Algemeen
Nakijken leerlingenwerk Vreemde talen Leren met kunst Hogere denkvaardigheden Kunst in curriculum Kunst in de les Leerinhouden Methode kiezen Kind is méér dan getal
Ouders
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Rekenen
Beter leren rekenen po Beter rekenonderwijs Clusteren rekenonderwijs Citotoets rekenen groep 1 2 Cognitieve voorstellingen wiskunde Computerspelletjes Differentiatie voorbereiding Differentiatie rekenles mbo Digitaal assessment Dyscalculie kenmerken Hersengedrag rekenonderwijs po Leren klokkijken Leereffecten computerspel kleuters Leerlijn rekenen Leerlijnen de baas Motivatie pro-leerlingen Verdieping reken wiskundeonderwijs po Ontwikkelingspaden Opbrengstgericht werken en rekenproblemen Referentieniveau 1F Prentenboeken voorlezen Interactieve wiskundelessen Rekenachterstand po Rekenen automatiseren Beeldende opgaven Rekenachterstand wegwerken Mindset bij rekenen Taal in rekenen Strategieën leerlingen Voorkomen van rekenproblemen Rekenproces in de rekenles Getalbegrip werkgeheugen Schatten en rekenen Singapore rekenen Rekentaalkaart Tafels leren Instructievormen sbo Rekenonderwijs breuken Evaluatie groep 3 po Vertaalcirkel 1 Vertaalcirkel 2 Vertaalcirkel 3 De vertaalcirkel hulpmiddel Vertaalcirkel kleuters Tips zwakke rekenaars Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Taal
Algoritmische benadering spelling Geletterdheid adolescente risicoleerlingen Begeleid hardop lezen Schrijfvaardigheid maatschappijvakken Zelfcontrole talen Woordenschat differentiatie Taallijn peuters kleuters Interactief taalonderwijs Taal bij het jonge kind NT2 bij migrantenkinderen Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal? OGO bovenbouw Meertalige contexten Schooltaal woordenschat po Taalontwikkeling NT2-stimuleren taalontwikkeling Taalgericht onderwijs Goed taal- en leesonderwijs Rijk taalaanbod Taalachterstand Taalles als taallab Taalonderwijs BBL Taal en omgeving Tweetaligheid Woordenschat uitbreiden Woordenschat en ICT Woordenschatlessen Tips woordenschat
Lezen
Effectief leesonderwijs Begrijpend lezen Leesdorst lessen - 1 Leesdorst lessen - 2 Begrijpend lezen vak Boekenmaatjes voorlezen Close Reading Denkend lezen Goede schoolteksten Leerstijlen Digitaal voorleesprogramma DIVO Effecten digitaal leermiddel Aanpak begrijpend lezen Leesonderwijs ZML Leesonderwijs ZML 1 Schrijven en lezen Interactief voorlezen Vmbo leerlingen Leescoaches Slechthorende dove leerlingen Letters leren Effectief leren spellen Lezen en spellen Tips motivatie lezen technisch begrijpend studerend lezen Begrijpend lezen po Begrijpend leesresultaten Pictoverhalen lezen Woordenschat leesbegrip Leuke schoolteksten Leesbegrip zaakvakken po Begrijpend luisteren en lezen Leesvaardigheid zaakvakken Leesprestaties groep 6 po 2011 Vloeiend lezen
Lezen - dyslexie
Begeleiding dyslexie Gave van dyslexie Dyslexie behandeling Dyslexie en depressie Dyslexie kenmerken Krachtig anders leren Lettertype Dyslexie Ontwikkelingsdyslexie Dyslexieverklaring terecht? Tijdig signaleren Dyslexie tips Eindexamen en dyslexie Interventies dyslexie
Samenwerken
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Schrijven
Schrijfonderwijs verbeteren Academische synthesistaken Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO Verbetering schrijven po
Spelling
Spellingvaardigheid De speller Spelling instructie Spelling methode Expliciete instructie Opbrengstgericht werken bij spelling Leren spellen Spelling oefenen Spelling toetsen Spellingtraining Spellen en stellen
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs VO Invloed scholen burgerschap leerlingen Socialisatie leerlingen Gescheiden onderwijs Burgerschapscompetenties Video games vo
Gym
Effect beweging Spel en beweging Samenwerkend leren bij gym Springen en rennen
Beroepsonderwijs
Computergames wiskunde Computergames wiskunde reflectie Geďntegreerd taal/vakonderwijs meerwaarde woordenschat citotoetsen
Techniek
Techniek en vakmanschap Practicum als onderwijsactiviteit Fascinerende ontdekkingen Empirische cyclus (1) Techniek: Leren door doen Empirische cyclus (2) Techniek talent Techniek attitude Vliegwielen begrijpend lezen po
VO en MBO
Kenmerken MBO-studenten
Kunst
Assessment kunsteducatie Componeren Cultuurprofiel Kind centraal Tien effecten van kunst Kunstonderwijs Muziekeducatie Praten over kunst Tekenles Cultuurcoördinator
Engels
Stimulering leesvaardigheid vo
Exacte vakken
TIMSS-2015 Programmeren Exacte vakken 2008 Exacte vakken 2007 Exacte vakken 2011 Internationaal basiSS 2015 Interesse voor bčta

 

Nakijken: nut en noodzaak

Marcel Schmeier

Onderwijsadviseur taal en rekenen bij Expertis

  

  Geplaatst op 1 juni 2015

Schmeier, M. (2015) Nakijken: nut en noodzaak.
Geraadpleegd op 27-07-2017,
van http://wij-leren.nl/nakijken-corrigeren-feedback-beoordelen.php

Het nakijken van leerlingenwerk kan een hele klus zijn. In mijn werk als onderwijsadviseur spreek ik veel leerkrachten die vertellen dat ze nakijken heel belangrijk vinden. Aan de andere kant zeggen ze hier ook veel tijd aan kwijt te zijn, soms ook te veel. Kan dat niet effectiever? In dit artikel ga ik in op de doelen van nakijken en het effectief inzetten van verschillende werkvormen.

Het doel van nakijken

Hoe kijk je effectief na? Om deze vraag te beantwoorden is het nodig om te bepalen wat het doel is van nakijken. Met een duidelijk doel voor ogen kun je het nakijkwerk namelijk zó organiseren dat het bijdraagt aan wat je ermee wilt bereiken. Je kunt urenlang bezig zijn met de rode pen, maar wat levert het op?
Met betrekking tot nakijken zijn er drie belangrijke doelen te onderscheiden:

  • beoordelen;
  • monitoren;
  • feedback geven.

Beoordelen
Als leerkracht bepaal je of de door jou gestelde leerdoelen zijn bereikt. Daarom vindt er aan het eind van een periode een evaluatie plaats in de vorm van een toets. Dit wordt meestal vertaald naar een cijfer of een andere beoordeling, zodat je weet hoe een leerling presteert ten opzichte van andere leerlingen.

Monitoren
Behalve het vergelijken van leerlingen met elkaar, wil je vooral ook weten welke instructie en begeleiding er nodig zijn voor de komende periode. Het nakijkwerk is een diagnostisch middel waarmee je bepaalt wat voor soort fouten een leerling of de klas als geheel (nog) maakt.

Het nakijkwerk zegt niet alleen iets over de leerlingen, maar vooral ook iets over jou als leerkracht: heb je goede instructie gegeven? Door te kijken naar het leerlingwerk kun je jezelf steeds verder verbeteren: werkt mijn aanpak?

Feedback geven
Het geven van feedback heeft grote invloed op de leerprestaties van leerlingen (Hattie, 2009). Feedback helpt bij het verschil overbruggen tussen het huidige niveau en het gewenste niveau van de leerlingen (Kamphuis & Vernooy, 2011). Het nakijken is één van de momenten waarop je feedback geeft aan de leerlingen.

Een ander moment is de feedback die je tijdens de les geeft. Door feedback maak je leerlingen bewust van hun leerproces en de manier waarop ze opdrachten aanpakken (aanpakstrategie). Leerlingen vinden het bovendien fijn om feedback te ontvangen. Het is een moment van contact en interactie tussen jou en de leerling; je werkt aan een goede relatie. Dit is een belangrijke beïnvloeder van de leerprestaties (Hattie, 2009).

Nakijken: verantwoordelijkheid overdragen aan de leerlingen.

Om tijd te besparen kun je een deel van het nakijkwerk bij de leerlingen neerleggen. Ook vergroot je hiermee de betrokkenheid van de leerlingen bij hun eigen leerproces en maak je ze meer verantwoordelijk.

Deze verantwoordelijkheid moet je dan wel stapsgewijs overdragen en ondersteunen met heldere instructies. Als je wilt dat je leerlingen zelfstandig worden, dan zul je dat expliciet moeten aanleren (Fisher & Frey, 2008).

Het aanleren van de vaardigheden met betrekking tot het nakijken verloopt volgens vier fasen:

  • ik doe het;
  • wij doen het samen;
  • jullie doen het samen;
  • jij doet het zelf.

De verantwoordelijkheid ligt aanvankelijk bij de leerkracht, maar wordt geleidelijk overgedragen aan de leerlingen. Hiervoor is veel instructie en begeleide inoefening nodig waarin de vaardigheden worden voorgedaan en aangeleerd. Ter ondersteuning kun je plaatjes of foto’s gebruiken (figuur 1).


Figuur 1: Zelf nakijken (OBS Groenehoek, Bergschenhoek).

Daarnaast is het belangrijk dat er in de klas een veilig pedagogisch klimaat aanwezig is waarin het maken van fouten wordt gezien als een inspanning om vaardigheden eigen te maken, om te leren.


Figuur 2: Motivatieposter voor in de klas

De nakijkmatrix

Er zijn diverse organisatievormen te bedenken voor het nakijken van leerlingwerk. In mijn werk als onderwijsadviseur heb ik veel verschillende ideeën gezien die leerkrachten toepassen. Enkele hiervan zal ik hier beschrijven.

Het is belangrijk dat je jezelf voortdurend de vraag stelt wat het doel is van het nakijken en welke mate van verantwoordelijkheid je de leerlingen in jouw klas hierbij wil en kan geven. Aan de hand van de matrix kies je een passende vorm.

In de matrix worden de doelen van het nakijken verbonden met de verschillende fasen. In de X-as van de matrix zijn de verschillende doelen uitgezet. Deze worden aangeduid met een letter: (B)eoordelen, (M)onitoren en (Feedback). 

Op de Y-as staat is verantwoordelijkheid uitgezet van de leerkracht die voordoet (ik doe het) tot de leerling die het zelf kan (zelf doen). Ook deze fasen worden aangeduid met hun beginletter.

Passief >>>>>> actief

Verant-woordelijk-heid leerkracht >>> leerling
 

  Beoordelen Monitoren Feedback

I
doe het

IB -Leerkracht kijkt na voor een beoordeling, bijvoorbeeld in de vorm van een cijfer. IM -Leerkracht kijkt na en clustert leerlingen die dezelfde fouten hebben gemaakt voor extra instructie. IF -Leerkracht kijkt na en schrijft een feedbackzin bij het leerlingenwerk.

WIJ
doen het samen

WB -Leerkracht geeft de antwoorden. De leerling kijkt na en noteert het aantal goede antwoorden. WM -Leerkracht bespreekt de antwoorden en vraagt naar wat er goed ging en wat nog moeilijk is. WF - Leerkracht bespreekt de antwoorden en laat leerstof verwoorden en fouten verbeteren.

JULLIE
doen het samen

JB -Leerlingen kijken elkaars werk na en noteren het aantal goede antwoorden. JM - Leerlingen bespreken samen de antwoorden en bepalen of ze de leerstof beheersen. JF -Leerlingen bespreken samen de antwoorden en bespreken de foute antwoorden samen.

ZELF
doen

ZB - Leerling kijkt zelf na en noteert het aantal goede antwoorden. ZM - Leerling kijkt zelf na en legt bij meer dan vier fouten het werk in de bak voor extra hulp van de leerkracht ZF - Leerling kijkt zelf na en beschrijft in één of meer zinnen wat er nog lastig is en wat al goed lukt.

Figuur 3: Nakijkmatrix.

De mate van verantwoordelijkheid wordt telkens gecombineerd met een nakijkdoel. Dit levert een lettercombinatie op. Een leerkracht die werk beoordeelt, wordt bijvoorbeeld aangeduid met de lettercombinatie IB: ik doe het / beoordelen.

Werkvormen bij de matrix

Nakijken is belangrijk, maar het moet niet alle beschikbare tijd buiten je lesgevende taak in beslag nemen. Je moet dus niet méér nakijken, maar effectiever nakijken. De onderstaande organisatievormen dragen hieraan bij:

✔Doelenchecker (IM)

Aan het eind van de les krijgen alle leerlingen een post-it en ze noteren hierop hun naam. Je geeft drie vragen/opdrachten die direct verband houden met het lesdoel en laat de leerlingen de antwoorden noteren. Aan het eind van de dag worden er snel drie stapels gemaakt:

  • Drie vragen goed: de doelen worden beheerst door deze leerlingen;
  • Twee vragen goed: deze leerlingen hebben een korte extra instructie nodig;
  • Eén of geen vragen goed: deze leerlingen hebben de doelen niet behaald en het is belangrijk dat ze verlengde instructie ontvangen over dit onderwerp.


Figuur 4: Doelenchecker. Lesdoel: hele en halve uren digitaal kunnen noteren.

✔ Feedbackzin (IF)

Bij deze werkvorm zet je geen strepen en krullen, maar omschrijf je in een korte en bondige feedbackzin zo concreet mogelijk wat de leerling goed heeft gedaan of hoe het beter kan. Deze zin heeft direct betrekking op het lesdoel en de in de instructie aangeleerde aanpakstrategie. Het geven van een goed voorbeeld is ook een effectieve toevoeging.

  • Zet de zin in een andere vorm of tijd om te bepalen wat de persoonsvorm is.
  • Je hebt de letters netjes tussen de lijnen geschreven.
  • Goed dat je de namen met een hoofdletter hebt geschreven: Amsterdam, Rudolf.
  • Maak de breuken eerst gelijknamig voordat je deze optelt of aftrekt: 1/2 + 1/3 = 3/6 + 2/6 = 5/6.

Figuur 5: Voorbeelden van feedbackzinnen.

✔ Samen nakijken met de leerkracht (WB)

Het samen klassikaal nakijken van het gemaakte werk aan het eind van een les of een dagdeel heeft een aantal voordelen:

  • De leerstof komt nogmaals kort en bondig voorbij;
  • Het is een extra kans op begeleide inoefening;
  • De feedback volgt snel op de opdracht en is dus extra krachtig;
  • Leerlingen leren kritisch te zijn op hun eigen werk;
  • Er is minder nakijkwerk na schooltijd.

Door leerlingen te laten nakijken met een andere kleur pen, krijg je snel zicht op twee belangrijke zaken: beheersen de leerlingen de leerstof en kijken ze nauwkeurig na?

✔ Samen nakijken met klasgenoten (JF)

De leerlingen vormen groepjes van vier. Er wordt in het groepje samen nagekeken. Ze spreken kort over het gemaakte werk en noteren de juiste antwoorden op een apart blad. Het is belangrijk dat alle leerlingen bijdragen aan het gesprek en hun aanpakstrategie verwoorden: hierbij corrigeren en complimenteren ze elkaar. Dit vraagt om uitleg en het demonstreren van een dergelijk gesprek met enkele leerlingen voor de klas.

Het is goed om steeds wisselende samenstellingen te kiezen voor deze werkvorm. Dit gebeurt door gekleurde briefjes of getallen uit te delen tijdens de les en daarna leerlingen met dezelfde kleur bij elkaar te laten zitten.

✔ Tip en top aangeven (ZM)

De leerlingen noteren onderaan hun werk wat ze goed beheersen en wat ze nog lastig vinden. Dit dwingt hen om na te denken over het lesdoel en de mate waarin ze het beheersen.

In lagere groepen zetten ze een rondje om een goed antwoord of een mooi geschreven letter en een blokje om iets wat nog niet goed lukt. Laat de leerlingen dit ook beargumenteren. Stel vragen en wees kritisch, zodat het geen gewoonte of een trucje wordt. Koppel ook iedere keer terug naar het lesdoel, de eisen en de aanpakstrategie.

✔ Zelf nakijken (ZM)

Leerlingen in hogere groepen kunnen bepaald werk zelf nakijken, mits je op school een goede opbouw voor het zelfstandig nakijken realiseert, waarin leerlingen leren omgaan met de verantwoordelijkheid. Spelling en rekenen zijn hiervoor geschikte vakgebieden.

Leerlingen gebruiken de nakijkboekjes die bij de methode horen. Bij meer dan een van tevoren afgesproken aantal fouten leggen ze hun schrift in de zogenoemde hulpbak. Hierna geef je hun extra instructie.

Niet alle leerlingen kunnen een dergelijke vrijheid aan. Sommigen hebben meer leiding en controle nodig. Geef deze leerlingen wat ze nodig hebben.

Tot slot

Het nakijken van leerlingwerk heeft als doel om te beoordelen, monitoren of feedback te geven. Je kunt de verantwoordelijkheid voor het nakijken geheel zelf behouden of deze overdragen aan je leerlingen. Afhankelijk van het doel en de mate van verantwoordelijkheid, kies je een geschikte werkvorm aan de hand van de nakijkmatrix.

Geraadpleegde literatuur

  • Hattie, J. (2009). Visible Learning. New York: Routledge.
  • Fisher, D., & Frey, N. (2008). Better learning through structured teaching: A framework for the gradual release of responsibility. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
  • Kamphuis, E. & Vernooy, K. (2011). Feedback geven. Een sterke leerkrachtvaardigheid. Basisschool Management nr. 7, 2011, p. 4-9.

Schrijf in voor de nieuwsbrief

Schmeier, M. (2015) Nakijken: nut en noodzaak.
Geraadpleegd op 27-07-2017,
van http://wij-leren.nl/nakijken-corrigeren-feedback-beoordelen.php

Gerelateerd

Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Introductieworkshop Model voor Effectief Lesgeven
Praktische actiestappen voor een goede les
Bazalt | HCO | RPCZ 
Volgen van de ontwikkeling
Volgen van ontwikkeling: evalueren - normeren - LVS - rapportage
Arja Kerpel
Dyslexie tips
Dyslexie - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Verantwoordelijkheid leren
Verantwoord verantwoordelijk leren zijn
Dolf Janson
Gerichte feedback
Leer van een 3 een 8 te maken!
Marjoke Hinnen
Digitale feedback
Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd? – deel 1
Pepijn Dousi
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Schrijfonderwijs verbeteren
Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!
Helčn de Jong
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel
Meester Mark -2-
Meester Mark vraagt door
Helčn de Jong
De huiswerkhulp
De huiswerkhulp - Een praktische gids voor leerlingen én ouders
Arja Kerpel
Werkdruk normjaartaak
Flipping de normjaartaak: werkdruk in het onderwijs ontrafeld
Marjolein Zwik

Orde en aandacht
Hoe krijg je als docent de aandacht van 9- tot en met 12-jarigen terug na een intermezzo tijdens een plenaire instructie?
E-portfolio’s
Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Effecten van formatief evalueren
Wat zijn de effecten van formatief evalueren?
Programmeren
Wat weten we over de effecten van programmeeronderwijs op programmeervaardigheden van leerlingen tot 12 jaar?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het ‘kwartiertjesrooster’ op de taakgerichtheid van leerlingen?
Klasinrichting
Is de klasinrichting van invloed op leerprestaties?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Welke rapportvormen geven goed inzicht?
Welke rapportvormen geven welke inzichten?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
Klassenmanagement
Effectieve klassenmanagementstrategieën in de onderwijspraktijk
Taakspel vso cluster 4
Taakspel in het voortgezet speciaal onderwijs cluster 4
Studeren adolescenten
Zelfcontrole en zelfregulering bij studeren tijdens de adolescentie
Zelfregulering po/vo
Het bevorderen van zelfbeoordeling en zelfregulering in het primair en voortgezet onderwijs
Beoordeling eigen leren
Zelfbeoordeling en zelfregulatie bij het leren problemen op te lossen
Begeleiden reflectie pop
Kenmerken van een effectieve aanpak voor formatieve evaluatie van de competentieontwikkeling van leerkrachten
Zelfreflectie
Doen wat ik kan! Leidt herhaalde zelfreflectie tot verbetering van schoolprestaties?
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Kennisrotonde - stel je vraag

Leren in de 21e eeuw - gratis e-book

Verkiezing onderwijscooperatie

Nakijken leerlingenwerk



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.