Het terugslageffect van toetsen (ook wel het backwash-effect of het washback-effect genoemd) verwijst naar de invloed die toetsing heeft op wat er in het onderwijs wordt aangeboden, hoe er wordt lesgegeven en wat leerlingen leren. Toetsen meten niet alleen leerresultaten, maar sturen ook het curriculum, de didactiek en de leeractiviteiten in de klas.Leermiddelenmakers stemmen hun methodes bijvoorbeeld af op de vraagstelling en kenmerken van gestandaardiseerde toetsen.
Wanneer toetsen sterk bepalend zijn voor beslissingen zoals overgang, schooladvies of verantwoording, ontstaat vaak een negatief terugslageffect. Leraren richten hun onderwijs dan vooral op dat wat getoetst wordt. Inhoud die niet direct terugkomt in de toets krijgt minder aandacht. Het onderwijs verschraalt, verdiepend leren maakt plaats voor oefenen op toetstaken en vaardigheden worden los aangeboden van betekenisvolle contexten.
Er kan ook sprake zijn van een positief terugslageffect, bijvoorbeeld wanneer toetsing bewust wordt ingezet om leren te ondersteunen. Formatieve toetsen kunnen leerlingen inzicht geven in hun ontwikkeling en leraren helpen hun onderwijs af te stemmen op onderwijsbehoeften. In dat geval versterkt toetsing het leren in plaats van het te beperken.
Het terugslageffect van toetsen is nauw verbonden met teaching to the test. Wanneer toetsresultaten zwaar meewegen, gaan leraren hun onderwijs afstemmen op de inhoud en vraagvormen van de toets. Het onderwijs verschuift dan van brede ontwikkeling naar het oefenen van datgene wat meetelt in de toets. Teaching to the test is daarmee een zichtbaar gevolg van een sterk negatief terugslageffect
Het terugslageffect maakt duidelijk dat toetsing nooit neutraal is. De manier waarop toetsen worden ontworpen en gebruikt, heeft directe gevolgen voor de kwaliteit en breedte van het onderwijs.
In Figuur 1 is uitgelegd hoe het terugslageffect van toetsing werkt.
Figuur 1. Het terugslageffect van toetsing.
Wil je deze infographic gratis downloaden in hoge resolutie en op de hoogte blijven van nieuwe artikelen over dit thema? Schrijf je dan in voor het kennisdossier 'toetsing in het basisonderwijs' van de Wij-leren Academie.
Laatst geactualiseerd op 10 januari 2026
ADHD bij meisjes
Hoe geef je een passend schooladvies?
