Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar mŪj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand StrategieŽn voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Wegwijs in hooggevoeligheid

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Wegwijs in hooggevoeligheid.
Geraadpleegd op 25-06-2017,
van http://wij-leren.nl/wegwijs-in-hooggevoeligheid.php

Hooggevoelige kinderen zijn erg sensitief voor indrukken. Ze ervaren niet alleen indrukken met hun zintuigen intensief, maar ook op sociaal gebied voelen ze veel aan.

In het boek Wegwijs in hooggevoeligheid legt Gerarda van der Veen uit wat hooggevoeligheid is, hoe je weet of je kind hooggevoelig is en hoe je dit goed kunt begeleiden. Aan dit boek zijn de ervaringen van haar dochter Erienne toegevoegd. 

Wegwijs in hooggevoeligheid is opgebouwd uit drie delen:

  • Deel 1: Hooggevoeligheid in kenmerken
    • Hooggevoeligheid
    • Veel opmerken
    • Diep nadenken
    • Verandering
    • Angst
    • Emoties en gevoelens
    • Harmonie
    • Slim en creatief.
  • Deel 2: Hooggevoeligheid in verschillende leeftijdsfasen
    • Peuter
    • Kleuter
    • Jong kind
    • Tiener
    • Puber
  • Deel 3: Vraag en antwoord

Deel 1: Hooggevoelighei​d in kenmerken

Als korte omschrijving van hooggevoeligheid hanteert de auteur de definitie van Elaine Aron, de grondlegster van het begrip HSP. Deze definitie is: ‘Hoogsensitieve personen zijn mensen die zijn geboren met de neiging veel dingen op te merken in hun omgeving en diep te reflecteren alvorens te handelen, in vergelijking met degenen die minder opmerken en snel en impulsief handelen’

Elaine Aron heeft een lijst gemaakt met 23 kenmerken, om te bepalen of een kind hoogsensitief is. Mijn kind…

  1. Schrikt snel.
  2. Heeft last van kriebelende kleding, naden en merkjes.
  3. Houdt over het algemeen niet van grote verrassingen.
  4. Leert meer van vriendelijke correctie dan van strenge straf.
  5. Lijkt gedachten te kunnen lezen.
  6. Gebruikt moeilijke woorden voor zijn/haar leeftijd.
  7. Ruikt elk vreemde geurtje.
  8. Heeft scherpzinnig gevoel voor humor
  9. Lijkt erg intuïtief.
  10. Valt moeilijk in slaap na een opwindende dag.
  11. Heeft moeite met grote veranderingen.
  12. Wil zich verkleden als de kleding nat of zanderig is.
  13. Stelt veel vragen.
  14. Is een perfectionist.
  15. Heeft oog voor het verdriet van een ander.
  16. Houdt meer van rustige spelletjes.
  17. Stelt diepzinnige, beschouwende vragen.
  18. Is erg gevoelig voor pijn.
  19. Kan slecht tegen een luidruchtige omgeving.
  20. Heeft oog voor detail.
  21. Kijkt eerst of het veilig is alvorens ergens in te klimmen.
  22. Presteert het beste zonder vreemden erbij.
  23. Beleeft de dingen intensief.

Als je voor een kind dertien of meer vragen met ja beantwoordt hebt, is een kind hooggevoelig.
Het verwarrende is, dat kinderen met stoornissen als PDD-NOS, ADHD of ADD ook veel van deze kenmerken kunnen laten zien. Daarom heeft het LiHSK (Landelijk informatiepunt Hoog Sensitieve Kinderen) een lijst gemaakt die als toevoeging gezien kan worden van de lijst van Aron. Deze lijst ondervangt kenmerken die kinderen met een stoornis ook hebben. Deze lijst is onderverdeeld in vier categorieën:

  • Lichamelijk: het fysieke lichaam, inclusief de zintuigen.
  • Emotioneel: gevoelens, omgang met anderen.
  • Mentaal: denken, leren, informatieverwerking.
  • Spiritueel: besef van een zingevende context, eventueel vallend buiten de grenzen van het waarneembare.

Veel opmer​ken

Indrukken, indrukken, indrukken. Voor een hoogsensitief kind kan het soms even teveel zijn. Ze trekken zich dan terug. Een kind aan de rand van het plein dat niet meespeelt, kan door leerkrachten gezien worden als een kind dat sociaal-emotioneel achter loopt. Als het een hoogsensitief kind is, kunnen er heel andere redenen zijn voor het aan de kant toekijken:

  • Ze zijn overprikkeld door het drukke spelen, schreeuwen, duwen of trekken. 
  • Ze observeren graag.
  • Ze hebben juist een voorsprong in sociaal opzicht, zodat ze moeite hebben om zich ongedwongen tussen andere kinderen te bewegen.

Diep n​adenken

Hoogsensitieve kinderen denken diep na over alles, ook over zichzelf. Als er iets fout gaat, vinden ze dat heel erg. Ze zijn gewetensvol en beoordelen hun eigen handelen erg streng. Tips voor ouders:

  • Reageer neutraal als er iets misgaat. Als je ook nog verwijten gaat maken als er bijvoorbeeld een bord kapot valt, zal het kind zichzelf diep veroordelen.
  • Hoogsensitieve kinderen hebben een groot plichtsbesef en laden veel verantwoordelijkheid op hun schouders. Overvraag het kind niet, want de verantwoordelijkheid kan dan snel te groot worden. Het kind verliest dan zijn/haar speelsheid.

Verande​ring

Sommige dingen zijn moeilijk voor een hooggevoelig kind, maar je kunt niet overal voor wegduiken. Veranderingen komen nu eenmaal voor in het leven, die kun je niet altijd uit de weg gaan en dat is ook niet wenselijk. Hoe bied je je kind houvast bij veranderingen en nieuwe situaties? Enkele tips:

  • Vertel vooraf wat er gaat gebeuren.
  • Ga van tevoren rondkijken.
  • Doe samen een positieve ervaring op.
  • Geef iets van thuis mee
  • Bevestig wat je kind voelt en ervaart.

Ang​st

Is angst een kenmerk van hoogsensitiviteit? De auteur legt uit dat angst zich verhoudt tot hooggevoeligheid zoals verveling zich verhoudt tot hoogbegaafdheid. Het is dus geen kenmerk, maar wel een - veelvoorkomend - mogelijk gevolg.

Emoties en gev​oelens

Woede, angst, verdriet, het zijn allemaal emoties waardoor kinderen zich uiten. Beschouw ze niet als negatief, maar als een kans om je kind op te voeden.

Benoem en erken de emotie, het kind voelt zich dan begrepen en heeft een woord om zijn intense gevoel te beschrijven.

Luister actief. Actief luisteren vraagt om een aantal communicatieve vaardigheden:

  • Gericht vragen
  • Open vragen stellen
  • Parafraseren
  • Reflecteren
  • Concretiseren.

Naast actief luisteren is ook het stellen van duidelijke grenzen belangrijk. Maak daarbij onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Noem de grenzen rustig en duidelijk. Hoogsensitieve kinderen hebben moeite met:

  • Grenzen met een emotionele claim. ‘Ik doe altijd zó mijn best, en nog luister je niet.’
  • Grenzen die schaamte oproepen. ‘Ben jij nou een jongen?’
  • Grenzen met een lichamelijke aanraking, zoals een arm flink vastpakken.
  • Grenzen die het zelfbeeld ondermijnen.
  • Grenzen met grappig bedoelde opmerkingen, die het kind letterlijk en serieus neemt.
  • Grenzen die moraliseren.

Slim en cre​atief

Dit hoofdstuk gaat over beelddenken, creatief denken, onderpresteren en de combinatie hoogsensitief/ hoogbegaafd.

Deel 2: Hoogg​evoeligheid in verschillende leeftijdsfasen

Peute​r

In dit hoofdstuk beschrijft de auteur precies wat je wel en niet moet doen bij een hooggevoelige peuter, bijvoorbeeld als het gaat om het wegbrengen naar de peuterspeelzaal.

Kleute​r

Hooggevoelige kleuters hebben over het algemeen een voorkeur voor een leerkracht met een zachte stem, die niet vaak of snel boos wordt, humor heeft en problemen speels oplost, kinderen individueel ziet en bevestigt in wie ze zijn. Hoogsensitieve kleuters kunnen moeite hebben met:

  • Geen vaste plek.
  • Meerdere leerkrachten.
  • Vrij spel.
  • Naar de wc.
  • Keuzebord.
  • Werkjes.

Jong k​ind

Leven binnen een sfeer van bescherming kan geen leven lang duren. Maar hoe kun je je kind leren zelfstandiger worden? Dit hangt af van de begeleiding van ouders. Ouders kunnen namelijk onbedoeld de afhankelijkheid van hun kind in stand houden. Dat kan door teveel achter hun kind of teveel voor hun kind te staan. Ouders die teveel achter hun kind staan, pushen het. Het kind moet veel, het wordt telkens aangespoord. Dit ervaart het kind alsof je hem/haar de wereld induwt. Als je teveel voor je kind staat, bescherm je het tegen alles van de boze buitenwereld. Het kind zal hier niet zelfstandig van worden. 

Naast je kind staan, dat is nodig om een kind leren zelfstandig te worden.

Nodig je kind uit om te vertellen, maak hem bewust van zichzelf, zijn gevoeligheid en van hoe de wereld in elkaar zit. Zo werk je aan een liefdevolle relatie en wederzijds vertrouwen.

Tiener​

Als tiener maakt het kind een grote verandering door: de stap naar de middelbare school. Waar zal het hoogsensitieve kind vooral tegenaan lopen?

  • Wisseling en verandering.
  • Nieuwe vriendschappen.
  • Drukte.
  • Zelfstandig werken.

De auteur beschrijft hoe je hier goed mee om kunt gaan.

Pub​er

In de puberteit laat een kind zijn gevoel van eigenwaarde voor een groot deel afhangen van de jongeren waarmee hij omgaat. Als een puber een negatief gevoel ervaart, kan hij/zij dit op verschillende manieren uiten:

  • Terugtrekken
  • Emotionele problemen
  • Aanpassen
  • Opstandig gedrag

Herken als ouder een poging om een conflict met je aan te gaan. Geef niet alles toe, want conflicten zijn leermomenten. Hoe kun je het conflict het beste aangaan?

  • Spreek rustig.
  • Geef voldoende weerstand, maar laat de zaak niet escaleren.
  • Maak geen verwijten en geen ruzie.
  • Sta hem toe een eigen mening te hebben, maar zet jouwe er duidelijk tegenover.

In deel 3 gaat de auteur in op diverse vragen rond hooggevoeligheid.

Tot s​lot

Wegwijs in hooggevoeligheid is erg helder en goed geschreven. Gerarda van der Veen illustreert de informatie met voorbeelden en dialogen.

Het enige wat me verbaast is dat ze in het gedeelte over hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid niet schrijft over de intensiteit van hoogbegaafden volgens de theorie van Dabrowski. Mijns inziens kun je hier niet omheen als je over de combinatie hoogbegaafd/hoogsensitief schrijft. Ik ben dan ook uiterst benieuwd hoe de auteur hier tegenaan kijkt en of het een bewuste keus is om dit weg te laten. Maar hoe dan ook:

Wegwijs in hooggevoeligheid is een leerzaam en praktisch boek. De auteur beschrijft mooi en respectvol hoe ouders hun hoogsensitieve kind kunnen begeleiden.

Bestellen

N.a.v. Gerarda van der Veen, Wegwijs in hooggevoeligheid, ISBN 9789079603190, Uitgeverij 248 Media, 1e druk 2012, € 17,95. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2014). Wegwijs in hooggevoeligheid.
Geraadpleegd op 25-06-2017,
van http://wij-leren.nl/wegwijs-in-hooggevoeligheid.php

Gerelateerd

Provocatieve begeleiding
Provocatieve begeleiding
Begeleid uw leerlingen met humor, warmte, uitdaging en verwarring
Medilex Onderwijs 
Inzicht in gevoelens
Sociale vaardigheden - inzicht in het eigen gevoelsleven
Machiel Karels
Weerbaar maken
Rol spelontwikkeling bij weerbaar maken zwakke leerlingen
Hans van Rijn
Gevoelig hoogbegaafd
Gevoelig hoogbegaafd - hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Wiebelen en friemelen in de klas
Wiebelen en friemelen in de klas
Arja Kerpel
Overprikkeld
Overprikkeld - Praktische strategieŽn om de wereld structuur te geven
Arja Kerpel

Werken met hoogbegaafde leerlingen
Wat is de meest effectieve manier van werken met (hoog-, meer-) begaafde leerlingen?
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Schoolsucces in de brugklas
Schoolsucces in de brugklas: welke sociaal emotionele competenties heb je nodig?
Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden?
Verbaal uiten van gevoelens: bevordert dat het welbevinden van leerlingen?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Voorspellen excellentie
Samenhang tussen kenmerken van leerlingen en onderwijsgerelateerde factoren bij excellentie
Verrijkingsprogramma
Invloed van verrijkingsprogrammaís op de leerprestaties van hoogbegaafde leerlingen
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.