Uitvoeren en evalueren van het groepsplan

Arjan Clijsen

Senior adviseur KPC Groep bij KPC Groep

 

a.clijsen@kpcgroep.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Clijsen, A. (2014). Uitvoeren en evalueren van het groepsplan.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/zorgroute-vo-4-6.php

Doel

  • Uitvoeren van het vakoverstijgende groepsplan door mentor en alle betrokken docenten in hun dagelijks onderwijsaanbod (cyclus A)
  • Uitvoeren van het vakspecifieke groepsplan door de (vak)docent (cyclus B)
  • Evalueren door mentor en docenten of de doelen uit het vakoverstijgende groepsplan bereikt zijn 
  • Evalueren door de (vak)docent of de doelen uit het vakspecifieke groepsplan bereikt zijn (cyclus B) 

Wie

  • De mentor en alle betrokken docenten voeren samen het vakoverstijgende groepsplan uit. De mentor evalueert (in de groepsbespreking) met de docenten of de gestelde doelen bereikt zijn 
  • De (vak)docent voert het vakspecifieke groepsplan uit en evalueert of de gestelde doelen bereikt zijn 

Wat nodig

  • Vakoverstijgend groepsplan
  • Vakspecifiek groepsplan
  • Rooster waarin de extra instructie en begeleiding van subgroepjes leerlingen gepland staan
  • Doelen in het groepsplan die meetbaar en daarmee evalueerbaar zijn
  • Afspraken in school over hoe de groepsoverzichten en de geëvalueerde groepsplannen in school bewaard en opgeslagen worden

Het groepsplan is opgesteld. In stap 6 van de cyclus HGW voeren de mentor en docenten het groepsplan uit en evalueren na afronding van het plan of de gestelde doelen bereikt zijn en de aanpak gewerkt heeft. De uitkomsten uit de evaluatie worden gebruikt om in de volgende cyclus een nieuw groepsplan op te stellen (zie ook hoofdstuk 5)

4.6.1 Uitvoering van het groepsplan

De mentor en docenten voeren het groepsplan in de afgesproken periode (duur van een cyclus) uit. Hierbij kijken zij of de voorgestelde aanpak daadwerkelijk werkt. Op basis van waarneming en reflectie passen mentor of docent, indien nodig, het groepsplan tussentijds aan.

Uitvoering is de maat van alles

Vaak wordt in het onderwijs verondersteld dat een opgesteld plan ook 'automatisch' in de groep uitgevoerd wordt. Niets is minder waar. De praktijk leert dat groepsplannen en handelingsplannen dikwijls niet uitgevoerd worden of na al enkele weken in de la verdwijnen. Het heeft geen enkele zin veel tijd en energie in het opstellen van plannen te steken als die vervolgens niet uitgevoerd worden.

Het is daarom essentieel dat het groepsplan een 'werkdocument' is dat mentor en docenten actief gebruiken bij de dagelijkse planning en uitvoering van hun onderwijs. Een (week)rooster, waarin gepland staat wanneer welke subgroepjes leerlingen extra instructie en begeleiding ontvangen, kan hierbij goed van dienst komen. Ontwerp zelf in school een (week)rooster, waarin mentor en docenten gekoppeld aan het groepsplan aangeven wanneer ze welke subgroepjes leerlingen instructie of begeleiding bieden. Als werkdocument worden hoge eisen aan het groepsplan gesteld. Het opgestelde groepsplan moet praktisch, handzaam en haalbaar zijn en mentor en docenten concrete aanwijzingen bieden die uitvoerbaar zijn.

Vooral bij vakoverstijgende groepsplannen is van belang dat alle betrokken docenten zich eigenaar voelen van het plan en bereid zijn dit uit te voeren. Als deze gezamenlijke verantwoordelijkheid ontbreekt, brokkelt de uitvoering van het groepsplan al snel af. De mentor is de spil in de uitvoering van het vakoverstijgende groepsplan en ziet toe op een goede uitvoering. Mentorlessen lenen zich goed om in de hele groep of in subgroepjes aandacht te besteden aan algemene sociale vaardigheden en studievaardigheden; denk bijvoorbeeld aan onderwerpen als leren plannen, structureren van een werkstuk, pesten, hoe ga je met elkaar om en hoe zit ik in mijn vel. Zorg voor transfer naar de vaklessen.

Groepsplannen worden niet vrijblijvend opgesteld, maar vragen een inspanningsverplichting. Het is daarom goed dat de afdelingsleiders en het management van school stelselmatig volgen of de plannen daadwerkelijk conform de afspraken uitgevoerd worden. Daarnaast is het goed om in kaart te brengen waar mentoren of docenten bij het uitvoeren van de plannen ondersteuning bij nodig hebben, bijvoorbeeld ten aanzien van het instructiegedrag, de lesopbouw en het klassenmanagement. Naar analogie van de onderwijsbehoeften van leerlingen is het goed om de ondersteuningsbehoeften van mentoren en docenten vast te stellen. Klassenbezoeken bieden hier veel zicht op. Maak in school afspraken over het coachen van mentoren en docenten bij het uitvoeren van groepsplannen.

Observeren, reflecteren en bijstellen

Tijdens de uitvoering van het plan observeren de mentor en de docenten of de in het groepsplan voorgestelde aanpak werkt en het beoogde resultaat heeft. Mentor en docenten kijken naar hun eigen handelen en analyseren of de leerlingen profiteren van de (extra) instructie en het (extra) aanbod. Op basis van deze analyse en reflectie kan de mentor of docent besluiten het groepsplan tussentijds bij te stellen, aan te passen of aan te vullen. Tussentijdse bijstellingen of aanpassingen worden in een andere kleur of cursief in het groepsplan genoteerd. Sommige mentoren of docenten houden tijdens de uitvoering van het groepsplan een logboek bij waarin ze bijvoorbeeld noteren wat goed werkt, wat extra aandacht nodig heeft en wat de resultaten zijn.

Scholen kiezen zelf in welke frequentie zij de cyclus HGW per schooljaar uitvoeren. Als op basis van deze keuze het groepsplan méér dan 10 weken bestrijkt, verdient het aanbeveling om halverwege de periode van uitvoering standaard de voortgang van het groepsplan onder de loep te nemen en te onderzoeken waar bijstelling of aanvulling van het groepsplan nodig is.
Zonder zo'n tussentijdse reflectie dreigt het groepsplan aan actualiteit te verliezen en is het geen werkdocument meer.

De kennis en ervaring die mentoren en docenten tijdens het eerste invoeringsjaar opdoen met het opstellen en uitvoeren van groepsplannen komen goed van pas in volgende jaren. Het opstellen van de plannen kost dan beduidend minder tijd en de uitvoering ervan verloopt makkelijker.

Klassenbezoeken

Klassenbezoeken zijn een goed middel om met betrekking tot de uitvoering van de groepsplannen de vinger aan de pols te houden en na te gaan waar mentoren of docenten ondersteuning bij nodig hebben. Bij een klassenbezoek is het niet de bedoeling om de mentor of docent te beoordelen. Centraal staat de begeleidingsvraag of ondersteuningsbehoefte van de mentor of docent, die voorafgaand aan het bezoek vastgesteld is. Na afloop van het klassenbezoek vindt een nabespreking met de mentor of docent plaats, waarin de vraag van de mentor of docent beantwoord wordt, feedback gegeven wordt en samen geïnventariseerd wordt waar verbeterpunten liggen en hoe die opgepakt worden.
 

Doel klassenbezoeken

  • Zicht krijgen op hoe de uitvoering van de groepsplannen in de groepen verloopt.
  • Nagaan wat de ondersteuningsbehoeften van mentoren en docenten zijn bij het opstellen en uitvoeren van groepsplannen.
  • Mentoren en docenten door middel van observatie en feedback ondersteuning bieden bij het uitvoeren van groepsplannen en het realiseren van een effectief klassenmanagement.
  • Samen met mentor of docent reflecteren op het daadwerkelijk gebruik van het groepsplan in hun dagelijkse onderwijspraktijk. Hoe zie je het groepsplan terug in hun dagelijks handelen?


In het draaiboek invoering onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs staat de introductie en opzet van klassenbezoeken in school toegelicht. In dit draaiboek is eveneens een checklist opgenomen met aandachtspunten voor een klassenbezoek, zoals instructiegedrag, opbouw van de les, begeleiding van subgroepjes leerlingen en besteding van beschikbare leertijd. De uitvoering van groepsplannen vraagt een effectief klassenmanagement. In bijlage 8 treft u tips aan voor een effectief klassenmanagement.

4.6.2 Evaluatie van het groepsplan

Na afronding van een vakoverstijgend of vakspecifiek groepsplan wordt geëvalueerd of de in het plan gestelde doelen bereikt zijn. Er vindt een reflectie plaats op het eigen handelen en op de resultaten daarvan.

In de praktijk zien we dat het evalueren van het groepsplan vaak onvoldoende aandacht krijgt of zelfs overgeslagen wordt. Dat is jammer, omdat door het ontbreken van een goede evaluatie het opstellen van het nieuwe groepsplan bemoeilijkt wordt en men in school onvoldoende inzicht verwerft in welke aanpak of welk aanbod goed werkt en school geen verantwoording kan afleggen over wat de resultaten zijn van de extra tijd en middelen die ingezet zijn.

Het vakoverstijgende groepsplan wordt door de mentor met de docenten in de groepsbespreking geëvalueerd. De docenten geven in deze bespreking aan of het aanbod in hun praktijk uitvoerbaar was, gewerkt heeft en het gewenste resultaat had. De evaluatie biedt belangrijke informatie voor het opstellen van het nieuwe groepsplan: Wat heeft de komende periode voortgang nodig en waar zijn aanpassingen in het aanbod gewenst? Het vakspecifieke groepsplan wordt door de docent geëvalueerd. Wellicht kunnen reflectie op het aanbod en de resultaten daarvan ook een plek krijgen in het overleg binnen de vaksectie of binnen een kernteam.

Bij het evalueren van een groepsplan worden de volgende stappen gezet:

  • Zijn de in het groepsplan geplande activiteiten (voor de hele groep en subgroepen) afgerond? Zo nee, wat is hiervan de oorzaak?
  • Zijn de in het groepsplan gestelde doelen bereikt? Binnen een subgroepje wordt per leerling nagegaan of de leerling de doelen behaald heeft. Wat is de oorzaak dat doelen niet bereikt zijn? Welke factoren in de instructie, leeromgeving, begeleiding en gekozen clustering hebben bijgedragen aan het niet bereiken van de doelen? Waren de doelen realistisch: niet te hoog of te laag gegrepen? Wat betekent dit voor de doelen die in het nieuwe groepsplan nagestreefd worden?
  • Hebben de leerlingen geprofiteerd van de aanpak en het aanbod? Wat zijn de behaalde resultaten? 
  • Wordt de aanpak of het aanbod de komende periode voortgezet of afgebouwd? Welke aanpassingen zijn de komende periode nodig in het aanbod, de aanpak en/of de leeromgeving?

Kijk bij het evalueren niet alleen naar de resultaten en vorderingen van de leerlingen, maar ook naar het eigen handelen. Evalueren vraagt een kritische reflectie op het eigen handelen.
Analyseer de wisselwerking tussen het eigen handelen en het gedrag en de resultaten van de leerlingen.

Vergeet bij het evalueren niet de behaalde successen te benoemen en met elkaar te vieren.

Ga bij het evalueren in gesprek met de leerling. Vraag aan de leerling of de gestelde doelen bereikt zijn, wat daaraan bijgedragen heeft, waar aanpassing nodig is en hoe we verder gaan.
Hierbij is van belang dat de leerling inzicht heeft in zijn eigen ontwikkeling en de vorderingen die hij gemaakt heeft. Vier de behaalde successen met de leerling.

De behaalde resultaten en uitkomsten van de evaluatie worden in het groepsplan genoteerd, bijvoorbeeld in de kolom 'Evaluatie' of in een apart vak 'Evaluatie' onderaan het groepsplan. Het groepsoverzicht en het geëvalueerde groepsplan worden samen opgeslagen en bewaard in het leerlingvolgsysteem van school (groepsdossier), zodat achteraf altijd nagetrokken kan worden wat aan leerlingen (extra) aangeboden is en met welk resultaat. Deze groepsoverzichten en groepsplannen zijn ook een belangrijke bron van inspiratie, met goede praktijkvoorbeelden, voor het in de toekomst opstellen van nieuwe groepsplannen.

Aandachtspunten voor het uitvoeren en evalueren van groepsplannen

  • Maak van het groepsplan een werkdocument dat de docent toepast in zijn dagelijkse onderwijspraktijk. Het plan zit in de klassenmap.
  • Introduceer klassenbezoeken waarin mentoren en docenten feedback krijgen ten aanzien van de uitvoering van het groepsplan.
  • Maak in de groep werkplekken waar subgroepjes leerlingen geconcentreerd kunnen werken.
  • Stimuleer dat alle betrokken docenten zich gezamenlijk verantwoordelijk voelen voor de uitvoering van het vakoverstijgende groepsplan. De afdelingsleider ziet hierop toe.
  • Versterk de instructie en het klassenmanagement van de docenten. Kijk samen met docenten hoe zij tijdens de les extra of verlengde instructie kunnen bieden aan een subgroepje leerlingen.
  • Bevorder dat docenten bij elkaar in de klas kijken en van elkaar leren.
  • Evalueer met de leerlingen of de doelen uit het plan bereikt zijn. Vier de behaalde successen.
  • Bewaar de groepsoverzichten en geëvalueerde groepsplannen in het leerlingvolgsysteem.

Bijlagen

Bij dit artikel hoort een Draaiboek onderwijszorgroutes VO.

Clijsen, A. (2014). Uitvoeren en evalueren van het groepsplan.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/zorgroute-vo-4-6.php

Gerelateerd

Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Passend onderwijs
Passend onderwijs op een basisschool - ondersteuningsplicht
Arja Kerpel
Onderwijszorgroute
Korte schets van een onderwijszorgroute
Arjan Clijsen
Inleiding
Handreiking onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs
Arjan Clijsen
Clusteren van leerlingen
Clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften
Arjan Clijsen
Cyclus HGW
De cyclus handelingsgericht werken en de praktische uitvoering daarvan
Arjan Clijsen
Signaleren
Signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben
Arjan Clijsen
Onderwijsbehoeften
Het benoemen van vakoverstijgende en vakspecifieke onderwijsbehoeften.
Arjan Clijsen
Groepsplan
Opstellen van het groepsplan
Arjan Clijsen
Groepsbesprekingen
Groepsbesprekingen: concrete suggesties voor de komende periode.
Arjan Clijsen
Overgangen
Overgangen in de schoolloopbaan van leerlingen, cruciaal voor onderwijszorg
Arjan Clijsen
Huiswerk maken
Motiveren: Ga je je huiswerk ook echt maken?
Dirk van der Wulp
Handzaam groepsplan
Doorontwikkeling HGW: van papieren tijgers en administratieve rompslomp naar kleine handzame groepsplannen
Noëlle Pameijer

Differentiatievormen
Leren leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs beter volgens convergente of divergente differentiatie?
Vroegtijdig verwijzen
Zijn leerlingen die op jongere leeftijd naar speciaal basisonderwijs (sbao) of speciaal onderwijs (so) worden verwezen succes...
Leerlingen met ASS
Hoe kan het V(S)O bijdragen een passend toekomstperspectief bij leerlingen met ASS?
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Welwillend tegenover zorgleerlingen
Ouders welwillend tegenover ‘zorgleerlingen’ in de klas
Bureaucratie leerlingenzorg
Verschillen in bureaucratie rond leerlingenzorg
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Computer Adaptieve Oefentoetsen
Onderwijsdifferentiatie met Computer-Adaptieve Oefentoetsen met docentenfeedback
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Uitvoeren groepsplan



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.