Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo In zeven stappen naar zinvol leren Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Normjaartaak Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Werkdrukbeleving Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Lerarenvaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
Differentiëren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Ontwikkeling van kinderen bij loslaten leerstofjaarklassensysteem Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Organiseren gepersonaliseerd leren Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
groepsgrootte werkbeleving docenten effecten studenten mbo Wetenschapsoriëntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris
ICT
digitale geletterdheid mediawijsheid computervaardigheden praktijkonderwijs

 

Luc Stevens over pedagogisch leiderschap

Machiel Karels

Projectleider wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij De lerende school

  

machiel@delerendeschool.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Karels, M. (2014). Luc Stevens over pedagogisch leiderschap .
Geraadpleegd op 29-04-2017,
van http://wij-leren.nl/luc-stevens-pedagogisch-leiderschap.php

Dit is een vrijwel letterlijk verslag van de lezing die Luc Stevens gehouden heeft tijdens het AVS congres 2014. De uitwerking is verzorgd door Machiel Karels.

Samenvatting: pedagogisch leiderschap faciliteren

Dit artikel gaat over de eigen positie van de schoolleider. Aarzelingen, onzekerheden en verantwoordelijkheden van de schoolleider in de school als pedagogische gemeenschap. Het gaat er om dat schoolleiders hun ontwikkeling van pedagogisch leiderschap accepteren en kunnen realiseren. Openheid in de school is een eerste opdracht voor een schoolleider. Focus op de relatie is een belangrijke tweede opdracht. En de derde opdracht gaat over de rol van de schoolleider in de kwetsbaarheid van leerkrachten. Bij elk van deze opdrachten speelt de schoolleider een sturende en faciliterende rol. Het blijvend groeien in pedagogisch leiderschap is een prachtige persoonlijke ontwikkeling voor schoolleiders!

De school als pedagogische gemeenschap

"Bij pedagogisch leiderschap is het belangrijk dat de schoolleider dichter bij de leraren komt. Hierdoor kan hij hen helpen om dichter bij de leerlingen te komen. De schoolleider kan zo de school als ontwikkelingsomgeving voor leerlingen én leraren verder brengen.

Mensenwerk

We zijn met mensen bezig. Het zijn de mensen waar je op moet letten. We moeten op elkaar letten. Van het systeem kunnen we last  hebben en dat moeten we soms naar onze hand zetten. Maar we moeten ons vooral druk maken over onszelf en over onze leraren. En natuurlijk over onze leraren en hun leerlingen met elkaar.

“De school is een morele organisatie!”

Morele organisatie

Er bestaat geen onderwijs dat waardenvrij is. De school is een morele organisatie!

We hoeven niet te benadrukken dat er op school voldoende aandacht moet zijn voor basisvaardigheden zoals rekenen en taal. Het is namelijk vanzelfsprekend dat er geleerd wordt op school en dat wij daar ons best voor doen. Dat is een waarde. De schoolprestatie als uitkomst van ontwikkeling en leren is vanzelfsprekend.

Ik bedoel daarbij overigens niet de Cito toets. De Cito toets is namelijk een kunstproduct wat we gemaakt hebben om beslissingen gemakkelijker te maken. En waar vervolgens grof misbruik van gemaakt wordt.

“De school is een pedagogische organisatie die leidt tot ontwikkelingsresultaten”

Die ontwikkelingsresultaten die we met elkaar maken, dat is een waarde. Net zo goed als dat je in je school oprechte verhoudingen wilt. Geen onrechtvaardigheid. Zo wil je ook een goede prestatie. Dat hoort bij opvoeding. In die zin is de school een pedagogische organisatie die leidt tot ontwikkelingsresultaten. Het werken van leraren wordt gestuurd door waarden. En die waarden worden omgezet in acties. Van waarden naar actie.

Doel van het onderwijs

Straks kom ik bij de schoolleider. Maar eerst de context van de huidige tijd.

Er wordt momenteel vooral gesproken over resultaten en over toetsen. Daar hoeven we amper over te spreken, want dat is vanzelfsprekend. Het gaat om kinderen opvoeden, om kinderen tot ontwikkeling te brengen. En welke ontwikkeling dan? Dat is de vraag waar het om draait. We worden door die discussie over resultaten en toetsen afgeleid van waar het werkelijk om draait in het onderwijs.

Ik wil in dit tijdsbestek van een volmaakt overbodige discussie over resultaten en toetsen nadenken over het waarom van het onderwijs.

Vragen van onderwijzers

Er zijn drie vragen die onderwijzers bezig houden: De wat-vraag . Die is vraag al ingevuld. Vervolgens is er de hoe-vraag Hoe moet ik dat doen? Dit is heel belangrijk en er wordt doorgaans veel tijd aan besteed. Tenslotte is er de waarom-vraag.

Waarom-vraag

De waarom-vraag is heel interessant. Wat is de zin van het kind om naar school te gaan? Waarom komen leraren naar school? Voor toetswerk kom je niet naar school. De zin voor het werk is voor iedere betrokkene het antwoord op de waaromvraag. Waar haal je de zin vandaan? Wat is de zin van mijn werk? Als je dat antwoord kunt geven, kun je de hoe-vraag gemakkelijker invullen. Die is dan niet zo’n probleem.

Waar halen uw leraren de tevredenheid over het werk vandaan? Dat zit in het werk, in de relatie met de leerlingen. Daar kom je voor. Daar heb je veel voor over. Leraren willen een zichtbare bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de kinderen. Daar ontleen je de tevredenheid aan. Je krijgt van je leerlingen wat terug. Het zit in de omgang, de relatie.

Evidence based onderwijs

Evidence based onderwijs zoals het wordt gepropageerd, daar speelt de leraar geen rol meer in. De leraar wordt veronderstelt zich precies te gedragen volgens de regels van de wetenschapper. Hij doet wat er gezegd wordt. Dat is echter onwerkelijk onderwijs. Het is een kunstproduct, het bestaat niet. Evidence informed… dat is wel verstandig. We laten ons dan informeren door de wetenschap. Maar het woord Evidence based kan zo uit het vocabulaire. Leraren en leerlingen zijn geen neutraliteit, het zijn geen computers. Het zijn mensen die met elkaar in verhouding staan. Ze hebben ambities in relatie tot elkaar. Die menselijke werkelijkheid mag voor een schoolleider niet veranderen. Daar mag hij geen enkele inbreuk op accepteren. Evidence based heeft daar niets mee te maken.

Onderwijs is opvoeding

Er is geen onderwijs waarin niet wordt opgevoed. De leraar komt de groep in, en er is meteen sprake van een pedagogische situatie. De leraar voedt op en geeft onderwijs naar zijn of haar eigen overtuiging. Naar wat hij van waarde vindt in de menselijke omgang en ontwikkeling. Opvoeding en onderwijs is daardoor is het heel persoonlijk. Je kunt je wel allerlei competenties eigen maken, maar onderwijs is heel sterk gebonden aan het waardenpatroon van de individuele leraar.

Eenduidigheid in overtuigingen

Uw werk is dus waardengebonden. Onderwijs is gebonden aan de overtuiging van uzelf en van uw leraren met betrekking tot de ontwikkeling van jonge mensen. Maar hoe gemeenschappelijk zijn die overtuigingen? In de missie van je school zou je dat moeten kunnen vinden. Elke school heeft een schoolconcept met een missie. Maar die missie komt in lerarenvergaderingen nooit ter sprake. En ervaren alle leraren hetzelfde rond die missie van de school? Dat is niet zo waarschijnlijk als je ziet hoe verschillend ze zich ten opzichte van hun leerlingen verhouden en welke problemen ze daarin hebben. Schoolleiders weten daarvan. Er zijn grote verschillen en leerkrachten kunnen ook volhouden dat ze iets belangrijk vinden wat anderen niet zo vinden. En daar gaan schoolleiders vaak gemakkelijk even omheen. Maar het is van wezenlijk belang hoe leraren denken over de ontwikkeling van hun leerlingen en over de opvoeding.

Sterk schoolethos

Succesvolle scholen zijn scholen waar kinderen de kans krijgen zich te ontwikkelen naar hun mogelijkheden. Sterke scholen hebben een sterk schoolethos, schoolklimaat. Dat betekent een gedeelde opvatting over waar het om gaat, waar het op aan komt. Dat zijn scholen met relatief weinig regels en waar contracten sowieso niet worden gesloten. Bij contracten beken je je eigen verlegenheid. Dan heb je een contract nodig als dwangmiddel. Dan heb je als school afgedaan en jezelf als onbekwaam afgedaan.

Mensbeeld

Het gaat om het achterliggende mensbeeld. Wat is eigenlijk de visie van uw school en team op de ontwikkeling van de leerlingen? Die visie is bepaald door hun eigen biografie. Wat wij belangrijk vinden op een bepaald moment, is persoonlijk bepaald. Maar als je op professioneel niveau wil opvoeden, moet daar wel over gesproken worden.

Visie op ontwikkeling en leren

Wat is de visie van uw school op leren? Dat is in de huidige samenleving een lastige vraag. De overheid doet z’n best om ons te vertellen hoe we moeten denken. En zij is daar behoorlijk in geslaagd. Ze laat zich daarbij leiden door een hele kleine groep wetenschappers. Die visie op leren is van vijftig jaar geleden, gebaseerd op een verouderd instructiemodel. Geef instructie, laat luisteren, laat zelfstandig verwerken, laat evalueren. Het instructiemodel is dominant. Het is echter niet effectief. Zo leert een mens echt niet, weten we inmiddels uit ruim wetenschappelijk onderzoek. Een mens leert door te doen, zo is ons brein geschapen. Een kind leert door het zelf uit te vinden, door weerstand te ontmoeten terwijl het aan het werk is. In de worsteling en de uitdaging wordt geleerd. In de uitdaging van je eigen kunnen.

Instructie

Leren is een buitengewoon dynamisch proces, individueel heel verschillend. En natuurlijk moet je af en toe klassikale instructie geven. Vooral op laag niveau. Bijvoorbeeld: we gaan naar het zwembad en daar moeten we een paar dingen voor afspreken. Dat noem ik instructie op laag niveau. Als het echter gaat om complexe cognitieve opgaven, dan is instructie - als het heel kort is - misschien zinnig. Elk kind zal de kans moeten krijgen om dit op z’n eigen manier zich eigen te maken. De constructivistische opvatting wordt dit genoemd.

Overeenstemming

Het gaat er om: Hoe wordt er op uw school gedacht over leren en ontwikkeling? Welke ruimte geef jij je leerlingen om zich te confronteren met zichzelf? Welke ruimte is er om te leren van elkaar? Die visie is belangrijk. En wordt die visie gedeeld? Naar mate er over deze kernvragen meer overeenstemming is, naar die mate is er minder discussie als er beslissingen worden genomen over de hoe-vraag. Je weet wat je wilt en je weet waar je mee te maken hebt.

“Openheid is een kenmerk van professioneel handelen”

Openheid

Wat is de verantwoordelijkheid van een schoolleider? Hij heeft verantwoordelijkheid voor leraren. De eerste verantwoordelijkheid van pedagogisch leiderschap dat is daar waar het gaat om de opvattingen over opvoedingen en onderwijs, over de overtuigingen. Daar waar het gaat over jou opvattingen over de omgang met de kinderen. Het eerste wat bereikt moet worden in een team door een schoolleider, is het bevorderen van openheid als kenmerk van professioneel handelen. Openheid om te leren van elkaar. Openheid om elkaar te steunen. Openheid en het lef om verantwoording af te leggen. Elk gesprek is in wezen geleid door je missie, je pedagogische opdracht. Fullan en Hargreaves vertellen je wat onder professionaliteit wordt verstaan.

“Excellentie is nadrukkelijk verbonden met moraliteit en waarden”

Professionaliteit en moraliteit

Gardner heeft een prachtig werk geschreven: Good Work. (Zie ook Het alternatief) Dit is een studie naar professionaliteit. In die studie wordt excellentie in verbinding gebracht met moraliteit. Dan gaat het om waarden, overtuigingen, wat je belangrijk vindt, waar je voor zult vechten. Openheid en het gesprek daarover is een typisch kenmerk van professionaliteit. Dat is verbonden met de excellente prestatie van de professional. Je zou ook kunnen zeggen: mijn professionele prestatie is voor mijn leerlingen, leraren en ouders. Excellentie verbonden met moraliteit en waarden. Je prestatie staat altijd in het perspectief van een belangrijke waarde. Dat is heel iets anders dan professionaliteit op de competenties. Competent moet je zijn, natuurlijk. Maar die competentie tot excellentie brengen voor anderen. Dat is het interessante in een team!

Schoolleider als verantwoordelijke voor openheid

Wat is je ambitie, wat zijn je sterke kanten? En wat staat je daarbij in de weg? Een leraar heeft veel te vertellen, want er gebeurt gewoon heel veel in de school. Als je leerkrachten interviewt over de gesprekken met collega’s wordt vaak gezegd: “in onze lerarenkamer is het gezellig”. Dat is een nietszeggend antwoord voor een professional. Als er gevraagd wordt naar contact met collega’s, geven leerkrachten aan dat er behoefte is aan meer inhoudelijk gesprek. In het team ervaren leraren elkaar dus vaak niet als steunbron. Dat zouden ze echter wel willen. Een compliment krijgen van een collega of een lastige vraag stellen over een leerling.

“Kwaliteit van onderwijs kan niet zonder een open, wederzijds ondersteunend klimaat”

Ondersteunend klimaat

Er zijn veel voorbeelden van ontmoedigende interacties tussen leraren. De schoolleider is hier de aanvoerder en de verantwoordelijk voor de openheid. De kwaliteit van het onderwijs kan niet zonder een open klimaat. De schoolleider is hier verantwoordelijk voor omdat hij verantwoordelijk is voor de professionaliteit in de school en voor de kwaliteit van het werk. De kwaliteit van het werk kan niet zonder een open, wederzijds ondersteunend klimaat. Dat je samen weet wat je belangrijk vindt en daar ook samen voor gaat staan. Dan hoeven de vergaderingen ook niet zo langdurig en saai te zijn. Daar wordt algemeen over geklaagd door leraren.

Missie

Een schoolleider staat voor de missie van de school. Dat is typisch pedagogisch leiderschap. Zijn gedrag en reacties getuigt van waar het hem of haar in deze school over gaat. En daar valt niet over te grappen. Dat vertegenwoordigt de schoolleider in alle rust en ernst. Hij vertegenwoordigt ook de overeenstemming hierover in de school. Het antwoord op de zin-vraag. Hebben we allemaal hetzelfde met de kinderen voor?

“Pedagogisch schoolleiderschap ontwikkelt zich permanent”

Eindverantwoordelijk

De schoolleider is hierin eindverantwoordelijk. Er is natuurlijk distributief leiderschap. Daarbij legt de schoolleider de verantwoordelijkheid daar waar deze hoort. Ontneem een leraar of leerling geen taken of verantwoordelijkheden die bij hen horen. Wie vertegenwoordigt bepaalde taken? Deze verantwoordelijkheid gaat naar die leraar want die kan dat het beste. Dat laat de schoolleider zien. Succesvolle scholen hebben succesvolle schoolleiders. En dat is een opgave voor een heel leven. Dat is niet zomaar gebeurd. Pedagogisch schoolleiderschap ontwikkelt zich permanent. Die eindverantwoordelijkheid is gericht op het meest basale kenmerk van onderwijs, namelijk de relatie!

Vertrouwen

De schoolleider representeert vertrouwen. Een relatie kan niet anders bestaan dan op voorwaarde van wederzijds vertrouwen. En dat is altijd verbonden met zelfvertrouwen. Dat is een hele typische pedagogische categorie. Gehechtheid van ouders aan hun kinderen en leraren aan hun kinderen is heel wezenlijk. Vertrouwen is daarin een basisbegrip. Ook in een team. Excellentie en moraliteit zijn sterk aan elkaar verbonden.  Moraliteit gaat over waarden en vertrouwen in het realiseren van die waarden. Je moet op elkaar aan kunnen.

“De professionaliteit van leraren manifesteert zich per definitie in de relaties die zij aangaan met leerlingen”

Relatie

Geert Kelchtermans spreekt over biografisch perspectief en de kwetsbaarheid van leraren. Het meest fundamentele kenmerk van leraarschap betreft het relationele. Het raakt alle andere kenmerken. De professionaliteit van leraren manifesteert zich per definitie in de relaties die zij aangaan met leerlingen. Daar begint succesvol lezen, schrijven en rekenen.

Relationele basis

We hoeven voorlopig niet over resultaten en scores te spreken als de relationele basis niet in orde is in de klas en in de lerarenkamer. Natuurlijk is er altijd wel iets aan de hand. Een school waar alles pais en vree is, daar gebeurt ook niets. Het gaat er echter om dat je met z’n allen op de kwaliteit van de relatie gericht bent. In het vertrouwen dat die ander dat ook is.

Leraren zijn belangrijk

De leerling komt de klas binnen in het vertrouwen dat de leraar hem ziet en vertrouwt dat hij z’n best zal doen. Daar begint de school een typisch pedagogische organisatie te zijn! We hebben heel veel verantwoordelijkheid op ons genomen als leraren. We weten allemaal hoe belangrijk leraren zijn. Het interessante van onderwijswerk is: Een leraar heeft niets, behalve zichzelf. Een leraar is zijn eigen instrument. Je hebt een methode, maar die betekent voor een kind niets. Voor een kind betekent een leraar alles. Ze spreken over een leraar, niet over de leerstof. Ze zijn niet bang voor toetsen, maar voor een slechte relatie. Kinderen hebben moeite met leraren die ongeduldig en boos zijn, of niet te benaderen. Leraren zijn kwetsbaar.

Kwetsbaarheid

Als het gaat over de kwetsbaarheid van leerkrachten is de taak van pedagogisch leiderschap buitengewoon interessant. Openheid is een eerste opdracht voor een schoolleider. Focus op de relatie is een belangrijke tweede opdracht. En de derde opdracht gaat over de rol van de schoolleider in de kwetsbaarheid van leerkrachten.

Leraren zijn cruciaal voor kinderen

Til je leraren een beetje op door je te realiseren hoe kwetsbaar ze zijn. Er wordt in de gezinnen over geen onderwerp meer gesproken dan over leraren. Elke avond gaat het over hen aan tafel in gezinnen. Leraren zijn cruciaal voor kinderen. Omdat het een typisch persoonlijke activiteit is en het leraarschap een kwestie van zijn is in plaats van competenties. Kinderen zitten niet te wachten op competenties, maar op jou! Het gaat om een leraar waar je op aan kunt en waar je een grapje mee kunt maken. Die geïnteresseerd is en waar je een praatje mee kunt maken. De competenties van je vak horen er bij. Je moet beschikbaar en benaderbaar zijn. Het is feitelijk net als thuis.

“Succesvolle scholen hebben een sterk, open team”

Beschermen

Kwetsbaarheid, daar hebben schoolleiders vanuit hun pedagogische verantwoordelijkheid een taak om leraren te beschermen, ook naar elkaar. Er wordt veel gesproken over pesten. Maar lerarenkamers zijn niet vrij van pesten. Hoewel een school een pedagogische organisatie is, zijn we niet allemaal heiligen. Maar je bent je als professional bewust van het belang van gedeelde waarden en van fatsoenlijke omgang. Dat is op kantoor ook zo, maar op school luistert het nauw, omdat je een verantwoordelijkheid hebt naar kinderen. Je moet op elkaar kunnen rekenen. Succesvolle scholen hebben een sterk, open team. Men durft zichzelf als persoon te tonen aan de ander. Daar is een schoolleider alert en actief.

Autonomie

Dolf van de Berg heeft een boek geschreven over autonomie. Samen met hem hebben we een boek geschreven: “Leidinggevende, wie ben je?” Het komt namelijk op jou aan, niet op Lumpsum of regelgeving. Kun je pedagogisch leiderschap leren? Kun je je ontwikkelen in je verantwoordelijkheden die je per definitie hebt? Ja!

Hindernissen

In de trajecten pedagogisch leiderschap van het NIVOZ brengen wij mensen bij hun moeite en angst. Als je jezelf als instrument hebt en niet veel meer, dan heb je ook je angst en vooroordelen. De dingen die je moeilijk vindt. Daar moet je ook mee werken. Je angsten worden ook gezien en die hinderen jou. Hoe word je sterker? Hoe krijg ik meer vertrouwen in mijzelf en in mijn leraren? Dat gaat naadloos samen. Dat kan door in alle openheid en rust de problemen die er zijn te bespreken. De echte ontwikkeling van schoolleiders gebeurt in de interactie tussen collega’s, tussen schoolleiders. Wetenschappers kunnen wat kennis aandragen. Mensen met ervaring kunnen dat overbrengen en kunnen helpen om een uitdaging aan te gaan. Maar je kunt het beste geholpen worden in je verdere ontwikkeling door een collega die dezelfde dingen ervaart.

Status quo

Het is de opdracht aan een schoolleider om verder te gaan dan de status quo. Veel schoolleiders zijn blij als ze de zomervakantie hebben gehaald zonder al te veel problemen in het team. De eindstreep halen zonder al te veel zieken en met niet al te slechte leerlingresultaten. Het is weer gelukt, we hebben het overleefd. Dat is echt te weinig, dat is niet professioneel. Soms kun je niet anders, maar dat is natuurlijk niet de norm.

Moed en gezag

Het gaat uiteindelijk om moed en gezag. Heb ik de moed om de waarde waarvoor de school staat aan de leraren voor te houden? En hen elkaar te laten ondersteunen zodat ze professioneler worden naar elkaar. Kan ik als schoolleider zorgen voor openheid? Kan ik op die manier gezag krijgen op school? Je kunt gezag hebben in de school, maar het is lastig om je gezag te laten erkennen en om je gezag te laten respecteren door je bestuur. Het bestuur zal nooit mogen treden in de onvervreemdbare verantwoordelijkheid van een schoolleider. Daar staat de schoolleider pal, zoals hij naar z’n leraren ook pal staat.

Pedagogische leiderschap is een prachtige persoonlijke ontwikkeling die je als schoolleider kunt doormaken. Aan het vormgeven van deze ontwikkeling kun je veel gezag ontlenen, ook buiten je school. Ik wens jullie daarin veel goede moed en vertrouwen!

Karels, M. (2014). Luc Stevens over pedagogisch leiderschap .
Geraadpleegd op 29-04-2017,
van http://wij-leren.nl/luc-stevens-pedagogisch-leiderschap.php

Gerelateerd

Leren Zichtbaar Maken
Leren Zichtbaar Maken
John Hattie
Bazalt 
Overtuigend leiderschap
Overtuigend leiderschap
Werken aan uw persoonlijke overtuigingskracht
Medilex Onderwijs 
Herregistratie door informeel leren
Herregistratie door informeel leren
Je eigen praktijk verbeteren čn herregistreren schoolleidersregister
De lerende school 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Professionele vrijheid
Professionele vrijheid in het onderwijs
Machiel Karels
Onderwijsverslag 2013-2014
Onderwijsverslag 2013/2014: cruciale rol schoolleider
Machiel Karels
Professionalisering
De leraar die zichzelf ontwikkelt of zelfprofessionalisering
Luc Stevens
Pedagogisch basisklimaat
Pedagogisch (basis) klimaat
Luc Stevens
Overdenken en doen
Overdenken en doen - Een pedagogische bijdrage aan adaptief onderwijs
Luc Stevens
Professional in de spiegel 1
Professional in de spiegel - achtergronden
Hanne Touw
Pedagogisch leiderschap
Pedagogische tact - Het pedagogisch antwoord op ontkoppelingen
Marcel van Herpen
Groepsklimaat
Gelukkige kinderen in een gelukkige klas
Arja Kerpel
Professionele leergemeenschap
De professionele leergemeenschap
Arja Kerpel
Professioneel leren
Heeft nascholing zin? Tien principes voor succesvolle professionalisering
Korstiaan Karels
Verantwoordelijkheid nemen
Geef de leerkracht zijn vak terug!
Luc Stevens
Balans in basisbehoeften
Zorg voor balans in relatie, competentie, autonomie
Joep Derkx
Leiderschap tonen
Toon leiderschap door de kantjes te markeren, dan lopen we ze er niet af.
Alex de Bruijn
Schoolleider als hitteschild
Schoolleider: Hitteschild of doorgeefluik?
Alex de Bruijn
Visie en kernwaarden
Maak visie tastbaar met kernwaarden!
Alex de Bruijn
Dienend leiderschap
Is dienend leiderschap te leren?
Harm Klifman
Pedagogische tact
Zonder innerlijke verbondenheid, geen pedagogische tact
Anne van Hees

Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beďnvloeden?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
HRM schoolprestaties
Human Resource Management (HRM) en schoolprestaties
Perspectieven kwaliteit
Perspectieven op kwaliteit van onderwijs
Kwaliteitszorg innovatie
Kwaliteitszorg, innovatie en schoolontwikkeling – review
Leernetwerken po
Leernetwerken en verbeternetwerken in het basisonderwijs
Onderwijskansenbeleid
Onderwijskansen bekeken: de stand van zaken in het onderwijskansenbeleid
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Pedagogisch leiderschap



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.