Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Nederlands onderwijsstelsel Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Leren zichtbaar maken Formatieve assessment Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris

 

Toetsen die recht doen aan de leerling: 5 stappen naar een goede toets

Eveline van Baalen

Toetsontwikkelaar bij Bureau ICE

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

Baalen, E. van (2015) Toetsen die recht doen aan de leerling: 5 stappen naar een goede toets.
Geraadpleegd op 21-02-2017,
van http://wij-leren.nl/toetsen-ontwikkelen-kennis-meten.php

Docenten zijn continu bezig te kijken waar hun leerlingen staan en hoe ze hen verder kunnen helpen. Een van de hulpmiddelen daarvoor is het meten van de kennis en kunde van leerlingen via een toets. Vaak vinden  docenten het lastig om zelf toetsen te ontwikkelen. Dit is begrijpelijk, aangezien er veel komt kijken bij de totstandkoming van een toets. Voor wie grip wil krijgen op het maken van toetsen, is er wel een aantal stappen dat houvast kan bieden aan docenten die zelf toetsen willen ontwikkelen.

Stap 1: Bepaal de uitkomst

Het klinkt gek, maar om een goede toets te ontwikkelen kan de docent die de toets maakt het beste beginnen met het einde. Toetsen hoort namelijk altijd met een gericht doel te gebeuren; er is een bepaalde uitkomst die achterhaald moet worden, een vraagstuk dat moet worden beantwoord. Dit vormt de basis voor een goede toets.

De totstandkoming van een meetinstrument begint daarom met het stellen van de vraag: ‘Wat moet de leerling kunnen laten zien?’ Door deze vraag te beantwoorden, worden de toetsdoelen bepaald. Dit zijn de kennis, vaardigheden en/of competenties die de toets bij de leerling zal gaan meten. Vaak komen de toetsdoelen rechtstreeks voort uit wat er in de les behandeld is, wat er in het PTA staat, of wat er in het hoofdstuk uit het lesboek stond.

Belangrijk is echter wel om kritisch te zijn op wat wel en niet in een toets opgenomen moet worden. Niet alles wat een docent in de een les behandelt, kan getoetst worden. Bovendien is niet alles nuttig om te toetsen. Denk bijvoorbeeld aan het aanleren van het gebruik van bepaalde strategieën.

Wanneer een docent in de les gezien heeft dat de leerlingen de strategie toepassen, is het een weinig zinvolle toevoeging om dit nog met een meerkeuzevraag in een toets te willen meten. Het is dus zaak om eerst te bepalen wát de toets precies gaat meten. Daarbij is het belangrijk om de toetsdoelen zo nauwkeurig mogelijk te formuleren. Het doel dient specifiek te omschrijven wat de leerling precies moet laten zien in de toets, en tevens de moeilijkheidsgraad van de taak aan te geven. Een voorbeeld voor het vak Engels:

De leerling schrijft zelfstandig een sollicitatiebrief op niveau B1 van het Europees referentiekader.

Vaak wordt vergeten om toetsdoelen te bepalen bij het maken van een toets, of achten docenten dit niet belangrijk of noodzakelijk. Toch blijkt dit wel degelijk essentieel. Bij toetsen die niet werken zoals ze zouden moeten werken, ontbreekt het vaak aan duidelijke toetsdoelen. De vragen zijn dan bijvoorbeeld op het verkeerde niveau gesteld of niet goed genoeg verspreid over de verschillende onderdelen die in de les behandeld zijn. Het loont dus om de moeite te nemen om toetsdoelen nauwkeurig te omschrijven.

Stap 2: Kies de geschikte toetsvorm

Wanneer bepaald is wat precies met de toets gemeten moet worden, is de volgende stap om te bepalen op welke manier dat het beste kan gebeuren.

  • Valt de keuze op een mondelinge toets, een praktijkexamen of toch liever voor een “klassieke” schriftelijke toets?
  • En in het laatste geval: wordt de toets digitaal afgenomen of toch op papier?
  • Moeten de leerlingen open vragen beantwoorden of meerkeuzevragen?

Er is niet per se één geschikte uitkomst op al deze vragen. Belangrijk is wél om kritisch na te denken over of de toetsvorm past bij wat de toets moet meten. Wil een docent bepalen hoe goed een leerling aan de kappersacademie een boblijn kan knippen? Dan is een praktijkopdracht een geschiktere keuze dan een schriftelijke toets. Moet de toets achterhalen of een leerling zelf wiskundige berekeningen kan maken en inzicht geven in hoe de leerling dat doet? Dan is een open vraag veel geschikter dan een meerkeuzevraag.

De toetsvorm moet dus logischerwijs aansluiten bij het toetsdoel; het moet recht doen aan wat de leerling moet laten zien. Maar belangrijk is óók dat de gekozen toetsvorm uitvoerbaar is gezien de beschikbare tijd en middelen.

Dit kan een tweestrijd opleveren: om de Nederlandse gespreksvaardigheid van een leerling te toetsen kan een docent het beste met alle leerlingen individueel in gesprek gaan, maar in de praktijk hebben docenten hiervoor maar zelden voldoende tijd. Toch lijkt een schriftelijke toets geen recht te doen aan het meten van gespreksvaardigheid. Een lastige afweging dus waarbij een balans gevonden moet worden tussen de ideale situatie en wat praktisch haalbaar is

Stap 3: Maak een toetsmatrijs

Voor veel docenten is het begrip ‘toetsmatrijs’ onbekend. Een toetsmatrijs is een schematisch overzicht van de doelen die in de toets gemeten worden. Per doel staat aangegeven hoeveel vragen in de toets aan dit doel gekoppeld zijn, wat de vraagvorm is en hoeveel punten de leerling met elke vraag kan verdienen. Zo ontstaat als het ware een blauwdruk van de toets.

Uit deze blauwdruk blijkt meteen het gewicht van de verschillende onderdelen die in de toets zitten. Ook is aangegeven hoeveel onderdelen een leerling correct moet maken om voor de toets te slagen. Dit wordt de cesuur (zak/slaaggrens) genoemd. Vaak gaan toetsenmakers nog een stapje verder door een taxonomie (zoals Bloom, RTTI of OBIT) aan de matrijs te koppelen en per vraag te bepalen onder welke vraagsoort deze zal gaan vallen.

Op deze manier kan worden geborgd dat de vragen genoeg variatie in moeilijkheid bevatten, en dat de complexiteit van de vragen aansluit bij het niveau van de toets.  Bovendien kan een matrijs - wanneer eenmaal opgesteld - niet één, maar meerdere keren gebruikt worden. Zo zorgt de matrijs ervoor dat een herkansing van een toets hetzelfde meet als het origineel.

Voorbeeld van een toetsmatrijs

Docenten zien het maken van een toetsmatrijs vaak gezien als ingewikkeld, omslachtig en overbodig. ‘Dat heb ik wel in mijn hoofd zitten.’ noemen zij vaak als argument. Belangrijk is om te beseffen dat een matrijs ervoor helpt zorgen dat alle toetsdoelen daadwerkelijk in de toets gemeten worden, dat er een goede verdeling van de onderdelen ontstaat en dat de vragen de juiste mate van complexiteit hebben.

Het kan als het ware gebruikt worden als een recept dat richting geeft aan de daadwerkelijke constructie van de vragen. De docent kan dit recept gebruiken om de vragen op een doelgerichte manier op te stellen en zo tijd juist besparen.  Op deze manier is een matrijs geen obstakel, maar juist een handig hulpmiddel dat het maken van toetsen een stukje overzichtelijker maakt.

Stap 4: Stel de vragen op

Pas als de toetsdoelen zijn bepaald, de toetsvorm is gekozen en in de matrijs is vastgelegd hoe de toets eruit zal komen te zien, is het tijd om te beginnen aan de constructie van de vragen. Hierbij is het cruciaal om alle stappen die hieraan vooraf zijn gegaan steeds in acht te blijven houden.

  • Past deze vraag bij het toetsdoel?
  • Dekken de vragen alle onderdelen van de matrijs?
  • Wordt het doel met deze vraagstelling op de juiste manier gemeten?

Een toetsvraag dient een onderscheid te maken tussen leerlingen die het toetsdoel beheersen en leerlingen die dat niet doen. Dit betekent dus ook dat alléén leerlingen die het toetsdoel beheersen, de vraag moeten kunnen beantwoorden. Ook dient de complexiteit van de vraag aan te sluiten bij het niveau van de toets.

Daarnaast zijn goede vragen helder geformuleerd en eenduidig te interpreteren; het moet voor de leerling duidelijk zijn wat er van hem of haar verwacht wordt. Tegelijkertijd moet de vraag niet meer informatie bevatten dan noodzakelijk is en mag moeilijk taalgebruik geen onnodige belemmering vormen. Dit zijn allemaal punten om steeds alert op te blijven tijdens het opstellen van de vragen. Veel om kritisch op te zijn dus!

Stap 5: Controleren en aanpassen

De vragen zijn gemaakt. De toets lijkt nu af, maar in feite is er na het opstellen van de vragen slechts een eerste opzet. Het is altijd goed om de opgestelde vragen weg te leggen en er enige tijd later zelf nog eens naar te kijken met de toetsmatrijs ernaast. Vaak kan er dan al een grote verbeterslag gemaakt worden.

Om een goede toets te construeren, is het echter altijd aan te raden dat er vervolgens meerdere mensen naar het product kijken. Twee zien immers meer dan één en zo zien drie weer meer dan twee. Dit geldt zelfs voor de meest ervaren toetsontwikkelaars. Daarom is het een goed idee om de vragen voor te leggen aan één of meerdere collega’s.

Zij zullen mede kunnen beoordelen:

  • of de vragen passen bij de toetsdoelen uit de matrijs;
  • of de toets evenwichtig is;
  • of de vragen de juiste moeilijkheidsgraad hebben;
  • of de formulering van de vraagstelling duidelijk is, etc.

Goede toetsopdrachten ontstaan door deze feedback te verwerken en de inhoud van de opdrachten met de meekijkende collega’s af te stemmen.

Eerlijk meten

Mogelijk lijken de beschreven stappen voor het ontwikkelen van een goede toets arbeidsintensief, complex en/of tijdrovend. Toch is het doorlopen van bovenstaande stappen vooral ook een kwestie van goede gewoontes aanleren. Wanneer deze eenmaal eigen zijn gemaakt, bieden ze steun om goede toetsen te kunnen ontwikkelen.

Voor goed onderwijs zijn goede toetsen per slot van rekening onmisbaar. Aan de hand van deze meetinstrumenten wordt onder andere bepaald welk cijfer een leerling krijgt, of leerlingen zakken of slagen voor een vak, naar welk opleidingsniveau ze door kunnen stromen, etc. De leerling verdient hierin een eerlijke uitslag die laat zien wat hij kan. Het is daarom essentieel dat toetsen van goede kwaliteit zijn. Alleen dan kunnen ze recht doen aan de leerling.

Baalen, E. van (2015) Toetsen die recht doen aan de leerling: 5 stappen naar een goede toets.
Geraadpleegd op 21-02-2017,
van http://wij-leren.nl/toetsen-ontwikkelen-kennis-meten.php

Gerelateerd

Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Minder invullen, meer weten
De lerende school 
Wat is een goede leerkracht, hoe blijf je een goede leerkracht?
Wat is een goede leerkracht, hoe blijf je een goede leerkracht?
Deelsessie op congres
Eduseries 
Volgen van de ontwikkeling
Volgen van ontwikkeling: evalueren - normeren - LVS - rapportage
Arja Kerpel
Leerwinst formatief toetsen
Grotere leerwinst door begeleiding leerkrachten bij gebruik formatieve toetsen
Annemieke van Nifterik
Leuke schoolteksten
Hoe leuk moeten we schoolteksten maken? Opleuken helpt niet!
Gerdineke van Silfhout
Grip op leesbegrip
Beter toetsen en evalueren van lezen met begrip
Karin van de Mortel
Functionele toetsvragen
Bronnen en contexten in toetsvragen niet functioneel
Gerdineke van Silfhout
Teaching to the test
De vicieuze cirkel van teaching to the test
Marjolein Zwik
Goede schoolteksten
Een goede schooltekst. Het begin van goed leesonderwijs.
Gerdineke van Silfhout
Voorbereiden op toetsen
Toetstekst als leesgenre Voorbereiding lees- en woordenschattoetsen
Karin van de Mortel
Toetsuitslag interpreteren
Leren van de toetsuitslag
Eveline van Baalen
Formatief evalueren
Formatief evalueren, hoe pak ik dat aan in mijn les? Tien voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Cesuur
Waar ligt de cesuur? Vier experts over grens tussen voldoende/onvoldoende
Karen Heij

Factoren die de Cito-eindtoets beinvloeden
Welke factoren spelen een rol bij de resultaten van de Cito-eindtoets of de centrale eindtoets PO?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
Leren van teksten
Zelftoetsen voor het effectiever leren van teksten
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Computer Adaptieve Oefentoetsen
Onderwijsdifferentiatie met Computer-Adaptieve Oefentoetsen met docentenfeedback
Woordenschat leesbegrip
Rol van de woordenschat bij de ontwikkeling van begrijpend lezen
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Naar een goede toets



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.