Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Gerichte feedback Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips Werkdruk werkplezier
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
ICT
Weinig ICT-gebruik

 

Geef de leerkracht zijn vak terug!

Luc Stevens

Emeritus hoogleraar orthopedagogiek, directeur bij NIVOZ

  Geplaatst op 1 juni 2014

Stevens, L. (2014). Geef de leerkracht zijn vak terug!.
Geraadpleegd op 23-02-2017,
van http://wij-leren.nl/luc-stevens-leerkracht-onderwijs.php

In dit artikel wordt ingegaan op enkele afleidingen en destructieve bewegingen in het onderwijs. Tegelijkertijd wordt aangegeven hoe het onderwijs zich weer op de juiste zaken kan richten.

Dit artikel is een vrijwel letterlijke weergave van de lezing die Luc Stevens hield op de onderwijsdag in Almere, oktober 2013. De verslaglegging is verzorgd door Machiel Karels.

Het waarom van het onderwijs

Bij onderwijzen en opvoeden gaat het om de vraag naar het waarom. We zijn echter al veel te lang afgeleid van de vraag naar het waarom van ons onderwijs. Hiervoor zijn twee belangrijke oorzaken aan te wijzen. De eerste factor van afleiding is de nieuwe orthodoxie van het toetsen en testen. De tweede factor is het gegeven dat het vak van de leraar in het gedrang is gekomen.

Wanneer we terug willen naar het waarom van het onderwijzen, gaat het om de vraag naar legitimatie. En wil de leerkracht zijn vak terug krijgen, dan gaat het om verantwoordelijkheid nemen voor professionalisering en samenwerking.

De nieuwe orthodoxie: onderwijzen voor het toetsen

We zijn in het onderwijs teveel bezet door de vragen naar het wat en hoe. De wat-vraag is door de overheid al volledig ingevuld: toetsen. Het onderwijzen voor de test heeft een hoge vlucht genomen. Maar een goede leraar onttrekt zich aan teaching to the test.
Je merkt het ook in het hoger onderwijs. Bij de start van een nieuw cursusjaar vragen studenten meteen naar het tentamen. Wat daarin gevraagd wordt, moet geleerd worden.

We zijn afgeleid door deze nieuwe orthodoxie. De vooronderstelling hierbij is: hoe meer we meten, hoe meer we het proces onder controle kunnen krijgen. We zijn in de ban van de psychometrie in het onderwijs.

"We zijn in de ban van de psychometrie in het onderwijs"

Een tweede factor van afleiding is: de leraar in het gedrang

De leraar wil zijn werk terugkrijgen. Het vak van de leraar zou gekaapt zijn door de overheid. Het is nog sterker: de leraar MOET zijn werk terug. Wat kan een leerkracht doen om zijn werk weer terug te krijgen? Door er de verantwoordelijkheid voor te nemen.
Leerkrachten, neem de volle verantwoordelijkheid voor je werk. Dat betekent ook dat je verantwoordelijkheid gaat afleggen voor je werk. De resultaten van je leerlingen worden nooit meer zonder jouw aandeel besproken.

Van selectie naar kansen benutten

Als we spreken over onderwijs 2.0, gaan we van selectie naar kans. We bieden kansen. Selectie zie je door het huidige systeem op een natuurlijke manier in de schoolloopbaan ontstaan: kinderen worden steeds verder in niveaus en doelgroepen ingedeeld. Ouders sturen hun kinderen echter nooit naar school om geselecteerd te worden. Ze willen kansen benutten. Dat is tevens een andere invulling van het begrip autonomie.

"Ouders sturen hun kinderen niet naar school om geselecteerd te worden."

Samenwerken

De toetshysterie heeft ons afgeleid. Vroeger was het vak onderwijs een beroep wat je alleen deed: dat is onderwijs 1.0. Een goede professionaliteit is 2.0: samenwerken met anderen. Verantwoordelijkheid in een school kan je niet alleen dragen. Verantwoordelijkheid draag je als team. Bij een goede school voelt een team als geheel zich verantwoordelijk voor de gedragsproblemen van de leerlingen. Dat wordt door de leerlingen ook zo gevoeld.
Goed begrepen autonomie is: ik doe het zelf, maar ik doe het ook samen met anderen. Samenwerking!
 
Daarmee komen we bij twee essentiële criteria voor de vakbekwaamheid van een leerkracht: excellentie en samenwerking.

Controlebehoefte en ranking

Het onderwijs is een beetje een arena geworden met controlebehoefte van de overheid en ranking van de maatschappij. De leerlingen en leerkrachten passen daar vervolgens niet in.
Het fundamentele probleem met ranking is dat het product wordt losgekoppeld van het proces!
 
"Het onderwijs is een beetje een arena geworden met controlebehoefte van de overheid en ranking van de maatschappij."

Tafels uit elkaar en niet samenwerken tijdens de toets is een inbreuk van de psychometrie die je als leraar niet mag toestaan. Je geeft dan zaken uit handen aan de psychometrie. Een neutrale onderzoeker tegenover een 5 jarig kind? Waar blijft dan de vertrouwensrelatie die je als leraar met de leerling hebt?
 
Diane Ravich, onderzoeker in de VS en secretaris van onderwijs onder Bush, was sterk geporteerd van de nieuwe orthodoxie. Zij is omgedraaid en schreef daar een boek over: “The Death and Life of the Great American School System: How Testing and Choice Are Undermining Education.” Hoe ranking leidt tot corruptie en fraude. In Amerika is er meteen veel geld mee gemoeid, dat kennen wij niet. Bij ons is er in het onderwijs meestal een gebrek aan geld. Het is echter niet het geld wat boeit. Het is de valse vergelijking waar het mis gaat. Het is belangrijk om controle en proces aan elkaar te blijven verbinden.
 
Wij zijn verantwoordelijk voor de goede gang van het onderwijsproces. Die moeten wij niet laten verstoren door onze verlegenheid. Die verantwoordelijkheid moeten we terugnemen.

Schoolconcept en eindtoets

In een schoolconcept wordt aangegeven: hier staat onze school voor. Neem dat in gedachten en vergelijk het met de dagelijkse gesprekken in de lerarenkamer en de zorgen over passend onderwijs: dan zie je een grote discrepantie. Je schoolconcept vertelt niet dat je opleidt voor het eindexamen of de eindtoets. Dan moeten we dat ook niet gaan doen. 

Een school die bovenaan in de ranking wil staan, moet in het schoolconcept zeggen: wij leiden op voor het eindexamen, voor de CITO-toets. Geen leraar heeft gekozen om voor de toets te werken, want dan had hij beter een ander vak kunnen kiezen.
Op school wordt gesproken over de leerling: het unieke van de leerlingen, de verschillen, hun toekomstperspectief. Ze moeten verantwoordelijke keuzes kunnen maken. Dat is waar het om gaat. Er is in het onderwijs een grote gemeenschappelijkheid over dit pedagogische ethos. Maar kunnen wij onze praktijk daar ook dichterbij brengen?

Pedagogisch ideaal

We kunnen ons pedagogische ideaal op twee manieren bereiken: door met de leerlingen te praten en door verantwoording af te leggen aan de leerlingen.

Allereerst bereiken we het pedagogisch ideaal door met de leerling te gaan 'praten'. Wij moeten onze leerlingen opzoeken, als actoren, als degenen die het moeten doen. Dat kun je als leraar niet overnemen. Daar moeten zij een aanleiding voor vinden. Een eindexamen / eindtoets is geen ontwikkelingstaak. Dan moet je dat ook niet zo als leraar benoemen. Het gaat om toewending naar je leerlingen.

De tweede weg is verantwoording afleggen aan de leerlingen, legitimering. Wat je doet, is verantwoord voor de leerling en dat moet je uitleggen. Zo kan de ander in gesprek treden met je daarover. Een zesjarige weet precies te vertellen hoe zijn/haar leerkracht er voor staat. Dit is een opdracht voor onderwijs 2.0: je verantwoordelijkheid met je leerling delen. Biedt ze dan uitdaging en geen geprogrammeerde instructie.

Legitimatie

Bij legitimatie gaat het om de waardigheid van de leraar. Legitimatie houdt veel in: openheid in een team, openheid naar de ouders, bij de klassendeur, met een open schooldeur naar samenleving.

Verantwoordelijkheid afleggen betekent altijd: aan iemand anders. Je doet het samen. Een leraar is met de samenleving aan het werk. De eerste opdracht van een leraar is het potentieel van de leerlingen benutten. Dat is je werkmateriaal. De methode of de toetsen zijn niet je werkmateriaal, dat is je hulpmateriaal. En zo heb je het toch ook bedoeld in je schoolconcept?

Open stellen voor leerlingen

Praten met je leerlingen is metaforisch: leerlingen willen niet dat er zoveel met hen gepraat wordt. Maar het betekent dat je je openstelt voor je leerlingen. Dat je luistert en kijkt naar wat ze bedoelen, wat ze willen. Het gaat om de kwaliteit van de interactie. De behoefte om de competenties te ervaren. Leerlingen ruimte geven en jezelf ook. Leraren ervaren dat ze veel moeten. Ze moeten niet zoveel, leerlingen moeten veel! Het is een andere perceptie!

Onderpresteren

Leerlingen zijn gewend om aangesproken te worden op hun eigen initiatieven. Een van de echte problemen in ons systeem is de permanente onderprestatie! Er kan veel meer! Dat blijkt als je er druk op zet, maar dat is niet de goede manier. Dat zijn kunstgrepen. Niemand van ons weet wat onze jongeren zouden kunnen als wij de omstandigheden zouden veranderen. Opvallend vind iedereen wat kinderen blijken te kunnen – buiten de school.

Kennisproductie in school

De legitimering: kennisproductie in school. Kent een school zichzelf? Waaraan kent een school zichzelf als je het hebt over verantwoording afleggen? We hebben de kwantitatieve gegevens. Maar er is meer. Kinderen hebben kennis over hun leraren, hun school, hun schoolethos. We kijken vrijwel uitsluitend naar de producten. Kinderen moeten thuis kunnen vertellen wat hun school hun waard is. Zij zijn onderdeel van het kennisproductieproces. Laat hen vertellen wat zij weten van dat proces. Wat hebben zij ervaren?

Leerling als kennisproducent! Wij maken van de leerling bijna geen gebruik! Leerling als partner in dat kennisproces. En met elkaar vaststellen: wat is belangrijk, hoe staan we er voor? Leerlingen kunnen je individueel vertellen hoe ze het graag anders zouden willen. Dat gebeurt al wel, maar niet systematisch.
 
Je hoort in de lerarenkamer weinig dat de leerling als steunbron wordt gebruikt. In de lerarenkamer is het heel ontspannen, en dat houden we graag zo. Dat is echter niet oké.
Als je kennis gaat produceren met elkaar als leraren en leerlingen, dan ga je jezelf waardig voelen. Je bent ergens mee bezig, je weet waar je naar toe wilt. Dat is ontwikkeling van professioneel kapitaal. Opbrengsten horen daar natuurlijk bij.

Vertrouwen

Bovenaan deze ontwikkeling staat één woord, in de literatuur en logischerwijze. Dit moeten we met onze collega’s en leerlingen vormgeven. VERTROUWEN! Onderwijs moet een high trust society zijn. Het is nu vaak een low trust onderneming en dat moet veranderen. Dat moeten we niet accepteren.

Nederland is veel gezocht in de internationale kenniseconomie. Maar zijn onze leerlingen er gelukkig mee? We zijn niet afhankelijk van de overheid als het gaat om de inhoud, het schoolethos, het schoolconcept.
 
Passend onderwijs, wie heeft die term verzonnen? De overheid. En iedereen is er bang voor. De leraar is geen hulpbehoevende en dat moet niemand hem maken. We kennen zelf onze sterke en zwakke kanten. We weten wat we waard zijn. En dat kan alleen via de menselijke dimensie. En dat is een dimensie van vertrouwen.

Stevens, L. (2014). Geef de leerkracht zijn vak terug!.
Geraadpleegd op 23-02-2017,
van http://wij-leren.nl/luc-stevens-leerkracht-onderwijs.php

Gerelateerd

Professionele vrijheid
Professionele vrijheid in het onderwijs
Machiel Karels
Professioneel vermogen
Training, teams en netwerken versterken professioneel vermogen leraar
Annemieke van Nifterik
Programma LeerKracht
Programma LeerKracht doorbreekt eilandjescultuur
Annemieke van Nifterik
Leraren en leerlingen
De betekenis van leraren en leerlingen voor elkaar
Luc Stevens
Leren en onderwijzen
Over leren en onderwijzen
Luc Stevens
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren
Luc Stevens
Professionalisering
De leraar die zichzelf ontwikkelt of zelfprofessionalisering
Luc Stevens
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Gevolgen verplichte eindtoets
Veel gestelde vragen over verplichte eindtoets, gevolgen po/vo
Gerdineke van Silfhout
Verantwoordelijkheid leren
Verantwoord verantwoordelijk leren zijn
Dolf Janson
Ontspannen lesgeven tips
Werken in het onderwijs? Ja, graag!
Paul Filipiak
Werkdruk verlagen
Hoe kun je werkdruk echt verlagen?
Michel Verdoorn
UUU werkmodel
Leren van docenten: een methodiek voor professionele ontwikkeling
Robert-jan Simons
Ruimte voor leraren
Ruimte voor maatwerk vraagt om ruimte voor leraren
Joyce van den Boogaard
Ondernemende pedagogen
Ondernemende pedagogen gezocht!
Bert Kalkman
Meester Mark -2-
Meester Mark vraagt door
Helèn de Jong
Meester Mark -2-
Meester Mark vraagt door
Helèn de Jong
Het prachtige risico van onderwijs
Het prachtige risico van onderwijs – Gert Biesta
Machiel Karels
Meester Mark -1-
Meester Mark draait door - ten onder in het onderwijs
Arja Kerpel
Publicatie eindtoets
Rankinglijst Cito-scores eindtoets verwerpelijk
Machiel Karels
Luc Stevens over passend onderwijs
Luc Stevens: Passend onderwijs bevestigt oude structuren
Machiel Karels
Onderwijsinspectie eindtoets
Visie van de onderwijsinspectie op de Cito eindtoets
Arnold Jonk
Toegevoegde waarde
De verleidingen van toegevoegde waarde
Dick van der Wateren
21st century skills
21st century skills: terug naar de leraar als pedagoog
Hans van Rijn

Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Academische pabo
Vergelijking academisch en regulier opgeleide leraren basisonderwijs
Differentiatie handelingsrepertoire
Maatwerk door differentiatie handelingsrepertoire docenten
Opleiden in de school
Effecten van het opleiden in de school
Interactieve wiskundelessen
Professionalisering binnen leergemeenschappen voor talige ondersteuning in interactieve reken-wiskundelessen
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Selectie aan poort lerarenopleidingen
Selectie aan de poort bij lerarenopleidingen
Kennis leraren pop
Interpersoonlijk perspectief op de ontwikkeling van professionele kennis van leraren
Leraren leren als gelijken
Leraren leren als gelijken: processen, factoren en uitkomsten
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Verantwoordelijkheid nemen



Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.