Schoolverbondenheid, wat is het en waarom is het belangrijk?

In de gang voor het klaslokaal staan drie groepjes leerlingen met elkaar te kletsen. Eén leerling staat alleen, los van deze groepjes, naar buiten te kijken. Hoe zit het met de schoolverbondenheid van deze leerling? Voelen de andere klasgenoten zich eigenlijk wel verbonden? 

Deze bijdrage introduceert (1) wat schoolverbondenheid (sense of school belonging) is, (2) hoe het zichtbaar wordt en (3) waarom het belangrijk is voor de leerlingen. De bijdrage sluit af met een eerste aanzet hoe schoolverbondenheid versterkt kan worden. Deze eerste bijdrage in een tweedelige serie over schoolverbondenheid is daarmee grotendeels gebaseerd op de ideeën uit een Engelstalig onderzoeksartikel dat ik eerder met een groep collega’s schreef (Alink et al., 2023).

Wat is het gevoel van schoolverbondenheid?

Een veel gebruikte definitie voor schoolverbondenheid is die van Goodenow (1993): “de mate waarin leerlingen zich persoonlijk geaccepteerd, gerespecteerd, geïncludeerd en ondersteund voelen door anderen in de schoolomgeving” (p.80). In de decennia nadat deze definitie was geformuleerd, verschenen er verschillende andere definities. Hierbij legden de auteurs soms meer de nadruk op de relaties en soms meer de nadruk op het gevoel. Ondanks deze nieuwe definities wordt er nog steeds teruggrepen op de beschrijving van Goodenow. De kracht van haar beschrijving is dat beide dimensies die van belang zijn bij schoolverbondenheid benadrukt worden: de relaties met anderen (interpersoonlijk) en het gevoel (intrapersoonlijk). 

Hoe wordt schoolverbondenheid zichtbaar?

Experts op het gebied van schoolverbondenheid proberen met verschillende indicatoren zichtbaar te maken wanneer er wel of geen sprake is van schoolverbondenheid. In de jaren nadat de definitie van schoolverbondenheid bekend werd, ontwikkelden experts verschillende instrumenten voor het meten van schoolverbondenheid waarbij het aantal indicatoren alleen maar toenam. De grote hoeveelheid indicatoren maakt het complex om als leraar na te gaan wanneer gesproken kan worden over sterke schoolverbondenheid bij de leerlingen. Om overzicht te krijgen werd in 2020 aan internationale experts op het gebied van schoolverbondenheid gevraagd om een set van vijftien indicatoren te beoordelen. De 70 experts kwamen tot de volgende vijf belangrijkste indicatoren van schoolverbondenheid: inclusie, acceptatie, respect, verbinding en positieve relaties met andere leerlingen (Alink et al., 2023).

Waarom is schoolverbondenheid belangrijk?

Verbondenheid is allereerst in zichzelf belangrijk, aangezien verbondenheid wordt gezien als een menselijke basisbehoefte (Maslov, 1943). Omdat de school een plek is waar leerlingen een groot gedeelte van de dag verblijven, is het voor het individuele welbevinden van de leerlingen van belang dat daar in deze behoefte wordt voorzien. Daarnaast is het versterken van schoolverbondenheid van belang voor de sociale cohesie binnen de school. Schoolverbondenheid is namelijk één van de drie dimensies van sociale cohesie in de school (Veerman & Denessen, 2021). In de afgelopen jaren is, in aanvulling op het belang van schoolverbondenheid in zichzelf, door onderzoekers nagegaan wat de impact van schoolverbondenheid is op andere belangrijke aspecten binnen het onderwijs. Schoolverbondenheid blijkt van belang voor mentale gezondheid en welbevinden, cognitieve schoolprestaties en sociaal gedrag (Allen et al., 2022).

Schoolverbondenheid is belangrijk voor de sociale cohesie binnen de school.

Versterken schoolverbondenheid in de praktijk

Leerlingen hebben de behoefte om zich verbonden te voelen binnen de school. Dit kan versterkt worden met grote schoolbrede activiteiten zoals een sportdag, werkweek, of vieringen. Maar zeker ook door tijdens de les, aandacht te hebben voor een veilige en fijne sfeer in de klas en door ruimte te geven aan inbreng van leerlingen. Activiteiten die zich zowel richten op het versterken van de kwaliteiten van de leerlingen als op het versterken van de relaties tussen leerlingen en de docenten zijn het meest kansrijk om de schoolverbondenheid te versterken (Allen et al., 2022).  Het gevoel van verbondenheid begint daarmee tijdens alledaagse ontmoetingen op de gang, in de klas en op het schoolplein. Hoe zou jouw school een sterker gevoel van schoolbetrokkenheid kunnen creëren?

Bronnen

• Allen, K.-A., Jamshidi, N., Berger, E., Reupert, A., Wurf, G., & May, F. (2022). Impact of school-based interventions for building school belonging in adolescence: A systematic review. Educational Psychology Review, 34(1), 229–257. https://doi.org/10.1007/s10648-021-09621-w
• Alink, K. Denessen, E.J.P.G., Veerman, G.J.M. & Severiens, S. (2023) Exploring the concept of school belonging: A study with expert ratings, Cogent Education, 10(2), 2235979.
• Goodenow, C. (1993). The psychological sense of school membership among adolescents: Scale development and educational correlates. Psychology in the Schools, 30(1), 79–90
• Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.
• Veerman, G.J.M. & Denessen. E. (2021). Social cohesion in schools: A non-systematic review of its conceptualization and instruments. Cogent Education, 8(1), 940633.