Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris

 

Luisteren om te sturen

Harry van de Pol

Trainer, coach en inspirator bij Van binnenuit

  

  Geplaatst op 1 juni 2016

Pol, H. van de (2016) Luisteren om te sturen.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/luisteren-sturen.php

Even geen spreadsheets en schoolontwikkelingsmodellen. Het echte werk van de schoolleider vindt plaats tussen de leerkrachten. Willlen wij sturen, zullen wij moeten leren luisteren.

Overeind blijven

Terwijl ik lekker in het ochtendzonnetje zit te schrijven, belt er een leerkracht. Hij wil zijn afspraak van deze week verzetten. Hij is moe. Reden is dat hij ’s nachts met hartkloppingen wakker ligt. Hij is de enige niet…

Luister eens naar de volgende uitspraken:

  • ‘Niets gaat vanzelf.’
  • ‘Ik wordt geleefd. Ik ben helemaal op. Ik kan het niet meer.’
  • ‘Alles lijkt urgent.’
  • ‘Ik móét mijn opbrengsten halen. De druk is ongelooflijk. Ik heb gewoon niet genoeg tijd en energie om het allemaal te doen.’
  • ‘Thuis is het al net zo erg als op mijn werk. M’n partner begrijpt me niet en de kinderen doen niet wat ik zeg.’

Herkenbare uitspraken van zowel leerkracht als schoolleider. Veel teamleiders vechten om overeind te blijven. Ze staan bloot aan een toenemende druk om meer te presteren met minder middelen. Hun wereld is steeds complexer. Het aantal keuzemogelijkheden groot. Waar moet je als teamleider beginnen?

Innerlijke stem

Wat mij betreft, beginnen wij met luisteren naar wat wij misschien niet willen horen. Het is de hoogste tijd de stemmen (dat wat in ons leeft: wat we denken, hopen, voelen, willen, wie we zijn) in ons serieus te nemen. Pas dan zullen wij innerlijke rust vinden en de leiding over onszelf terugkrijgen.

Op momenten dat er zoveel moet gebeuren en er is weinig rust en ruimte voor echte reflectie is, lijkt het tegennatuurlijk te luisteren naar dat wat zeer doet. Maar wie heeft niet eens gemerkt dat het zinvol kan zijn automatische impulsen (‘weg van de pijn’) te onderdrukken? Meer van hetzelfde werkt op een gegeven moment niet meer.

Het is nodig dat wij onszelf vrijmaken een andere weg te gaan. In dit artikel wil ik je vragen dat in ieder geval voor even te doen. Zodat je open kunt staan voor wat er echt bij je leeft.

Open staan

Wij vinden het vaak niet gemakkelijk ons open te stellen. Niet voor onszelf en al helemaal niet voor een ander. Liever geven wij dingen buiten onszelf de schuld van zaken die spelen. We hebben weinig tijd, weinig rust en zijn zelden alleen. Dus kunnen we er niets aan doen. Ja, wij zeggen het belangrijk te vinden naar anderen te luisteren.

Ook denken wij er goed in te zijn. Het zijn anderen die volgens ons nog een lange weg te gaan hebben. We kunnen er zo een paar uit ons team noemen. Maar de kunst is nu eens niet naar de ander te kijken, maar naar onszelf. De echte belemmeringen om open te staan zitten niet in onze omgeving, maar bij ons van binnen. Ik noem er een paar en introduceer die met een voorbeeld.

Oordeel


Teamleider: De mensen uit mijn team houden niet van veranderen. En omdat zij er niets voor voelen, is het nodig dat ik hen onder druk zet. Natuurlijk zullen zij weerstand tonen, maar daar breek ik wel doorheen.

Coach: Weet je dat je ook kunt luisteren naar weerstand? En dat dit luisteren je veel informatie oplevert, ook over jezelf? Bijvoorbeeld hoe je met je oordelen vooruitgang in de weg zit?


Het is moeilijk blanco te luisteren, laat staan naar mensen met wie je al een hele tijd werkt. Het is regelmatig ons oordeel (dat wij natuurlijk ergens op baseren) dat aan het luisteren vooraf gaat. Helaas, want op het moment dat wij een oordeel hebben, sluiten wij onszelf af voor verdere informatie. Wij raken onze open en nieuwsgierige houding kwijt.

Als teamleider is het spannender open te staan voor wat anderen zeggen. Wanneer wij dit doen, stellen wij onszelf kwetsbaar op: open voor beïnvloeding door de ander. Dat wij daarmee juist onze cirkel van invloed vergroten, is wel waar, maar voelt in eerste instantie vaak niet goed.

Angst


Teamleider: Als ik mij voor mijn mensen open stel, komen zij met allemaal dingen aan die ze graag willen. Maar ik weet nu al dat ik niet aan hun behoeften tegemoet kan komen. Het lijkt mij niet wijs verwachtingen te scheppen die ik toch niet kan waarmaken.

Coach: Jij hoeft de behoefte van je leerkrachten niet te vervullen. Wat je wél kunt doen is hen helpen de mogelijkheden en onmogelijkheden te verkennen die zij zelf hebben om in hun behoeften te voorzien.


Luisteren is voor teamleiders vaak moeilijk omdat het verlies aan controle met zich meebrengt. Als je bang bent voor wat je te horen zou kunnen krijgen, voelt het onveilig de controle te laten varen. Wat de ander zegt, kan van alles met je doen.

Eigen behoefte


Schoolleider: Die keer dat ik contact met de mensen uit mijn team heb, mag ik een hoop informatie overdragen. Er zijn allerlei praktische zaken die gedeeld moeten worden, ik heb boodschappen van mijn bestuur die ik door mag geven en ik moet hen opnieuw op scherp zetten als het gaat om hun doelen. Ze luisteren zo verschrikkelijk slecht.

Coach: Zodra je merkt dat je zit te drammen, weet je dat je de aansluiting mist. Dan kun je beter overgaan tot het stellen van een paar goede vragen. Eerst aan jezelf: ‘Wat observeer ik, wat voel ik, waar ligt de behoefte en wat is de beste manier om aan die behoefte te voldoen?’. Vragen aan de ander komen pas hierna.


Het valt soms niet mee eigen behoeften opzij te zetten om ruimte te maken voor de ander. Vaak is daar een bewuste keus voor nodig. In ieder geval kunnen onze eigen behoeften het luisteren naar onze mensen behoorlijk in de weg zitten.

Luisteren door teamleiders begint met de bereidheid (ruimte) te geven. Maar in veel gesprekken komt het nooit zover. De luistertemperatuur blijft beneden nul. Het zijn koude gesprekken. Luisteren gebeurt vanuit oordeel, angst of eigen behoefte. Wat deze drie met elkaar gemeen hebben, is  te ontvangen.

Wij zoeken bevestiging van wat wij denken te weten, de geruststelling over waar wij bang voor zijn of de vervulling van waar wij behoefte aan hebben. Omdat luisteren geven is, zijn wij per definitie niet aan het luisteren als wij vooral zoeken te ontvangen. Dan zal de ander het gesprek met ons als ‘koud’ ervaren. Dit is niet alleen jammer, maar ook onnodig. Want er is een weg voorbij het oordeel, de angst en de eigen behoefte. Die weg heet liefde. En begint dicht bij onszelf.

Luister naar jezelf

Daarmee zijn we terug bij waar we vertrokken: als wij willen leren open staan voor een ander, begint dat met het luisteren naar onszelf. Een proces in drie stappen. Ik neem ze kort door:

Stemmen horen

Als het ons lukt open te staan, is er heel wat te horen. Ook in onszelf. Ga maar na. Er zijn talloze situaties die een wereld aan stemmen bij ons losmaken. Ze roepen allemaal om aandacht. Zoeken erkenning. Ze hebben ons ook allemaal iets te zeggen. Vooral de minder dominante, moeilijker hoorbare stemmen als: ‘eigenlijk wil ik dit niet meer’ of ‘ik sta er helemaal alleen voor’. Ze stoppen pas met aandacht vragen, wanneer wij hen aandacht geven. Wij kunnen ze voor een tijdje parkeren, maar of dat echt gezond is…

Stemmen kleuren

Als je niet alleen hoort, maar ook proeft met welke lading, welke emoties een stem geladen is, krijgt luisteren diepgang. Zeker als wij de emotie benoemen, bijvoorbeeld: ‘wat een verdriet’ of ‘wat moet dat frustrerend zijn’. Emoties, die de stem kleuren, wijzen de weg naar wat onderliggend is. Ze behartigen wat wij belangrijk vinden.

Om te weten wat waardevol is, moeten wij naar ons gevoel luisteren. Dan verandert horen in aanvoelen en helpt het aanvoelen om echt te begrijpen.

Stemmen integreren

Als wij horen wat er in ons omgaat, dit aanvoelen en begrijpen, is het de kunst te reageren op een manier die aan alle stemmen recht doet. Dus niet aan één dominante stem de voorkeur geven. Maar ruimte maken voor een innerlijke dialoog.

Laat mij een voorbeeld geven om dit te verduidelijken. Stel dat een leerkracht opnieuw laat zien dat hij niet echt ondernemend is. De gebruikelijke reactie is er één uit de categorie ‘duwen en trekken’. Maar ervaring leert dat dit vaak maar op korte termijn werkt. Dus besluiten wij te luisteren naar wat dit incident binnen in ons aan stemmen in beweging brengt:

  • Stem 1: ‘Daar gaan we weer!’ (matheid, wij hebben weinig zin hier nog wat mee te doen en even weinig vertrouwen in de zin van onze acties in dat opzicht).
  • Stem 2: ‘Maar hij moet het wel zelf gaan oppakken, dus…’ (frustratie, wij maken ons kwaad, hetgeen genoeg energie geeft opnieuw in beweging te komen).
  • Stem 3: ‘Hoe is het mogelijk dat hij dit nog steeds niet oppakt – doe ik iets verkeerd?’ (onzekerheid, wat doe ik verkeerd waardoor die ander zo weinig onderneemt?).
  • Stem 4: ‘Dit is een kans een keer anders te reageren, maar hoe?’ (opgewektheid en nieuwsgierigheid maken dat wij op zoek gaan naar nieuwe wegen).

Een integratie van deze stemmen zou de volgende reactie kunnen opleveren:

‘Ik wil dat jij je beter inzet en daarom voer ik regelmatig de druk op. Maar volgens mij word jij daar niet ondernemender van. Dat frustreert me en ik ga nog harder duwen. Dat is uiteraard niet wat ik wil. Hoe zou ik het volgens jou moeten aanpakken?’

Luisteren naar onszelf is een nuttige manier te ontdekken wat er bij onszelf leeft. Het helpt zicht te krijgen op de dilemma’s. Dit zijn de plaatsen waar teamleiders kunnen leren. Als het lukt te luisteren naar alles wat er binnen in ons speelt en de innerlijke dialoog goed te faciliteren, vinden wij een weg om dicht bij onszelf te komen. Dit geeft het gevoel aan het roer te staan, te sturen. Door te luisteren nemen wij de leiding.

Erkenning

Luisteren is in essentie een gevende beweging. Het is geven wat nodig is om het vertrouwen van de ander niet te beschamen: aandacht, respect en interesse. Door goed te luisteren, komen wij tot waardering van (wat) de ander (zegt). Luisteren is dus vooral: erkenning geven. Erkenning – gehoord zijn – is de respons van de ander die aan onze gevoelens, handelingen en bedoelingen betekenis geeft.

Erkenning maakt ons op een tastbare manier bewust van onze eigen kracht en zelfstandigheid. Dus door nauwelijks te luisteren, kiezen wij ervoor niet te geven. Het mag ons dan ook niet verbazen het contact met anderen kwijt te raken.

Maar wanneer wij luisteren om te geven, is het luisteren vrij. Het is niet langer een transactie: je geeft niet om terug te ontvangen. De ander ervaart ons luisteren als een uitnodiging te voorschijn te komen. Voordat je het in de gaten hebt, ben je aan het delen wat je als teamleider misschien te lang voor jezelf hebt gehouden.

Leerkrachten leren zich committeren aan doelen die voor hen van betekenis zijn, kiezen zelf activiteiten die daarbij passen en monitoren ook of ze bekwaam zijn in het uitvoeren van die activiteiten en of ze vooruit komen in hun persoonlijke ontwikkeling. Zo krijgen schoolleiders niet alleen het gevoel dat zij de leiding hebben, maar hebben zij het ook echt.

Pol, H. van de (2016) Luisteren om te sturen.
Geraadpleegd op 27-03-2017,
van http://wij-leren.nl/luisteren-sturen.php

Gerelateerd

Uitblinken in je vak
Uitblinken in je vak
Scholing als middel om de autonomie van leraren te versterken
De lerende school 
De rol van sectievoorzitter
De rol van sectievoorzitter
Effectief leidinggeven aan uw vaksectie
Medilex Onderwijs 
Wat is een goede leerkracht, hoe blijf je een goede leerkracht?
Wat is een goede leerkracht, hoe blijf je een goede leerkracht?
Deelsessie op congres
Eduseries 
Educatief Leiderschap
Educatief Leiderschap
Rotterdam
Bazalt 
Luistergedrag
Integratief luisteren - Heb je het luistergedrag van een coach?
Harry van de Pol
Luisteren naar leerlingen
De Leerlingluisteraar is harthorend
Harry van de Pol
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Luisteren bij leiderschap
Schoolleiders en hun team: (Her)waardering luisterfunctie
Harry van de Pol
Verantwoordelijkheid geven
Verantwoordelijkheid is geven en nemen. Maar wat als taken blijven liggen?
Henk Galenkamp
Leidinggeven autonomie
Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie. Wat kun jij bijdragen?
Henk Galenkamp
Ga tot de mier!
Ga tot de mier! - Een mierenparabel met lessen voor mensenorganisaties
Arja Kerpel
Dienend leiderschap
Is dienend leiderschap te leren?
Harm Klifman

Lerende netwerken
Hoe kan een regionaal netwerk positief bijdragen aan duurzame innovatie en kwaliteitsverbetering van het voortgezet onderwijs...
Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van werkplekleren in het beroepsonderwijs?
Competenties docent beroepsonderwijs
Welk handelingsrepertoire heeft een docent beroepsonderwijs nodig in een praktijknabije leeromgeving?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Motivatie verhogen TIME
Verbetering motivatie en studieloopbaan in het mbo met TIME Ė OnderwijsBewijs
HRM schoolprestaties
Human Resource Management (HRM) en schoolprestaties
Professionaliseren samenwerken po
Professionaliseren en samenwerken in het primair onderwijs
Professionele ontwikkeling leraren
Professionele ontwikkeling van leraren
Communities kennis over onderwijs
Praktische toepasbare kennis over onderwijs ontstaat in communities
Regioleren
Rollen in regioleren; de docent, het team en de toekomst
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Sturen door luisteren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.