Waaraan moet een succesvol traject gericht op de doorstroom mbo hbo voldoen?

Geplaatst op 13 december 2016

Samenvatting

Een goede doorstroom van mbo-studenten naar het hbo is lastig te organiseren. De groep is divers en een breed scala aan student- en omgevingskenmerken kan invloed hebben op uitval. Interventies die een succesvolle doorstroom bevorderen, zijn onder andere proefstuderen, loopbaanbegeleiding en mentoring.

Jaarlijks valt ongeveer zeventien procent van de mbo-studenten uit tijdens of meteen na hun eerste jaar op het hbo. Ze vallen definitief uit, wat wil zeggen dat ze niet meer terugkeren in het hoger onderwijs. Mbo- en hbo-instellingen hebben, veelal in onderlinge samenwerking, initiatieven opgezet om uitval te voorkomen.

Bij uitval spelen zowel kenmerken van de student als van de opleiding een rol. Kenmerken als geslacht, leeftijd, familiale achtergrond, financiële problemen, behaalde cijfers in het voortgezet en in hoger onderwijs, sociale integratie en socio-psychologische elementen kunnen bijdragen aan de uitval van studenten. Tegelijkertijd hebben de verschillende kenmerken wisselende invloed op de uitval. De groep studenten is ook nog eens heel divers. Opvallend is dat mbo-studenten die stoppen en studenten die doorgaan nauwelijks van elkaar verschillen wat betreft studiekeuze, verwachtingen, prestaties en beleving.

Een veel gehoorde verklaring dat mbo-studenten inhoudelijk niet mee kunnen op het hbo, is niet bewezen. Wel is duidelijk dat studenten verschillen in de mate waarin ze zich thuis voelen op het hbo. Studenten die stoppen voelen zich, in vergelijking met studenten die doorstuderen, minder vaak thuis in de opleiding en instelling. Ze hebben ook minder aansluiting met de docenten en medestudenten. Verder kunnen kenmerken van de omgeving en de instelling een rol spelen. Zoals de regio waar een instelling staat, de kwaliteit van de instelling en de woonsituatie van de student. Tot slot speelt aansluitingsproblematiek een belangrijke rol in de minder gunstige studieloopbanen van mbo’ers.

Mogelijke interventies

Interventies die de doorstroom mbo-hbo effectief bevorderen zijn proefstuderen en de aanwezigheid van een studiekeuzecentrum. Voorlichting, studieloopbaanbegeleiding en mentoring dragen zowel bij aan de doorstroom naar het hbo als aan het voorkomen van uitval. Intakegesprekken lijken geen bijdrage te leveren. Voor onderwijsinstellingen blijkt het overigens niet eenvoudig een doorstroomtraject op te zetten: het valt niet mee elkaar te vinden. Ook is voor instellingen niet altijd duidelijk of en waarom de doorstroom niet goed verloopt.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Femke Timmermans
Vraagsteller: Adviseur mbo-instelling

Vraag

Waar moet een succesvol traject gericht op de doorstroom mbo – hbo aan voldoen?

Kort antwoord

In diverse onderzoeken is geprobeerd een beter beeld te vormen van MBO-studenten die uitvallen in het HBO. Het blijkt moeilijk om algemene uitspraken te doen over de uitval van deze groep: de groep is divers en een breed scala aan student- en omgevingskenmerken kan invloed hebben op uitval. Wel kunnen op basis van de literatuur voorbeelden genoemd worden van interventies die succesvolle doorstroom bevorderen.

Uitval van MBO-studenten in het HBO

In het onlangs verschenen rapport van het SCP (2016) werd een relatie gelegd tussen de kans op uitval in het HBO en de vooropleiding van studenten. Respectievelijk 20% en 15% van de studenten in het HBO switcht of vertrekt na het eerste studiejaar. In samenhang daarmee nam het percentage studenten dat na vijf of acht jaar een diploma haalde af. Met name bij studenten met een MBO vooropleiding komt het stoppen met (en switchen van) de studie voor. Jaarlijks gaat het om ongeveer 17% van de MBO-studenten die tijdens of meteen na hun eerste jaar op het HBO uitvallen. Ze vallen definitief uit, wat wil zeggen dat ze niet meer terugkeren in het hoger onderwijs. MBO- en HBO instellingen hebben, veelal in onderlinge samenwerking, initiatieven opgezet om uitval te voorkomen (Sneyers & Witte, 2016).

Onderzoeken naar de uitval

In een recent rapport van Sneyers en Witte (2016) worden de resultaten van een uitgebreid internationaal literatuuronderzoek naar de uitval van MBO-studenten in het hoger onderwijs besproken. Hierin komen zowel student kenmerken als bewezen interventies om doorstroom te bevorderen én interventies om uitval te verminderen aan bod. Daarnaast publiceerde ECBO onlangs drie publicaties waarin de doorstroom en uitval van MBO-studenten belicht werd. Bij 14 MBO- en HBO instellingen werd geïnventariseerd welke trajecten lopen om de doorstroom MBO-HBO te verbeteren en hoe die trajecten eruitzien (Mulder, 2016a). Mulder (2016b) onderzocht ook in hoeverre MBO-studenten die uitvallen verschillen van studenten die wel hun studie vervolgen. Mulder & Cuppen (2016) tot slot analyseerden de studieloopbaan van studenten die tussen 2005 en 2015 zijn ingestroomd in het HBO.

Studentkenmerken

De onderzoeken van Sneyers & Witte (2016) en van Mulder & Cuppen (2016) laten zien dat bij uitval zowel kenmerken van de student als van de opleiding een rol spelen. Kenmerken als geslacht, leeftijd, familiale achtergrond, financiële problemen, behaalde cijfers in het voortgezet en in het hoger onderwijs, sociale integratie en socio-psychologische elementen kunnen bijdragen aan de uitval van studenten. Tegelijkertijd hebben de verschillende kenmerken wisselende invloed op de uitval. De groep studenten is ook nog eens heel divers. Mulder (2016b) concludeert na gesprekken met studenten over hun studieloopbaan dat MBO-studenten die stoppen nauwelijks verschillen van studenten die wel door gaan met hun studie wat betreft studiekeuze, verwachtingen, prestaties en beleving. Een veel gehoorde verklaring dat MBO-studenten inhoudelijk niet mee kunnen op het HBO kan met de resultaten van dit onderzoek niet bevestigd worden. Wel werd in het onderzoek duidelijk dat beide groepen studenten verschillen in de mate waarin ze zich thuis voelen op het HBO. Studenten die uiteindelijk stoppen voelen zich, in vergelijking met studenten die doorstuderen, minder vaak thuis in de opleiding en instelling. Ze hebben ook minder aansluiting met de docenten en medestudenten. Sneyers & Witte (2016) laten verder zien dat kenmerken van de omgeving en de instelling een rol kunnen spelen, zoals de regio waar een instelling staat, de kwaliteit van de instelling en de woonsituatie van de student.

Mogelijke interventies

Volgens het SCP (2016) speelt aansluitingsproblematiek een belangrijke rol in de minder gunstige studieloopbanen van MBO’ers. Interventies die effectief blijken om de doorstroom MBO-HBO te bevorderen zijn proefstuderen en de aanwezigheid van een studiekeuzecentrum. Voorlichting, studieloopbaanbegeleiding en mentoring dragen zowel bij aan de doorstroom naar het HBO als aan het voorkomen van uitval. Intakegesprekken lijken geen bijdrage te leveren (Sneyers & Witte, 2016). Voor onderwijsinstellingen blijkt het overigens niet eenvoudig een doorstroomtraject op te zetten: het valt niet mee elkaar te vinden. Ook is voor instellingen niet altijd duidelijk of en waarom de doorstroom niet goed verloopt (Mulder, 2016a).

Geraadpleegde bronnen

  • Mulder, J. (2016a). Doorstroom mbo-hbo verbeteren: hoe doen scholen dat? Een inventarisatie bij veertien mbo- en hbo-instellingen. Den Bosch: ECBO.
  • Mulder, J. (2016b). Doorstroom mbo - hbo: studenten aan het woord. Over studiekeuze, verwachtingen en beleving. Den Bosch: ECBO.
  • Mulder, J. & Cuppen, J. (2016). Mbo-studenten die uitvallen op het hbo: wie zijn ze en waar vallen zij uit? Analyse van studentenstromen over periode 2005-2015. Den Bosch: ECBO.
  • Sneyers, E. & Witte, K. de (2016). Doorstroom mbo-hbo en uitval in het hbo. Evidence-based aanbevelingen. Den Bosch: ECBO.
  • SCP (2016). Wikken en wegen in het hoger onderwijs. Den Haag: SCP.

Gerelateerd

Groepsdynamica in het mbo
Groepsdynamica in het mbo
Groepsprocessen analyseren, begeleiden en bijsturen
Medilex Onderwijs 
Spijbelen
Spijbelen? Communicatie is het sleutelwoord
Miriam de Heer










Hoe bevorder je het kiezen van bta-techniek?
Hoe maak je bta-techniek populair?
Brede opleidingen en slagingskansen
Brede niveau-2 opleidingen in het MBO: meer succes voor leerlingen? arbeidsmarktkansen van studenten?
4C/ID-model
Wat is het effect van het gebruik van het 4C/ID model op de kwaliteit van de les?
Keuze vervolgopleiding mbo
Wat zijn de belangrijkste factoren op basis waarvan een leerling vmbo kiest voor een vervolgopleiding naar het mbo?
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van werkplekleren in het beroepsonderwijs?
Welke effect heeft groepsgrootte en werkbeleving van docenten bij MBO-studenten?
Competenties docent beroepsonderwijs
Welk handelingsrepertoire heeft een docent beroepsonderwijs nodig in een praktijknabije leeromgeving?
Kenmerken van de mbo-populatie
Wat zijn kenmerken van mbo-studenten?
Later keuzemoment lln. vo
Kiezen voor het VO: is 12 jaar voor sommige leerlingen niet te jong?
Doorstroom mbo-hbo
Voorwaarden succesvolle doorstroom mbo hbo
Kenmerken MBO-studenten
Wat zijn de specifieke kenmerken van mbo studenten niveau 3 voor curriculumontwerp?
Invloed taalvaardigheid op doorstromen
Doorstromen naar het hbo: heeft taalvaardigheid invloed?
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Ontwikkeling vakmanschap
Ontwikkeling van vakmanschap in het beroepsonderwijs
Invloed sturingsdynamiek VO/MBO
Invloed sturingsdynamiek op onderwijspraktijk van voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs
Een Groen Lyceum
Een Groen Lyceum
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo
Aansluiting en overgangen tussen po en vo en tussen vmbo en mbo
Doorstroom groene beroepskolom
Doorstroom in de groene beroepskolom
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
Computergames wiskunde
Gebruik van computergames bij wiskunde in het beroepsonderwijs
Verbeteren rekenvaardigheid mbo
Verbeteren van rekenvaardigheid mbo-leerlingen met een serious game
Computergames wiskunde reflectie
Gebruik van computergames bij wiskunde in beroepsonderwijs: reflectie
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.