Welke onderwijsvormen bevorderen zelfsturend leren onder entreestudenten?

Geplaatst op 27 september 2021

Docenten kunnen zelfsturend leren onder mbo-studenten bevorderen. Dat kan door studenten de praktische relevantie van het leren duidelijk te maken en door reflectie te stimuleren. Daarnaast kunnen docenten zelfsturende vaardigheden onder studenten verhogen door directe instructie te combineren met het geven van advies. Mbo-studenten niveau 1 (entreestudenten) en niveau 2 lijken meer moeite met zelfsturend leren te hebben dan mbo-studenten niveau 3 en 4.

Klassikaal onderwijs komt nog regelmatig voor in de eerste twee niveaus van het mbo-onderwijs, vooral in de entreeopleiding (niveau 1). Veel docenten hebben de wens dat de studenten zelf op een actieve manier bewust keuzes maken, onder andere in welke richting ze zich willen ontwikkelen. Het bevorderen van deze vorm van zelfsturing is mogelijk door studenten inzicht te bieden in de praktische relevantie van het leren en reflectie te stimuleren. En door het geven van instructie en advies.

Inzicht in de praktische relevantie door begeleiding van kleine groepen

Als studenten de praktische relevantie van het leren gaan inzien, bevordert dat de zelfsturing. Wat werkt is wanneer de docent kleine groepen in een probleemgestuurde setting begeleidt. De studenten zijn verantwoordelijk voor hun eigen leerproces, doordat ze samen actief aan de slag gaan en samen een probleem analyseren of oplossen. Tijdens dit probleemgestuurde leren is het noodzakelijk een expliciete link tussen theorie en praktijk te leggen. Studenten met een meer praktische achtergrond lijken het moeilijker te vinden om een eigen actieplan te maken en zelfsturend te gaan werken. Meer begeleiding van de docent bij deze groep is wenselijk.

Begeleide reflectie met ondersteuning door peers

Als de docent reflectie bij studenten stimuleert, eventueel ondersteund door peer support, is dat bevorderlijk voor zelfsturing. Op die manier draagt reflectie bij aan de betekenisgeving van de leerervaring. De student wordt daarnaast meer verantwoordelijk voor wat hij of zij wil leren. Oudere studenten hebben een hogere mate van zelfsturing dan jongere studenten. Het kost tijd voordat studenten zich zelfsturend leren hebben eigen gemaakt.

Juist reflectief leren maakt zelfregulerend leren mogelijk. Reflectie op leer- en werkervaringen met trainers, peers en docenten daagt studenten uit om hun ervaringen systematisch toe te lichten en uit te leggen. Peersupport kan hierbij ondersteunend zijn. Hierbij krijgen studenten ondersteuning van gelijkgestemden, waarbij ze leren eisen te stellen aan hun eigen werk. Ze leren waar te nemen, samen te vatten en conclusies te trekken, gegevens te kiezen en te ordenen, feiten van meningen te onderscheiden en samen te werken.

Combinatie van directe instructie en advies

Het geven van een goede instructie en advies door de docent kan zelfsturende vaardigheden onder studenten bevorderen. Studenten worden dan gestimuleerd met hun eigen inhoud te gaan werken. Vooral mbo-studenten op niveau 1, maar ook die op niveau 2, willen liever een instructie lezen dan iets uitproberen. Dit in tegenstelling tot studenten in de hogere niveaus. Ook zijn studenten niveau 1 en 2 minder in staat zelfstandig te werken. Ze hebben meer gedetailleerde instructie nodig en ze hebben een grotere behoefte aan duidelijke opdrachten. Om ervoor te zorgen dat deze studenten actief aan de slag gaan en hun eigen leerproces kunnen sturen, zal de docent hen intensiever moeten begeleiden. Bijvoorbeeld door het geven van advies in plaats van sec feedback.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Maurice de Greef (Kennismakelaar Kennisrotonde)
Vraagsteller: Docent

Vraag

Welke onderwijsvormen bevorderen zelfsturend leren onder entreestudenten?

Kort antwoord

Docenten kunnen zelfsturend leren onder mbo-studenten bevorderen. Dit geldt voor studenten van alle niveaus, hoewel Mbo-studenten Niveau 1 (entreestudenten) en Niveau 2 hier meer moeite mee lijken te hebben dan Mbo-studenten Niveau 3 en 4. Dit kan de docent doen door ervoor te zorgen, dat de praktische relevantie van het leren duidelijk wordt, door reflectie te bevorderen en door studenten te begeleiden met instructie en advies. Inzicht in de praktische relevantie kan de docent stimuleren door kleine groepen studenten in een probleemgestuurde setting te begeleiden. Ten tweede kan zelfsturing toenemen als studenten uitgedaagd worden om samen met trainers, peers en docenten hun leer-en werkervaringen systematisch toe te lichten en uit te leggen. Ten slotte kunnen docenten zelfsturende vaardigheden onder studenten bevorderen door directe instructie te combineren met het geven van advies.

Toelichting antwoord

Klassikaal onderwijs is een onderwijsvorm die nog vrij regelmatig voorkomt in de eerste twee niveaus van het Mbo-onderwijs, vooral in de entreeopleiding (Niveau 1). Veel docenten hebben echter de wens, dat de studenten zelf op een actieve manier bewust keuzes maken, onder andere in welke richting ze zich willen ontwikkelen. De vraag is dan welke onderwijsvormen ingezet kunnen worden om zelfsturing en verantwoordelijkheid onder de studenten te stimuleren.

Verschillen in zelfsturing tussen niveaus

Minder vaardige Mbo-studenten lijken meer moeite te hebben met zelfsturing. Literatuuronderzoek naar zelfsturing in beroepsonderwijs laat zien, dat er verschillen zijn tussen studenten die minder vaardig zijn ten opzichte van meer vaardige studenten (Jossberger et al., 2010). Zo lijkt deze groep zichzelf minder zelfredzaam te vinden, minder intrinsieke interesses te hebben in leertaken en zich minder gericht doelen te stellen. Ze lijken ook eerder afgeleid te zijn door verschillende factoren en zich minder te concentreren en te focussen op hun leertaak en prestaties en dit minder goed te kunnen monitoren. Hierdoor hebben ze minder zicht op afwijkingen in het leren. Ook kunnen ze hun leerstrategie moeilijk aanpassen. Tevens lijkt zelfevaluatie lastiger te zijn, waardoor men minder kan sturen op verbetering van de leerprestatie (Jossberger et al., 2010). Vraag is hoe de docent het onderwijs kan organiseren, zodat ook voor deze Mbo-studenten (waaronder entreestudenten) zelfsturing mogelijk is.

Zelfsturing door praktische relevantie, reflectie en instructie en advies

Zelfsturing kan worden bevorderd door het bevorderen van inzicht in praktische relevantie van het leren, het stimuleren van reflectie en het geven van instructie en advies. Op basis van onderzoek onder meer dan 3500 vmbo-leerlingen en mbo-studenten wordt duidelijk, dat bij loopbaanoriëntatie en -begeleiding (waar de student leert om onder andere zelfsturend te zijn in zijn eigen loopbaan) het faciliteren van de loopbaandialoog in de praktijk en op school van belang is (Kuijpers et al., 2006). Hierbij moeten de ervaringen van studenten in en buiten school aan hun arbeids- en levensloopbaan gekoppeld worden. Volgens Kuijpers et al. (2006, p. 69) zijn hierbij drie zaken belangrijk, namelijk het bevorderen van transfer, reflectie en participatie aan het leerproces op een vraaggerichte manier. Dit kan onder andere worden gestimuleerd door het aanleren van leerstrategieën.

Volgens een literatuurstudie van Van der Vegt (2021) zijn deze leerstrategieën noodzakelijk om de zelfsturing te motiveren. Daar ligt een belangrijke rol voor de docent. Deze kan bevorderen dat de praktische relevantie van het leren duidelijk wordt, reflectie wordt bevorderd en studenten begeleid worden door instructie en advies. Deze drie factoren kunnen het zelf actief leren van studenten en de zelfsturing bevorderen. Zo blijkt ook uit onderzoek (Kostons et al., 2014).
Aangezien er weinig specifiek onderzoek is gedaan naar de beïnvloedende factoren van zelfsturing onder mbo-studenten Niveau 1 en 2 zijn ook de onderzoekresultaten van beïnvloedende factoren voor mbo-studenten op de hogere niveaus voor het antwoord op deze vraag van de Kennisrotonde geanalyseerd.

Praktische relevantie door praktische begeleiding van kleine groepen

Zelfsturing wordt bevorderd doordat studenten de praktische relevantie van het leren gaan inzien, waarbij de docent kleine groepen in een probleemgestuurde setting begeleidt. Onderzoek onder 485 studenten verpleegkunde toont aan, dat studenten die ervaring hebben in een leeromgeving die een leerlinggerichte benadering hanteert hoger scoren op zelfsturend leren (Yuan et al, 2012). Voorbeelden hiervan zijn leren in kleine groepen of probleemgestuurd leren. De leerlingen zijn verantwoordelijk voor hun eigen leerproces, doordat ze samen actief aan de slag gaan en samen een probleem analyseren of oplossen. Tijdens dit probleemgestuurde leren is het noodzakelijk een expliciete link tussen theorie en praktijk te leggen.

Wel wordt duidelijk op basis van onderzoek onder 53 coördinatoren en 200 studenten van beroepsopleidingen, dat studenten met een meer praktische achtergrond in beroepsonderwijs het moeilijker vonden om een eigen actieplan te maken (en zelfsturend aan de slag te gaan) (De Bruijn en Leeman, 2011). Meer begeleiding van de docent bij deze groep is wenselijk.

Begeleide reflectie met ondersteuning door peer support

Als de docent op een kwalitatief goede wijze reflectie faciliteert en er eventueel ter ondersteuning peer support wordt aangeboden, is dat bevorderlijk voor zelfsturing. Op basis van de resultaten van het eerdergenoemde onderzoek van Yuan et al. (2012) onder studenten verpleegkunde wordt duidelijk, dat onder andere reflectie bijdraagt aan de betekenisgeving van de leerervaring. Door deze reflectie wordt de student daarnaast meer verantwoordelijk voor wat hij of zij wil leren. Wel wordt duidelijk, dat oudere studenten een hogere mate van zelfsturing hebben dan jongere studenten. Het kost tijd voordat studenten zich zelfsturend leren hebben eigen gemaakt. Onderzoek onder 200 Mbo-studenten bevestigt het belang van reflectie. De Bruijn en Leeman (2011) constateren dat juist reflectief leren belangrijk is en zelfregulerend leren mogelijk maakt.

Door reflectie op leer- en werkervaringen met trainers, peers en docenten worden studenten uitgedaagd om hun leer-en werkervaringen systematisch toe te lichten en uit te leggen (De Bruijn en Leeman, 2011). Peer support kan hierbij ondersteunend zijn. Resultaten van onderzoek onder 110 mbo-studenten tonen aan, dat peer support zelfsturing kan bevorderen (Petit et al., 2013). Hierbij krijgen studenten ondersteuning van gelijkgestemden die geen docenten zijn, waarbij ze leren eisen te stellen aan eigen werk, waar te nemen, te samenvatten en conclusies te trekken, gegevens te kiezen en te ordenen, feiten van meningen te onderscheiden en samen te werken (Kennisrotonde, 2020).

Belang van instructie en advies

Door het geven van een goede instructie en advies kan een docent ervoor zorgen, dat zelfsturende vaardigheden onder studenten worden bevorderd en dat ze met hun eigen inhoud aan de slag gaan. Onderzoek van Groeneveld en Van Steensel (2009) laat zien, dat met name Mbo-studenten op niveau 1, maar ook op Niveau 2 eerder een instructie willen lezen dan iets uitproberen in vergelijking met de hogere niveaus. Ook blijken Mbo-studenten op Niveau 1 en 2 minder zelfstandig te kunnen werken, meer gedetailleerde instructie nodig te hebben en een grotere behoefte aan duidelijke opdrachten en instructie van docenten te hebben. Om ervoor te zorgen, dat deze studenten toch actief aan de slag gaan en hun eigen leerproces kunnen sturen, zal de docent hen intensiever moeten begeleiden bijvoorbeeld door het geven van advies in plaats van sec feedback.

Experimenteel onderzoek van Kicken et al. (2009) onder een kleine groep eerstejaars Mbo-studenten laat zien, dat als de docent tijdens supervisiebijeenkomsten niet alleen feedback geeft, maar ook advies geeft op basis van een portfolio, dat studenten beter hun leerbehoeften kunnen formuleren, meer certificaten behalen, meer geschikte leertaken selecteren en meer praktische opdrachten afmaken.

Geraadpleegde bronnen 

Gerelateerd

Online congres
Hoe geef je les over relaties & seksualiteit?
Hoe geef je les over relaties & seksualiteit?
Meld je aan voor het online congres ‘Het hoort er gewoon bij’ op 5 nov. 2021. Voor lerarenopleiders.
Rutgers & Stichting School en Veiligheid 
E- learning module
Motivatie - theorie in de lespraktijk (PO)
Motivatie - theorie in de lespraktijk (PO)
Leer hoe motivatie bij je leerlingen werkt
Medilex Onderwijs 
Zelfsturing bij jonge kinderen stimuleren
Zelfsturing van jonge kinderen stimuleren
Lilian van der Bolt
Een doorgaande lijn in zelfsturing
Een doorgaande lijn in zelfsturing
Lilian van der Bolt
Stimuleert een digitaal portfolio zelfsturing?
Zelfsturing stimuleren met een digitaal portfolio
Maaike van de Loo
Schoolleider als regisseur
De leidinggevende in het onderwijs als regisseur: leiding geven aan leren
Robert-jan Simons
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Motivatie door feedback
Meer motivatie door oplossingsgerichte feedback
Dirk van der Wulp
Digitaal portfolio met badges
Alles wat je in je mars hebt in je eigen hand
redactie
Handboek leren leren
Handboek leren leren - 5 krachtige principes
Arja Kerpel
In zeven stappen naar zinvol leren
In 7 stappen naar zinvol leren
Marleen Legemaat
Balans in basisbehoeften
Zorg voor balans in relatie, competentie, autonomie
Joep Derkx


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
redactie
Persoonlijke competenties entreestudent opleiding mbo2
Wanneer ben je een goede entreestudent voor mbo-niveau 2?
Welke onderwijsvormen bevorderen zelfsturend leren?
Hoe bevorder je zelfsturend leren?
Metafoor leerkuil proces leren leerlingen uitleggen
Is de metafoor van de leerkuil bruikbaar?
Effectieve werkwijzen bij reflectie op het leerproces
Hoe stimuleer je leerlingen tot reflectie op hun leerproces?
Principes dalton en freinetonderwijs bruikbaar volwassenonderwijs
Welke principes van het dalton- en freinetonderwijs zijn inzetbaar bij volwasseneducatie?
Interventies taaltrajecten om intrinsieke motivatie inburgeraars te bevorderen
Hoe bevorder je de intrinsieke motivatie van inburgeraars?
Uitschrijven leerdoelen op het bord
Is het uitschrijven van leerdoelen op het bord helpend?
Leren na schoolloopbaan stimuleren
Hoe kun je verder leren stimuleren?
Zelfreflectie mbo 4 studiesucces
Zelfreflectie: is dat helpend bij studiesucces op het mbo?
Herkansen van toetsen leerresultaten en leergedrag
Herkansen: leidt dit tot betere leerresultaten en een beter leergedrag?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
[extra-breed-algemeen-kolom2]



autonomie
eigenaarschap
intrinsieke motivatie
zelfregulatie

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest