Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Seksuele diversiteit Luister je wel naar mŪj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Overprikkeld Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wegwijs in hooggevoeligheid Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Intelligentie
Excellentie bevorderen Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Onderwijskwaliteit
Excelleren Intrinsieke motivatie
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Executieve functies
Creativiteitsontwikkeling
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Onderwijssysteem
Psychiatrisch onderwijsmodel Zittenblijven of versnellen
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Jonge kind
Kleuters en spel
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Hakken in het zand StrategieŽn voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren
Beroepsonderwijs
Motivatie schoolprestaties
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Begaafde onderpresteerders

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

Kerpel, A. (2015). Begaafde onderpresteerders.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/begaafde-onderpresteerders.php

Hoe kan creatief denken jou als leerkracht helpen om onderpresteerders effectief te begeleiden? Wat hebben deze leerlingen nodig om tot leren te komen? Eleonoor van Gerven geeft hier handvatten voor in het boekje Begaafde onderpresteerders in de serie Knapzak Praktijkgidsen. Knapzakjes zijn kleine, handzame praktijkgidsen over het onderwijs aan begaafde leerlingen.

Deze knapzak is als volgt opgebouwd:

  • Algemene informatie over onderpresteren: Wat is onderpresteren? Hoe signaleer je het? 
  • Het begeleiden van onderpresteerders. 
  • Tools. Interventies gericht op de leerinhoud en op de begeleiding.

Wat is onderpresteren?

Eleonoor van Gerven hanteert als definitie van onderpresteren: Onderpresteren is het langdurig achterwege blijven van te verwachten, binnen de context van de leerling schijnbaar haalbare prestaties zonder dat de leerling gehinderd wordt door een leer- of ontwikkelingsstoornis.

'Als we kijken naar onderpresteren, dan zijn we vooral druk bezig met vaststellen dat het kind beter moet gaan presteren. Maar je kunt je afvragen of dat wel klopt. Wat zou er gebeuren als wij als omgeving het anders gaan aanpakken? Als dan de prestaties van de leerling veranderen, wie was er dan de onderpresteerder? - Eleonoor van Gerven (quote blz.14)

Signalen van onderpresteren

Bij het onderpresteren kunnen de problemen zich voordoen op vier gebieden:

  • Leereigenschappen
  • Prestaties en prestatiegedrag
  • Sociale problemen
  • Emotionele problemen

Daarbij kun je als uitgangspunt nemen: Als de ernst van de situatie toeneemt, kunnen de signalen in combinatie met elkaar in toenemende mate zichtbaar worden.

Leereigenschappen

Een begaafde leerling die zijn talenten verzilvert, laat andere leereigenschappen zien dan een begaafde leerling die onderpresteert. Onder goede omstandigheden zie je een leerling met een goed geheugen, die grote leerstappen maakt, verbaal sterk is en een grote parate kennis heeft. De leerling laat zijn creativiteit en ontdekkingsdrang zien. Een onderpresteerder daarentegen:

  • Toont alleen zijn goede geheugen en creativiteit als iets zijn/haar belangstelling heeft.
  • Is in vrije tijd wel nieuwsgierig, initiatiefrijk en ondernemend. Dan leert hij/zij veel.
  • Presteert mondeling veel beter dan schriftelijk.
  • Laat vooral bij niet-schoolgebonden taken grote leerstappen zien.

Prestatie en prestatiedrang

Één signaal zegt nog niet alles. Het is ook belangrijk om te checken of de leerling de signalen over een langere periode laat zien. Signalen met betrekking tot prestaties zijn:

  • Prestaties zijn gemiddeld tot slecht, en wisselend.
  • Tekort aan doorzettingsvermogen en discipline.
  • Hekel aan reproduceren.
  • Snel afgeleid en impulsief.
  • Bij taken erg afhankelijk en weinig taakgericht.
  • Vermijdt uitdagingen op leergebied.
  • Liegt over taken en prestaties.

Sociale problemen

  • Wil zelfsturend zijn, maar dat lukt niet.
  • Verzet tegen gezag, wijst school af.
  • Minder populair bij leeftijdsgenoten, zoekt vooral contact met peers.
  • Vermijdt groepsactiviteiten.

Emotionele problemen

  • Gevoelens van onbehagen en minderwaardigheid.
  • Soms faalangstig.
  • Voelt zich slachtoffer, denkt dat iedereen tegen hem is.
  • Neemt geen verantwoordelijkheid en lijkt niet geholpen te willen worden.

Vaste patronen

Het moeilijke van onderpresteren is, dat een leerling terechtgekomen is in een gedragspatroon wat hij/zij niet makkelijk kan veranderen. Vaak heeft het ook te maken met de geringe ontwikkeling van de executieve functies. Wat deze leerlingen vaak wel ontwikkelen, is een fixed mindset. Zie onderaan deze recensie voor meer informatie over executieve functies en mindset. Goed dat de auteur niet alleen oog heeft voor een fixed mindset van de onderpresteerder, maar ook voor de mindset van de leerkracht:

Als een leraar het idee heeft dat de leerling nieuwe leerstof foutloos moet kunnen verwerken omdat hij begaafd is, getuigt dat evenzeer van een fixed mindset als wanneer de leerling deze verwachting van zichzelf heeft. Een leraar met een fixed mindset over het leren van begaafde leerlingen draagt bij aan de ontwikkeling van een fixed mindset bij de begaafde onderpresterende leerling.’ - Eleonoor van Gerven (quote blz. 31)

Het begeleiden van onderpresteerders

Een oplossingsgerichte aanpak

Oplossingsgericht denken kan helpen bij het aanpakken van onderpresteren. Je gaat er dan vanuit dan geen enkel probleem voortdurend aanwezig is. Je ziet de onderpresteerder als de eigenaar van het probleem én van de oplossing. Caufmann en Van Dijk (2009) geven drie gouden regels voor oplossingsgericht onderwijzen:

  • Als iets niet werkt, leer ervan en doe iets anders.
  • Als iets wel werkt, doe er meer van.
  • Als iets blijkt te werken, leer het dan aan iemand anders.

Tips hierbij:

  • Richt je op verandering, niet op een slagingspercentage van 100% in korte tijd.
  • Houd rekening met terugslagen. Iets wat langere tijd nodig heeft gehad om te ontstaan, is vaak niet een-twee-drie opgelost.
  • Spreek in groeitaal:
    • Benoem wat goed gaat.
    • Laat het woordje ‘niet’ achterwege.
    • Benoem wat de leerling verder nog kan leren. 
    • Geef complimenten.
    • Bespreek met de leerling van híj heeft gedaan om zijn doel te bereiken.

De denkhoeden van de Bono

Om succesvolle gedragsalternatieven te bedenken, is het goed om telkens vanuit verschillende perspectieven vragen te stellen. Een handig hulpmiddel hierbij zijn de denkhoeden van de Bono (2006). Elke denkhoed symboliseert een ander perspectief. Door middel van deze hoeden kun je het probleem en de oplossing verkennen. De hoeden zijn:

  • Wit – Objectiviteit.
  • Rood – Emoties.
  • Zwart – Advocaat van de duivel.
  • Geel – Kansen en hoop.
  • Groen – Uitvinden van nieuw gedrag.
  • Blauw – Regisseur.

Eleonoor van Gerven werkt meerdere elementen uit om de begeleiding van onderpresteerders aan te pakken, zoals de PDSO vragen, de SIE-analyse en de SCAMPER-techniek (Eberle 2008). Door de SCAMPER-techniek in te zetten, kun je zoveel mogelijk aanvliegroutes verkennen om het probleem op te lossen. SCAMPER staat voor:

  • Substitute (vervang)
  • Combine (combineer)
  • Add & Adjust (voeg toe en pas aan)
  • Magnify, Minify, Modify (vergroot, verklein, buig af naar het gemiddelde)
  • Purpose (doel)
  • Eliminate (elimineer)
  • Reverse (keer om)

Aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden werkt de auteur dit uit. De knapzak sluit af met twee concreet uitgewerkte tools, die gebaseerd zijn op de SCAMPER-techniek.

Tot slot

Het mooie van deze knapzak vind ik dat hij niet alleen informatie geeft, maar je ook aan het denken zet. Dit denkproces zorgt ervoor dat je als begeleider weldoordacht en planmatig handelt. Het vraagt wel een tijdsinvestering in het voorbereiden van een interventie, maar je bespaart tijd omdat je niet alles zomaar rucksichtslos uitprobeert. Dat kost ook veel tijd, en het is maar de vraag of het effect heeft. Terwijl in dit boekje een goed onderbouwde aanpak staat. Deze knapzak is een aanrader voor ieder die te maken heeft met het begeleiden van onderpresteerders. 

Bestellen

N.a.v. Eleonoor van Gerven, Begaafde onderpresteerders, Knapzak Praktijkgidsen, Uitgeverij Leuker.nu, 101 blz., ISBN 978 94 61938 87 9, € 22,50. Deze Knapzak Praktijkgids is te bestellen via

Kerpel, A. (2015). Begaafde onderpresteerders.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/begaafde-onderpresteerders.php

Gerelateerd

Growth mindsets
Growth mindsets
Bijdragen aan motivatie van leerlingen, hun leerprestaties, hun doorzettingsvermogen & creativiteit
Bazalt 
Kiene kleuters in de klas
Kiene kleuters in de klas
Begeleiden van kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong
Medilex Onderwijs 
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Slimme kleuters
Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Leerstof hoogbegaafden
Leerstof hoogbegaafden: moeilijk moet!
Eleonoor van Gerven
Visies op begaafdheid
Het verschil mag er wezen - Twee visies over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
RAKIT-2 intelligentietest
De RAKIT-2 intelligentietest
Lisanne van Nijnatten
Uitdagend onderwijs
Beter begeleiden van uitdagend onderwijs
Eleonoor van Gerven
Chronisch onderpresteren
Chronisch onderpresteren - de urgentie om vroeg in te grijpen
Lisanne van Nijnatten
Extra zorgvraag
Onderwijs voor hoogbegaafden met extra zorgvraag
Lisanne van Nijnatten
Onderpresteren
Onderpresteren op de basisschool
Arja Kerpel
Passend onderwijs voor begaafden
Passend onderwijs voor begaafde leerlingen
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Mindset
Mindset, de weg naar een succesvol leven
Arja Kerpel
Mindsets op school
Mindsets op school - Samenvattende recensie
Arja Kerpel
Huiswerkbegeleiding
Huiswerkscholen zijn gťťn oplossing voor onderpresteren
Lisanne van Nijnatten

Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Voorspellen excellentie
Samenhang tussen kenmerken van leerlingen en onderwijsgerelateerde factoren bij excellentie
Verrijkingsprogramma
Invloed van verrijkingsprogrammaís op de leerprestaties van hoogbegaafde leerlingen
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.