Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Overprikkeld Puberbrein binnenstebuiten Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meer ruimte vrij spel Wegwijs in hooggevoeligheid Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Intelligentie
Excellentie bevorderen Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Onderwijskwaliteit
Excelleren Intrinsieke motivatie
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Samenstelling klas Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Executieve functies
Creativiteitsontwikkeling
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Onderwijssysteem
Zittenblijven of versnellen
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Jonge kind
Kleuters en spel
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren
Beroepsonderwijs
Motivatie schoolprestaties
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Ontwikkelingspsychologie

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Ontwikkelingspsychologie.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/ontwikkelingspsychologie-1.php

De ontwikkelingspsychologie is de wetenschap die de gezonde ontwikkeling bestudeert. Daarbij wordt geprobeerd om stoornissen en achterstanden van kinderen te beschrijven, te begrijpen en te verklaren. 

Ontwikkeling

Maar wat is ontwikkeling precies? Het is te definiëren als een reeks progressieve veranderingen die tot een hoger niveau van differentiatie en functioneren leidt. Twee kenmerken van ontwikkeling zijn verandering en voortuitgang. Ontwikkeling is het veranderingsproces waarbij de combinatie van groei, rijping en leren leiden tot een hoger functioneringsniveau. Bij rijping gaat het dan om lichamelijke groei. Bij leren gaat het om het verwerven van kennis, inzicht en vaardigheden. 

De klassieke ontwikkelingspsychologie

De klassieke ontwikkelingspsychologie ziet ontwikkeling als een regelmatige opeenvolging van stadia, in een proces van continue vooruitgang. Het eindstadium is de volwassenheid. De nadruk ligt meer op het resultaat dan op het ontwikkelingsproces. Het is vooral een beschrijvende wetenschap. Het beschrijft de algemene mechanismen en ontwikkelingsprocessen die voorkomen in de verschillende stadia van ontwikkeling. Daarbij wordt uitgegaan van biologische opvattingen over groei en ontwikkeling.
 
Hierbij spelen drie factoren een rol:
- De chronologische leeftijd. Op een bepaalde (kalender)leeftijd mag je bepaald gedrag verwachten van een kind. 
- De biologische leeftijd. De ontwikkeling wordt mede bepaald door fysieke factoren. 
- De sociale context. Omgevingsfactoren hebben invloed op de ontwikkeling.  

De levenslooppsychologie

De levenslooppsychologie kijkt naar de invloed van gebeurtenissen die iemand in zijn leven meemaakt. Bij ontwikkeling gaat het om processen die in de hele levensloop een rol spelen. De grondgedachte hierachter is dat de ontwikkeling veel complexer is dan alleen de leeftijdsgebonden aspecten van de fysieke en cognitieve ontwikkeling. De levenslooppsychologie heeft oog voor ingrijpende factoren, zoals ziekte, echtscheiding, trauma’s of het overlijden van een ouder. Hierdoor is er meer aandacht gekomen voor de interactie tussen kinderen en hun omgeving. Als gevolg van omgevingsinvloeden kan het ontwikkelingsproces tijdelijk stilstaan en dan ineens met een sprong vooruitgaan. Er kan dus sprake zijn van discontinuïteit in de ontwikkeling. De nadruk ligt dus meer op het bijzondere dan op het algemene.

Ontwikkelingsgebieden

De ontwikkeling van kinderen is te verdelen in vier gebieden:
- De fysieke en motorische ontwikkeling.
- De cognitieve ontwikkeling.
- De psychosociale ontwikkeling.
- De morele ontwikkeling.

De fysieke en motorische ontwikkeling

De fysieke groei speelt vooral in de eerste vier levensjaren een enorme rol. De groei hangt sterk af van aanleg, maar ook de omgeving heeft invloed. Een voorbeeld daarvan is dat meisjes in West-Europese landen gemiddeld genomen steeds jonger al gaan menstrueren. De fysieke ontwikkeling kan ook invloed hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling, bijvoorbeeld als een kind erg klein is voor zijn leeftijd. 
 
Wat de motoriek betreft, is verschil tussen de grove en de fijne motoriek. Onder de grove motoriek valt de lichaam coördinatie, de balans en het voortbewegen. Bij de fijne motoriek gaat het vooral om het functioneren van de handen. Kinderen ontwikkelen hun motoriek vooral tijdens het spontane activiteiten, zoals het spelen. 
 
Stimuleer een goede fysieke en motorische ontwikkeling, want uit onderzoek is gebleken dat een gebrek hieraan een negatieve invloed heeft op de schoolprestaties. Het is belangrijk om tijdens de hele schoolperiode bewust ruimte te geven voor het bewegen van de kinderen. 

Cognitieve ontwikkeling

Bij cognitieve ontwikkeling gaat het niet alleen om het denken en de intelligentie, maar ook om creativiteit, waarneming en fantasie. 
 
Er wordt verschillend gedacht over de vraag hoe kinderen kennis en inzicht verwerven. Jean Piaget gaat ervan uit dat kinderen de wereld actief onderzoeken en er een eigen beeld van vormen. Piaget onderscheid vier stadia in de cognitieve ontwikkeling:
- Het sensori-motorische stadium, van nul tot twee jaar. Het kind handelt vooral op basis van zintuiglijke indrukken.
- Het pre-operationele stadium, van twee tot zeven jaar. Het kind is intensief bezig met taalverwerving. Het denken is nog sterk egocentrisch.
- Het concreet-operationele stadium, van zeven tot elf jaar. Het kind ziet meer logische verbanden en denkt zakelijker, minder egocentrisch.
- Het formeel-operationele stadium, vanaf twaalf jaar. Het kind kan abstract denken en oplossingen in gedachten testen.
 
Er is wel kritiek gekomen op deze theorie. Omdat Piaget de ontwikkeling in opeenvolgende stadia ziet, kon hij de verschillen tussen kinderen van dezelfde leeftijd moeilijk verklaren. Een ander punt van kritiek is dat er veel dynamischer verklaringen mogelijk zijn, waarbij zelfs kleuters al abstract kunnen denken. 
Een recentere theorie is de informatieverwerkingstheorie. Het functioneren van de hersenen wordt daarbij vergeleken met een computer. Informatieverwerking verloopt volgens drie processen: opnemen, opslaan en terugzoeken. De binnengekomen informatie passeert drie stations: het sensorisch geheugen, het kortetermijngeheugen en het langetermijngeheugen. 

Psychosociale ontwikkeling

Hierbij gaat het om de ontwikkeling van kinderen in relatie tot hun sociale omgeving, de omgang met anderen. Bij het ontwikkelen van sociale interactie speelt imitatie een grote rol. Een voorbeeld daarvan is vadertje en moedertje spelen. Kinderen oefenen hierbij hun denkbeelden over de werkelijkheid en het is goed voor hun communicatieve vaardigheden. 
 
In de schoolperiode verschuift de vriendschap van uiterlijke factoren (mooi speelgoed, leuke kleren) meer naar sympathie, al blijven uiterlijke factoren wel een rol spelen. Kinderen willen graag aan de groepsnorm voldoen, want dat zorgt voor acceptatie. 

Morele ontwikkeling

Bij de morele ontwikkeling gaat het om het onderscheid tussen wat goed en wat verkeerd is. Dat is wat anders dan algemene regels, zoals verkeers- fatsoen- en spelregels. Laatstgenoemde zijn onmisbaar bij het goed functioneren van de maatschappij, maar ze zijn minder fundamenteel dan morele regels. 
 
De morele ontwikkeling is sterk afhankelijk van de interactie tussen de opvoeder en het kind. Het is belangrijk dat kinderen zich intrinsiek verbonden voelen met de waarden en normen. Dit heet internalisering. Maar hoe gebeurt dat? Het gaat erom dat kinderen van moreel weten tot moreel handelen komen. Daarvoor zijn vier zaken nodig:
- Morele empathie. Dit heeft te maken met empathie en betrokkenheid op de ander.
- Moreel redeneren. Hierbij gaat het om het inzicht in wat wel en niet kan, moreel gezien.
- Morele afweging. Dit gaat over het afwegen van verschillende gedragsmogelijkheden.
- Moreel gedrag. Dat wil zeggen: het zelfstandig nemen van verantwoorde beslissingen en daarnaar handelen. 
 
Jonge kinderen zien regels als absoluut en onveranderlijk. Dit wordt ook wel moreel realisme genoemd. De kleuterperiode is enorm belangrijk als het gaat om gewetensvorming. Als kinderen ouder worden, zien ze dat regels door mensen gemaakt zijn. Dit heet ook wel autonome moraliteit. 
 
Kohlberg onderscheidt drie stadia in de morele ontwikkeling:
- Het preconventionele stadium. Kinderen gedragen zich volgens de geldende regels en houden rekening met straf en beloning. De regels zijn dus nog niet geïnternaliseerd. 
- Het conventionele stadium. Kinderen nemen de regels over. Zij zien de waarde die achter de gestelde norm ligt. 
- Het postconventionele stadium. In de adolescentieperiode ontwikkelen jongeren morele principes, die los staan van de standpunten van opvoeders en leeftijdsgenoten. 
Er is veel kritiek gekomen op de theorie van Kohlberg, vooral als het gaat om de opeenvolging van de stadia. De waarde van Kohlbergs theorie is dat hij laat zien hoe kinderen moreel redeneren.

Literatuur

Alkema, E. e.a. (2011) Meer dan onderwijs, Assen: Uitgeverij Van Gorcum.

Kerpel, A. (2014). Ontwikkelingspsychologie.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/ontwikkelingspsychologie-1.php

Gerelateerd

Ontwikkeling van kleuters
Ontwikkeling van kleuters

Medilex Onderwijs 
Leerlingen leren kennen
Leerlingen leren kennen: leefwereld - ontwikkelingspsychologie
Arja Kerpel
Ontwikkelend bewegen
Al springend leer je beter rekenen
Annemieke van Nifterik
Positieve psychologie
De betekenis van de positieve psychologie voor het onderwijs
Peter Ruit
Jean Piaget
Jean Piaget (1896-1980) - biografie en werk
Ewald Vervaet
Piaget: objectpermanentie
Jean Piaget: Objectpermanentie en ontwikkeling van de intelligentie
Ewald Vervaet
Piaget: epistemologie
Jean Piaget: de genetische epistemologie na 1968
Ewald Vervaet
Piaget: empirisme
Jean Piaget: kritiek en onbegrip - empirisme
Ewald Vervaet
Piaget: leertheorie
Jean Piaget: leertheorie en psychoanalyse
Ewald Vervaet
Ontwikkeling van kinderen
Over ontwikkeling van kinderen
Luc Stevens
Flexibel puberbrein
Flexibel Puberbrein
Yvonne van Sark
Ontwikkeling jonge kind
Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar
Arja Kerpel
Basisonderwijs met/zonder basis
Basisonderwijs zonder basis / Basisonderwijs met basis
Helčn de Jong

Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Tweelingen
Wat is beter voor tweelingen: in verschillende klassen of bij elkaar?
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Wiskundige denktactiviteit
Wiskundige denkactiviteit in wiskunde op havo en vwo
Schoolkenmerken cognitieve prestatie
Onderwijssystemen, schoolkenmerken en cognitieve prestatie
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Cognitieve voorstellingen wiskunde
Cognitieve verschillen bij voorstellingen van getallen in het onderwijs in wiskunde
Hersengedrag rekenonderwijs po
Hersengedrag bij rekenonderwijs in het basisonderwijs
Studeren adolescenten
Zelfcontrole en zelfregulering bij studeren tijdens de adolescentie
Werken en leren
Cognitieve, economische en sociale rendementen van leren en werken
Dyscalculie
Kunnen rekenen op je brein
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

NOT 2017

Reviews ontwikkelingsmateriaal

Ontwikkelingspsychologie



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.