderwijs Rijk taalaanbod Taalachterstand Taalles als taallab Taalonderwijs BBL Taal en omgeving Tweetaligheid Woordenschat uitbreiden Woordenschat en ICT Woordenschatlessen Tips woordenschat
Lezen
Effectief leesonderwijs Begrijpend lezen Leesdorst lessen - 1 Leesdorst lessen - 2 Boekenmaatjes voorlezen Denkend lezen Goede schoolteksten Leerstijlen Digitaal voorleesprogramma DIVO Effecten digitaal leermiddel Aanpak begrijpend lezen Leesonderwijs ZML Leesonderwijs ZML 1 Interactief voorlezen Vmbo leerlingen Slechthorende dove leerlingen Letters leren Effectief leren spellen Lezen en spellen Tips motivatie lezen Begrijpend lezen po Begrijpend leesresultaten Pictoverhalen lezen Woordenschat leesbegrip Leuke schoolteksten Leesbegrip zaakvakken po Begrijpend luisteren en lezen Leesvaardigheid zaakvakken Leesprestaties groep 6 po 2011 Vloeiend lezen
Lezen - dyslexie
Begeleiding dyslexie Gave van dyslexie Dyslexie behandeling Dyslexie en depressie Dyslexie kenmerken Krachtig anders leren Lettertype Dyslexie Ontwikkelingsdyslexie Dyslexieverklaring terecht? Tijdig signaleren Dyslexie tips Eindexamen en dyslexie Interventies dyslexie
Samenwerken
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Schrijven
Academische synthesistaken Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO Verbetering schrijven po
Spelling
Spellingvaardigheid De speller Spelling instructie Spelling methode Expliciete instructie Opbrengstgericht werken bij spelling Leren spellen Spelling toetsen Spellingtraining Spellen en stellen
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs VO Invloed scholen burgerschap leerlingen Socialisatie leerlingen Gescheiden onderwijs Burgerschapscompetenties Video games vo
Gym
Effect beweging Samenwerkend leren bij gym Springen en rennen
Beroepsonderwijs
Computergames wiskunde Computergames wiskunde reflectie Ge´ntegreerd taal/vakonderwijs
Techniek
Techniek en vakmanschap Fascinerende ontdekkingen Empirische cyclus (1) Techniek: Leren door doen Empirische cyclus (2) Techniek talent Techniek attitude Vliegwielen begrijpend lezen po
VO en MBO
Kenmerken MBO-studenten
Kunst
Assessment kunsteducatie Componeren Cultuurprofiel Tien effecten van kunst Kunstonderwijs Muziekeducatie Praten over kunst Tekenles Cultuurco÷rdinator
Engels
Stimulering leesvaardigheid vo
Exacte vakken
Programmeren Exacte vakken 2008 Exacte vakken 2007 Exacte vakken 2011 Internationaal basiSS 2015 Interesse voor bŔta

 

Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen

Korstiaan Karels

Onderwijsadviseur bij Kerstenonderwijscentrum

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Karels, K. (2014). Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen.
Geraadpleegd op 22-01-2017,
van http://wij-leren.nl/rekenproblemen-dyscalculie.php

Dit is het derde deel in een drieluik over het Protocol Ernstige Reken Wiskunde Problemen en Dyscalculie (2011). De artikelen laten zich lezen als een samenvatting. Lees hier deel 1 en hier deel 2. 

Werken met het protocol Ernstige RekenWiskunde problemen en Dyscalculie (3)

Het is een lastig probleem met die Dorothé. Ze werkt een eind onder het niveau van de klas met een eigen programma. En zelfs daar heeft ze hulp bij nodig. Op andere vakgebieden kan Dorothé wel goed meekomen. Het vermoeden van dyscalculie wordt sterker, maar hoe is dat aan te tonen en wat dan. Dorothé zal blijvende intensieve ondersteuning moeten krijgen bij de rekenles.
 
In het protocol ERWD wordt uitgegaan van drie pijlers die elkaar onderling beïnvloeden. De eerste pijler is de rekenkundige ontwikkeling van de leerling, de tweede het rekenwiskunde onderwijs en de derde de leraar. Aan de hand van deze pijlers wordt in dit artikel uitgelegd hoe de school een passende aanpak kan bieden voor Dorothé. 

Vier fasen

Voor elke leerling kan de onderwijsbehoefte uitgedrukt worden in een kleur die de ernst van de problematiek aangeeft (zie kader). Elke fase heeft zijn eigen specifieke aanpak. Wanneer de aanpak succes heeft, blijft het kind in dezelfde fase of zelfs hoger. Als de aanpak geen effect heeft gaat de leerling van groen, via geel en oranje naar rood. Elke fase duurt minimaal een halfjaar. In dat halfjaar wordt de bijbehorende aanpak toegepast. (Afbeelding uit besproken boek).
Fasen onderwijsbehoeften rekenen
In het geval van Dorothé zal de leerkracht moeten beginnen met het observeren van het denken en handelen van Dorothé. Het drieslagmodel en het handelingsmodel zoals beschreven in het vorige artikelen vormen daarbij de instrumenten. Tien signaalpunten in de rekenontwikkeling kunnen helpen het beeld scherp te krijgen. De bevindingen van de observaties en toetsresultaten worden geanalyseerd en geïnterpreteerd. De afstemming van het onderwijs van Dorothé bestaat in het bepalen van de onderwijsbehoefte, het selecteren van de juiste leerstof en het kiezen van een geschikte instructie of werkvorm. De hele  cyclus duurt ongeveer een halfjaar en hier spreken we van diagnosticerend onderwijzen.

Drie sporen

Wordt de ontwikkelingsachterstand van de leerling zichtbaar gemaakt in vier fasen, de mate van afstemming wordt uitgedrukt met drie sporen. Lesgeven op spoor 1 gebeurt door leerkrachten die startbekwaam zijn en de klas benaderen als een homogene groep. Er wordt gewerkt volgens de rekenmethode en in geringe mate omgegaan met verschillen in de groep. Voor begeleiding van leerlingen in de fasen geel, oranje of rood krijgt de leerkracht structurele ondersteuning van een interne rekenexpert.
Op spoor 2 wordt binnen de groep gedifferentieerd met subgroepen. De methode wordt flexibeler gebruikt, gebaseerd op inzicht in leerstoflijnen en ontwikkelingslijnen van kinderen. Deze leerkracht stemt lesinhoud en materiaal af op de onderwijsbehoefte van de leerling. Voor leerlingen in de fase oranje of rood is er regelmatig ondersteuning door de interne rekenexpert.
De leraar met bekwaamheden op spoor 3 is in staat om naast het werken met subgroepen ook individuele hulp te bieden binnen de groep. Hij of zij kan een diagnostisch gesprek voeren en werkt voor de begeleiding van leerlingen in de fase oranje en rood samen met de interne of externe rekenexpert.

Dorothé

De onderwijsbehoeften van Dorothé zijn op zeker moment te lokaliseren in fase oranje. De problemen zijn ernstig, maar in principe door deskundige begeleiding oplosbaar binnen de school. Het is nu zaak voor de interne rekenexpert om een beeld te krijgen van het lesgeven in de groep waar Dorothé zit. Wordt er lesgegeven op spoor 1, dan is intensieve begeleiding van de leerkracht noodzakelijk. Wordt er lesgegeven op spoor 3, dan kan volstaan worden met regelmatig overleg. Spoor 2 zit daar tussenin. De vier fasen van ontwikkelingsachterstand en drie sporen van mate van afstemming bieden zo een denkkader om te bepalen hoe de ondersteuning wordt vormgegeven. Die ondersteuning richt zich in de eerste plaats op Dorothé om haar ontwikkeling naar een hogere fase te brengen. Tegelijkertijd is de blik gericht op de mate van afstemming van het onderwijs om deze naar een hoger plan te tillen. Uitgesloten moet worden dat er bij Dorothé sprake is van Ernstige RekenWiskunde problemen die te wijten kunnen zijn aan de mate van afstemming. 

Interne diagnostiek

Dorothé bevindt zich dus in fase oranje wat betreft de ernst van de problematiek. Dat betekent dat er een intern diagnostisch gesprek zal worden gevoerd. Dat is meer dan een gewoon rekengesprek. Het gaat hier om een geplande systematische interventie met een duidelijke vraagstelling aan de hand van een weloverwogen selectie van rekenwiskunde-opdrachten. De bedoeling is om beter te begrijpen hoe Dorothé denkt en rekent. Deze diagnostiek kan gedaan worden door de interne rekenexpert (zie kader). Het protocol beschrijft de stappen van de interne diagnostiek volgens de methodiek van het handelingsgericht werken dat in principe de standaard is.
De interne diagnostiek resulteert in een rapport dat als basis dient voor het opstellen van een ontwikkelingsperspectief en een handelingsplan. Dorothé wordt gedurende een halfjaar verder begeleidt door de school in fase oranje. Aan het eind van de periode kan beslist worden of zij terug kan naar fase geel.

Fase rood

De rekencoördinator

Voorwaarde voor het goed functioneren van het protocol ERWD is de aanwezigheid van een deskundige rekencoördinator op de school. Deze coördinator bewaakt en bevordert de inhoudelijke kwaliteit van het onderwijs in reken-wiskunde.
 
Door een van de teamleden deze taak te laten vervullen, komt het reken-wiskundeonderwijs op een hoger niveau.
 
Taken van de rekencoördinator zijn:
- het ondersteunen van collega’s in hun dagelijkse onderwijs bij het realiseren van interactief, rijk en uitdagend rekenen-wiskundeonderwijs;
- het informeren van collega’s over de nieuwste ontwikkelingen, ideeën en materialen;
- het initiëren en medevormgeven van kwaliteitszorg en schoolbeleid op het gebied van het onderwijs in rekenen-wiskunde;
- het enthousiasmeren van collega’s voor het vak rekenen/wiskunde;
- het onderzoeken en stimuleren van resultaatgerichtheid van het rekenonderwijs.
Leerlingen die een geleidelijke ontwikkeling laten zien, kunnen blijvend intensieve begeleiding krijgen in fase oranje. Bij Dorothé is dat helaas niet het geval. Haar rekenontwikkeling stagneert en zij dreigt vast te lopen. Nu is het moment aangebroken om een externe deskundige in te schakelen. Omdat Dorothé inmiddels in groep 6 zit, kan zij een dyscalculieverklaring krijgen. Bij jonge kinderen tot eind groep 5 wordt alleen een ERW-indicatie afgegeven. Dat veronderstelt dat er nog perspectief is op een positieve ontwikkeling. Een dyscalculieverklaring zoals Dorothé nu krijgt geeft niet automatisch recht op bepaalde faciliteiten, maar impliceert dat de leerling voortdurende intensieve begeleiding blijft krijgen bij het rekenen. Het gebruik van de rekenmachine kan ook bij toetsen worden toegestaan, evenals het bieden van dertig minuten extra tijd en een rustige werkplek.
 

Tenslotte

Het is een goede zaak dat de overheid aan het onderwijsveld de mogelijkheid heeft geboden om een protocol vast te stellen voor kinderen met Ernstige Rekenproblemen en Dyscalculie. De samenstellers van dit protocol hebben nadrukkelijk de aandacht gevraagd voor afstemming van het onderwijs en zoeken de oorzaak van problemen dus primair in de omgevingsfactoren. Van mensen die gewend zijn leerproblemen te benaderen als een stoornis in de aanleg  vraagt dit protocol een omschakeling. De te nemen stappen prikkelen voortdurend om de blik te richten op de kwaliteit van het onderwijsleerproces. 
 
Op leerkrachten rust inderdaad de plicht om het onderwijs af te stemmen op de ontwikkeling van de leerling. Daar moeten we alles aan doen wat we kunnen, maar er kan een moment komen dat we moeten accepteren dat dit kind is zoals het is. Om te voorkomen dat we het kind overvragen. De leerlingenzorg op  scholen speelt zich af in dat spanningsveld tussen aanleg en omgeving.
 
Dit artikel is eerder verschenen in Criterium
 
Literatuur:
Groenestijn, Mieke van, Borghouts, Ceciel en Jansen, Christien, Protocol Ernstige RekenWiskunde-problemen en Dyscalculie -BAO-SBO-SO (2011), Van Gorkum
zie ook:

Karels, K. (2014). Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen.
Geraadpleegd op 22-01-2017,
van http://wij-leren.nl/rekenproblemen-dyscalculie.php

Gerelateerd

Rekenen in groep 3
Rekenen in groep 3
Werken aan een stevige rekenbasis
Medilex Onderwijs 
Dyscalculie kenmerken
Dyscalculie: kenmerken - tips aanpak rekenproblemen
Arja Kerpel
Voorkomen van rekenproblemen
Voorkomen van rekenproblemen - protocol dyscalculie
Korstiaan Karels
Rekenproces in de rekenles
Het rekenproces in de rekenles - protocol ERWD
Korstiaan Karels
Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Korstiaan Karels
Singapore rekenen
Singapore Rekenen - Rekenwonders
Korstiaan Karels
Toetsen en hulp(middelen)
Toetsen met of zonder hulp(middelen)?
Teije de Vos
Opbrengstgericht werken en rekenproblemen
Herkenbare rekenproblemen en persoonlijke doelen
Dolf Janson
Leren klokkijken
Klokkijken is complexer dan je zou denken
Dolf Janson
Schatten en rekenen
Een schatter kan niet zonder redeneren
Dolf Janson
Leerlijn rekenen
Leerlijn rekenen - Wie kan delen, kan vermenigvuldigen
Martie de Pater
Tafels leren
Leren vermenigvuldigen: meer dan tafels leren!
Martie de Pater
Rekenen automatiseren
Het effect van gericht automatiseren van rekenvaardigheden
Marjolein Zwik
Leerlijnen de baas
De leerlijnen de baas
Martie de Pater
Tips zwakke rekenaars
Durf te kiezen in doelen: 19 tips voor zwakke rekenaars
Nina Boswinkel

Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
Animaties rekenen po
Gebruik van animaties bij rekenen in het basisonderwijs
Computergames wiskunde
Gebruik van computergames bij wiskunde in het beroepsonderwijs
Verbeteren rekenvaardigheid mbo
Verbeteren van rekenvaardigheid mbo-leerlingen met een serious game
Computergames wiskunde reflectie
Gebruik van computergames bij wiskunde in beroepsonderwijs: reflectie
Interactieve wiskundelessen
Professionalisering binnen leergemeenschappen voor talige ondersteuning in interactieve reken-wiskundelessen
Leereffecten computerspel kleuters
Leereffecten computerspel voor rekenen bij kleuters
Wiskundige denktactiviteit
Wiskundige denkactiviteit in wiskunde op havo en vwo
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Digitaal oefenen en ouderbetrokkenheid bij taal- en rekenprestaties in het voortgezet onderwijs
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Instructievormen sbo
Toegesneden instructievormen bij rekenonderwijs op (speciaal) basisonderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

NOT 2017

Reviews ontwikkelingsmateriaal

Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.