De rol van de sociaal-culturele, educatieve en individuele variabelen in de ontwikkeling van geletterdheid van slecht presterende adolescenten

Geplaatst op 1 juni 2016

Het lees- en schrijfgedrag van leerlingen in het vmbo is een bron van zorg. Lezen en schrijven: ze kunnen het niet, ze willen het niet en ze doen het niet, is het stereotiepe beeld van de vmbo’er. Maar klopt dat beeld wel? In dit onderzoeksproject is nagegaan hoe de lees- en schrijfontwikkeling van vmbo-leerlingen zich in de loop van de tijd ontwikkelt. Daarnaast is onderzocht welke variabelen vaardigheidsverschillen tussen leerlingen kunnen verklaren. In een eerste deelonderzoek is gekeken naar de ontwikkeling van een groep leerlingen die op basis van hun Cito-score waren geselecteerd als risicoleerlingen (Van Steensel et al., 2013). Analyses lieten, tegengesteld aan het hierboven geschetste stereotiepe beeld, zien dat deze leerlingen tussen leerjaar 1 en 3 over het geheel bezien substantieel vooruitgingen in hun lees-en schrijfvaardigheid. Vooral anderstalige leerlingen lieten een opmerkelijke groei zien: terwijl ze in het eerste leerjaar nog significant lager scoorden op de lees- en schrijftoets dan hun eentalige leeftijdgenoten, waren die verschillen aan het einde van het derde jaar verdwenen.

In een ander deel van het onderzoek is nagegaan waardoor verschillen in vaardigheden tussen vmbo-leerlingen worden bepaald. Allereerst is gekeken naar de samenhang tussen begrijpend lezen, technisch lezen, woordenschat en metacognitieve kennis, d.w.z. kennis over tekstkenmerken en lees- en schrijfstrategieën (Van Steensel, Oostdam, Van Gelderen, & Van Schooten, submitted). Woordenschat en metacognitieve kennis bleken belangrijke componenten van de leesvaardigheid van leerlingen, zowel in leerjaar 1 als in leerjaar 3. Technisch lezen speelde nog wel een rol, maar alleen in leerjaar 1: voor derdeklassers hingen verschillen in leesvaardigheid niet langer samen met verschillen in technisch lezen.

Opmerkelijk was verder dat meertaligheid een positieve samenhang vertoonde met leesvaardigheid als rekening werd gehouden met verschillen in woordenschat tussen een-en meertalige leerlingen. Dat betekent dat de meertalige leerlingen de betere lezers zouden zijn als we hun woordenschat tot hetzelfde niveau zouden kunnen brengen als die van de eentalige leerlingen. Mogelijk hebben meertalige vmboleerlingen meer potentieel dan eentalige leerlingen, maar wordt de realisatie van dat potentieel belemmerd door hun beperktere woordenschat. Ook is de rol van leesmotivatie nagegaan, waarbij de focus lag op twee onderwerpen: het contextgebonden karakter van motivatie en de rol van amotivatie (Van Steensel, Oostdam, & Van Gelderen, 2013). We vonden allereerst dat het belangrijk is om bij het meten van leesmotivatie schools lezen en buitenschools lezen van elkaar te onderscheiden: dat een leerling gemotiveerd is voor het een, betekent nog niet per se dat hij of zij gemotiveerd is voor het ander. Datzelfde geldt voor positieve en negatieve motivaties: een leerling voor wie lezen niet de favoriete bezigheid is, heeft nog niet per se een hekel aan lezen. Het belang van dat onderscheid bleek ook bij analyse van de relatie met begrijpend lezen: negatieve motivaties verklaarden verschillen in toetsscores boven op de verschillen die al door positieve motivaties werden verklaard. Het lijkt erop dat negatieve motivaties voor vmbo-leerlingen een relevante factor zijn in hun leesvaardigheid.

Voor het onderzoek is een lees- en schrijftoets ontwikkeld. Uitgebreid valideringsonderzoek naar deze toets heeft enkele resultaten opgeleverd die zowel theoretisch interessant zijn als relevant zijn voor ontwikkelaars en gebruikers van lees- en schrijftoetsen (Van Steensel, Oostdam, & Van Gelderen, 2013). In veel leestoetsen worden deelvaardigheden onderscheiden (opzoeken van detailinformatie, afleidingen maken, hoofdgedachte achterhalen). Op zulke onderscheidingen worden diagnostische profielen gebaseerd, waar vervolgens remediërende handelingen aan worden verbonden. Het onderzoek naar de leestoets liet zien dat deelvaardigheden met toetsen als deze moeilijk te onderscheiden zijn: leerlingen die goed zijn in het opzoeken van detailinformatie zijn in het algemeen ook goed in het achterhalen van de hoofdgedachte van een tekst. Dat maakt het gebruik van leesprofielen gebaseerd op toetsresultaten twijfelachtig.

Details van het onderzoek

  
NWO-projectnummer:  411-06-504
Titel onderzoeksproject:  The role of socio-cultural, educational and individual variables in low-achieving adolescents' literacy development
Looptijd:01-09-2007 tot 30-09-2013

Projectleider(s)

Naam Instelling E-mail
Dr. R.J. Oostdam Universiteit van Amsterdam r.j.oostdam@uva.nl

Projectuitvoerder(s)

Naam Instelling E-mail
Dr. R.C.M. van Steensel Universiteit van Amsterdam  

Relevante links(s)

Gerelateerde projecten

[Bron: Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO)]



Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Gerelateerd

Rekenadviezen voor kinderen met taalstoornis
Wat zijn adviezen voor rekentaal bij kinderen met een taalontwikkelingsstoornis?
App voor mbo studenten theorie-praktijk
Is een app helpend voor mbo-studenten tijdens hun stage?
Hoe bevorder je het kiezen van bèta-techniek?
Hoe maak je bèta-techniek populair?
Brede opleidingen en slagingskansen
Dragen brede niveau-2 opleidingen in het MBO bij aan succes?
Terugdringen schoolverlating (v)mbo door mentoren
Hoe voorkom je voortijdig schoolverlaten op het (v)mbo?
Participeren in een leernetwerk draagt bij - verpleegkunde
Participeren in een leernetwerk: goed voor ontwkkeling van praktijkbegeleiders?
4C/ID-model
Wat is het effect van het gebruik van het 4C/ID model op de kwaliteit van de les?
Leerstijlen
Wat is een goede didactische aanpak voor het leren van een vreemde taal?
Spiegelend schrijven in groep drie
Spiegelend schrijven in groep 3: heeft de klasopstelling invloed?
Effectiviteit van NT2 onderwijs
NT2 onderwijs in s(b)o en regulier basisonderwijs
Keuze vervolgopleiding mbo
Wat zijn de belangrijkste factoren op basis waarvan een leerling vmbo kiest voor een vervolgopleiding naar het mbo?
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van werkplekleren in het beroepsonderwijs?
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Interventies op gedragsproblemen
School-Wide Positive Behavior Support: effectief?
Welke effect heeft groepsgrootte en werkbeleving van docenten bij MBO-studenten?
Competenties docent beroepsonderwijs
Welk handelingsrepertoire heeft een docent beroepsonderwijs nodig in een praktijknabije leeromgeving?
Handschrift- en leesproblemen
Welke samenhang is er tussen handschrift- en leesproblemen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Invloed van nederlandse taal op de woordenschatontwikkeling
Nederlandse taal en woordenschatontwikkeling
Kenmerken van de mbo-populatie
Wat zijn kenmerken van mbo-studenten?
Later keuzemoment lln. vo
Kiezen voor het VO: is 12 jaar voor sommige leerlingen niet te jong?
Doorstroom mbo-hbo
Voorwaarden succesvolle doorstroom mbo - hbo
Ondersteuning voor mbo studenten met dyslexie
Mbo-studenten met dyslexie: welke ondersteuning helpt?
Leesprestaties verhogen door modeling en leesstrategieën
Gaan leesprestaties omhoog door modeling en leesstrategie-onderwijs?
Werkt kennis moderne vreemde taal mee of tegen?
Kennis van een moderne vreemde taal: handig of juist belemmerend?
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Passend leesonderwijs groep drie
Goede lezers: hoe hou je hen gemotiveerd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
Kenmerken MBO-studenten
Wat zijn de specifieke kenmerken van mbo studenten niveau 3 voor curriculumontwerp?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Invloed taalvaardigheid op doorstromen
Doorstromen naar het hbo: heeft taalvaardigheid invloed?
Goed taalonderwijs in groep 2 op weg naar 3
Hoe stroom je -qua taal- goed voorbereid door in groep 3?
Tekstbegrip en leerprestaties vmbo-lln
Welke relatie is er tussen (tekst)begrip en leerprestaties?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
Typen of schrijven
Schrijven of typen: invloed op handschrift en spelling
Verschillen taalverwerving vluchtelingkinderen
Mondelinge tweedetaalverwerving bij vluchtelingenkinderen
Versnellers op het mbo
Versnellen op het mbo: hoe organiseer je dat?
Voorbereiding op beroepspraktijkvorming
Beroepspraktijkvorming (bpv): hoe bereiden mbo studenten zich goed voor?
Vreemde taal snel of langzaam aanleren?
Hoe leer je het beste een vreemde taal aan: snel en intensief of langzaamaan?
Vreemde taal leren op school of in beroep
Vreemde taal leren: in een beroepsgerichte context of op school?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Zinsontleding van invloed op taalbeheersing?
Helpt zinsontleding leerlingen goed hun taal te beheersen?
Studiekeuze vmbo
De rol van ouders bij studiekeuze en beroepskeuze in (v)mbo
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Ontwikkeling vakmanschap
Ontwikkeling van vakmanschap in het beroepsonderwijs
Invloed sturingsdynamiek VO/MBO
Invloed sturingsdynamiek op onderwijspraktijk van voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs
Een Groen Lyceum
Een Groen Lyceum
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo
Aansluiting en overgangen tussen po en vo en tussen vmbo en mbo
Doorstroom groene beroepskolom
Doorstroom in de groene beroepskolom
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Lezen en schrijven vmbo



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.