Algemeen
Pedagogische opdracht Mindsets op school Kindgericht onderwijs 3000 jaar denkers over onderwijs Creativiteit bevorderen Het prachtige risico van onderwijs Lezend in Biesta Wereldgericht onderwijs -1- Wereldgericht onderwijs -2- Interactiewijzer Doel van onderwijs Ondernemende pedagogen Pedagogisch kader Subjectificatie Biesta reflectie Complimenten en belonen Groepssamenstelling Verwachtingen Wij, de leraar
Overdenken en doen
Overdenken en doen Een denkpauze Leraren en leerlingen Ontwikkeling van kinderen Leren en onderwijzen Paradoxen Intern werkmodel Werkmodel leerling Zelfvertrouwen Professionalisering Faalangst begeleiden Lof der zotheid Pedagogisch contact
Klimaat
Hoge verwachtingen Pedagogisch basisklimaat Attitude in de klas Grip op de groep Groepsklimaat Groepsprocessen Klassenkracht Negatieve effecten smartphone Pedagogisch klimaat Aanraken van kinderen Pedagogisch leiderschap Pedagogische tact Groepsvorming De Ringaanpak Positive Behavior Support Veilige school Mindfulness in de klas Fysiek straffen Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden? Hoe kunnen scholen discriminatie voorkomen? Werkklimaat tips
Kernkwaliteiten
Coachen van leerlingen Ik heb ook wat te vertellen Kernkwaliteiten Vragen stellen Positieve psychologie Toetsrevolutie
Pesten
Alles over pesten Cyberpesten en andere digitaal ongewenst gedrag Gevolgen van pesten Meidenvenijn Pesten groepsaanpak Pesten aanpakken Vijfsporenaanpak pesten Steungroepaanpak Pesten tips No blame-methode Pesterijen op school

 

Interactiewijzer - Roos van Leary boek

Helèn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

De Jong, H. (2015) Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen.
Geraadpleegd op 25-07-2017,
van http://wij-leren.nl/interactiewijzer-roos-van-leary.php

Analyse en aanpak van interactieproblemen in professionele opvoedingssituaties

Al twee decennia heeft 'Interactiewijzer' een grote plaats in onderwijs en jeugdzorg. Het motto blijft:

"Als de klik er niet is tussen de professionele opvoeder en het kind, heb je met Interactiewijzer een middel in handen om die klik wel te krijgen".

Inleiding

Dit boek probeert een bijdrage te leveren aan het creatieve zoekproces van professionele opvoeders naar oplossingen in problematische opvoedingssituaties. Er wordt niet gesproken over probleemkinderen, maar over kinderen in een probleemsituatie. Opvoedingsproblemen worden geanalyseerd als omgangsproblemen ofwel interactieproblemen.

Het aanleren van sociale vaardigheden neemt daarbij een grote plaats in. Het uitgangspunt is dat sociale vaardigheden beter beklijven als ze in een natuurlijke omgeving worden ontlokt en aangeleerd. De principes worden voornamelijk uitgewerkt voor de leeftijdsgroep van 6 tot 14 jaar.

De eerste drie hoofdstukken zijn theoretisch van aard en vormen het fundament voor de praktische uitwerking in de laatste twee hoofdstukken.

  1. De interactionele theorie
  2. De interactionele theorie als instrument voor diagnostiek
  3. De interactionele theorie als instrument voor verandering
  4. Het kind en de professionele opvoeder
  5. Het kind en de andere kinderen

Hoofdstuk 1 De interactionele theorie

De wisselwerking tussen factoren in en rondom het kind vinden hun weerslag in het ontwikkelingsverloop van het kind. Er is een interactionelecirkel te herkennen. De Roos van Leary helpt om de situatie bij gedragsproblemen met kinderen in kaart te brengen. Persoonlijke kenmerken worden beschreven in termen van interactioneel gedrag. Leary benadrukt de wederkerige beïnvloeding, die aan bepaalde wetmatigheden blijkt te beantwoorden.

In het model staan een dominantiedimensie en een affiliatie-dimensie lijnrecht op elkaar. De assen worden benoemd in de termen:

  • BOVEN-ONDER (x-as)
  • TEGEN-SAMEN (y-as)

Er wordt onderscheid gemaakt op welke as de meeste nadruk valt bij bepaald gedrag. Er ontstaat dan een schema met acht gebieden (octanten):

  • leiding en advies geven;
  • zorgen;
  • volgen;
  • afwachten;
  • zich terugtrekken;
  • protesteren;
  • strijden;
  • winnen.

De gedragingen die op elkaar lijken liggen dicht bij elkaar en de gedragingen die sterk van elkaar verschillen liggen ver van elkaar. In de cirkel is geen begin- en geen eindpunt aan te geven.

Dit schema staat bekend onder de naam: 'de interactieroos van Leary'of kortweg 'Roos van Leary'.

Hoofdstuk 2 De interactionele theorie als instrument voor diagnostiek

Vanuit de interactionele theorie zijn voorspellingen te maken over mogelijke reacties van andere kinderen en volwassenen op bepaald gedrag van een kind. Naarmate de interactiestijl van een kind extremer wordt, zal die stijl dwingender een bepaald gedrag bij de ander oproepen.

"Het is bijvoorbeeld niet waarschijnlijk dat een agressief kind pluimpjes en positieve aandacht ontvangt".

In de systeemtheorie worden twee interacties uitgewerkt:

  • een complementaire interactie;
  • een symmetrische interactie.

Hét hulpmiddel hierbij is de BOTS-vragenlijst (Boven-Onder Tegen-Samen), waarvan ook een computerversie beschikbaar is. Deze vragenlijst kan na invulling omgezet worden in ‘interactiewielen’. Daarin staan visueel overzichtelijk de mate van beheersing van de sociale vaardigheden van het kind aangegeven en de reactie van personen uit de omgeving van het kind.

Dit visuele beeld maakt een snelle duiding van het interactieproces mogelijk.

Hoofdstuk 3 De interactionele theorie als instrument voor verandering

In eerste instantie wordt van opvoeders gevraagd dat ze op hun eigen pedagogische stijl kunnen reflecteren. Op moeilijke interactiemomenten zet de opvoeder zichzelf bewust in als instrument voor verandering. Twee grove vuistregels:

  • Reageer op chronische overdrijving van Onder-posities door het kind zelf ook vaker vanuit een Onder-positie te benaderen en reageer op overdrijvingen in Boven-posities met Boven.
  • Reageer tegelijkertijd op chronische overdrijving van Tegen-posities door het kind op een neutrale manier en ga allengs over tot meer Samen. Reageer op overdrijving van Samen-posities neutraal en ga allengs meer over tot Tegen.”

Met enkele aanpassingen sluiten oplossingsgericht werken en Interactiewijzer goed op elkaar aan. Valkuilen en ladders bij de implementatievan interactiewijzer worden besproken.

Hoofdstuk 4 Het kind en de professionele opvoeder

In dit hoofdstuk worden acht interactieposities beschreven in de relatie kind-opvoeder die problematisch kunnen zijn of worden.

4.1 Leiden en advies geven

Je ervaart een teveel aan goedbedoelde, maar vooral betweterige en bemoeizuchtige initiatieven en opstellingen bij dit kind. Het kind is voor jou daarmee veel te hinderlijk aanwezig en ondergraaft mogelijk zelfs je gezag in de groep. Het tracht je echter wel te vriend te houden.

4.2 Zorgen

Je ervaart dat dit kind overdreven veel gezellige nabijheid bij je opzoekt (op het plakkerige af) en te veel op jouw wel en wee is gericht. Het is alert op situaties waarin het je kan steunen met attent en zorgzaam gedrag. Het kind is duidelijk aanwezig met dit gedrag, maar je hoeft dat niet als storend te ervaren.

4.3 Volgen

Je ervaart vooral een kleurloos of klakkeloos volgzame houding bij dit kind naar jou toe. Het laat geen eigenheid aan je zien. Vriendelijkheid in zijn of haar opstelling doet ‘maskerachtig’ aan, waardoor je niet echt weet wat er in dit kind omgaat. Het kind is in de groep niet duidelijk aanwezig voor je. Zelf vraagt het te weinig aandacht van je.

4.4 Afwachten

Je ervaart een veel te afhankelijke houding bij dit kind, die je benauwt. Het klampt zich met een kwetsbare, vaak veel te klein kinderlijke opstelling aan jou vast. Het wacht je hulp steeds af of het vraagt snel om bescherming. In de groep heb je het kind meestal in het vizier als een kwetsbaar persoontje.

4.5 Zich terugtrekken

Je ziet een teruggetrokken, wrevelig-gesloten en vermijdend kind met een trieste uitstraling dat maar liever door jou met rust gelaten lijkt te willen worden. Onbevangen en spontane momenten naar jou toe ontbreken. In de groep ondergraaft het je gezag met dit teruggetrokken gedrag niet echt, maar deze onbevredigende situatie blijft je ‘steken’.

4.6 Protesteren

Je ziet een ontevreden kind, boordevol argwaan met een cynische of andere negativistische uitstraling. Het haalt met tergend gedrag, dwarse of afwijkende opstellingen het bloed onder je nagels vandaan. In de groep zaagt het kind meestal stiekem de poten onder je stoel vandaan. Het saboteert.

4.7 Strijden

Je ziet een woedend kind, vol wraakgevoelens dat jou fors probeert te kwetsen of te pakken. Het schuwt ook fysiek geweld niet. Het kind bedreigt je met een agressieve opstelling. Het kind reageert zijn woede op jou af. Jij bent de vijand. In de groep trekt het kind zich tijdens die woede- of driftbuien bijna niets aan van je gezag als opvoeder. Het wil gezichtsverlies kost wat kost voorkomen.

4.8 Winnen

Je ziet een hautain, zelfingenomen kind dat altijd bereid is om met jou een machtsstrijd aan te gaan over van alles en nog wat. “Zie maar dat je mij eronder krijgt”. “Ik doe toch wat ik zelf wil”. Het kan ook berekend manipulatief naar jou zijn om eigen doelen te bereiken. In de groep is het kind zeer indringend voor je aanwezig. Je kunt er gewoon niet omheen.

Per positie wordt eerst een beschrijving gegeven om de situatie voldoende te herkennen. Daarna volgen adviezen onder de noemer ‘aanpak’ om in die situatie verandering aan te brengen. Ten slotte worden voorbeelden gegeven voor toepassing in de praktijk. 

Hoofstuk 5 Het kind en de andere kinderen

In dit hoofdstuk worden de acht interactieposities opnieuw beschreven maar dan tussen het kind en andere kinderen. Na de bespreking van de karakteristieken van elke interactionele situatie volgen handelingsaanwijzingen welke sociale vaardigheden dienen te worden gestimuleerd.

Vervolgens wordt het verdere interactieprofiel van het kind nagegaan volgens de ABC-strategie.

  • A-vaardigheden: zorgen en winnen.
  • B-vaardigheden: volgen en strijden.
  • C-vaardigheden: afwachten, protesteren en zich terugtrekken.

Als afsluiting worden voorbeelden gegeven van allerlei aanvullende trainingsprogramma’s en spelideeën voor:

  • pesten;
  • agressieregulatie;
  • angst- en stemmingsproblematiek;
  • seksespecifieke programma’s;
  • jonge kinderen.

Recensie

Met het interactionele model hebben de schrijvers opnieuw een werkkader aangereikt voor een oplossingsgerichte benadering van kinderen in een probleemsituatie. Het oogt volgens auteurs Rob Verstegen en Henny Lodewijks als een ‘kookboek’ maar is zo volgens hen niet bedoeld.

De auteurs zijn beiden klinisch psycholoog en hebben een ruime ervaring in hulpverlening en onderwijs. De uitgewerkte voorbeelden getuigen daarvan en geven richting aan de gewenste verandering en stimuleren de professionele opvoeder creatief maatwerk te leveren.

De adviezen zijn toegesneden op de dagelijkse praktijk in de groep en het boek slaat een brug tussen theorie en praktijk. Niet alles is over te dragen via een boek en om die reden worden cursussen voor teams verzorgd. Meer informatie hierover is te vinden op de website. U kunt daar ook het computerprogramma bestellen om de BOTS-vragenlijst digitaal af te nemen.

“De handelingsgerichtheid neemt door Interactiewijzer toe omdat de opvoeder bij de advisering wordt betrokken en op zijn eigen bijdrage in de problematische interactie wordt aangesproken” aldus Noëlle Pameijer in ‘De Psycholoog’. Daar sluit ik me graag bij aan.

Bestellen

De negende (!) druk van Interactiewijzer' is grondig vernieuwd. Teksten en literatuur zijn geactualiseerd en er is een nieuwe paragraaf toegevoegd over oplossingsgericht werken.
Het boek kan besteld worden via

N.a.v. Rob Verstegen en Henny Lodewijks, Interactiewijzer, 283 blz. Uitgeverij Koninklijke van Gorcum, ISBN 9789023251569, € 34,50

De Jong, H. (2015) Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen.
Geraadpleegd op 25-07-2017,
van http://wij-leren.nl/interactiewijzer-roos-van-leary.php

Gerelateerd

Uitblinken in je vak
Uitblinken in je vak
Scholing als middel om de autonomie van leraren te versterken
De lerende school 
Antipestcoördinator in het voortgezet onderwijs
Antipestcoördinator in het voortgezet onderwijs
Pestgedrag signaleren en bespreekbaar maken
Medilex Onderwijs 
Leiding geven aan Educatieve Veranderprocessen
Leiding geven aan Educatieve Veranderprocessen
Amsterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
Roos van Leary -1-
Roos van Leary - uitleg - test - gebruik
Arja Kerpel
Pedagogisch klimaat
Pedagogisch klimaat - leidinggeven - veiligheid - orde in de klas
Arja Kerpel
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
Gedragsproblemen tips
Gedragsproblemen: rol pedagogische sensitiviteit leerkracht
Peter de Vries
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
SBL competenties BAO
De SBL competenties leerkracht primair onderwijs
redactie
SBL competenties VO
SBL competenties onderwijs leraar vho
redactie
Aanraken van kinderen
Pedagogisch contact- verbondenheid door aanraking
Marcel van Herpen
Aanraken van kinderen
Pedagogisch contact- verbondenheid door aanraking
Marcel van Herpen
Leraar, een rijk beroep
Leraar, een rijk beroep
redactie
Bekwaamheidseisen PO
De bekwaamheidseisen voor de leraar primair onderwijs (groepsleraar)
redactie
Bekwaamheidseisen VHO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voorbereidend hoger onderwijs
redactie
Bekwaamheidseisen VO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voortgezet onderwijs en de docent educatie en beroepsonderwijs
redactie
Roos van Leary -2-
Werken met de Roos van Leary - boek over communicatie in het team
Arja Kerpel
Voorkom probleemgedrag
Voorkom probleemgedrag
Arja Kerpel
Klassenkracht
Klasse(n)kracht - in zeven stappen naar een veilig en sociaal groepsklimaat
Arja Kerpel
Alles over pesten
Alles over pesten
Helèn de Jong
Persoonlijke effectiviteit
Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs
Helèn de Jong
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel

Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
4C/ID-model
Wat is het effect van het gebruik van het 4C/ID model op de kwaliteit van de les?
Cyberpesten en andere digitaal ongewenst gedrag
Wat zijn effectieve interventies om digitaal ongewenst gedrag in het onderwijs tegen te gaan?
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Functiemix en salaris
Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniv...
Schoolsucces in de brugklas
Schoolsucces in de brugklas: welke sociaal emotionele competenties heb je nodig?
Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden?
Verbaal uiten van gevoelens: bevordert dat het welbevinden van leerlingen?
Toetsing anti pestprogramma
Toetsing anti-pestprogramma’s in Nederlandse schoolpraktijk
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
Taakspel vso cluster 4
Taakspel in het voortgezet speciaal onderwijs cluster 4
Competentie leraren po gedrag
Gedragsproblemen in de basisschool en competenties van leraren
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.