Meedoen is belangrijker dan winnen

In sport, spel en eigenlijk in het hele leven horen we vaak de uitspraak: “Het maakt niet uit of je wint of verliest, maar hoe je het spel speelt.” Toch is dat een uitspraak die moeilijk uit te leggen kan zijn, vooral aan kinderen. Want waarom zou winnen niet het belangrijkste zijn, als je juist probeert te winnen? Dit artikel gaat over waarom meedoen, leren en karakter ontwikkelen uiteindelijk belangrijker zijn dan alleen het winnen van een wedstrijd.

Waarom is meedoen belangrijker dan winnen?

Wat je eigenlijk wil overbrengen is: ‘’het maakt niet uit of dat je wint of verliest, maar het maakt uit hoe je het spel speelt.’’ Het is goed om daar goed over na te denken want het is erg lastig om uit te leggen. Want als je dit tegen je kind zegt, dan kijken ze je aan met een vragende blik van, bijv. bij voetbal: "wat bedoel je ermee? Je wilt toch dat ik wel ga winnen?’’ Ja zeg je, nou, het maakt niet uit of je wint of verliest, maar het maakt uit hoe je het spel speelt. Je weet dat dit klopt, maar het is erg moeilijk om dit goed duidelijk te maken aan je kind. Vaak wordt er dan maar gezegd: "Het is belangrijk om sportief te spelen."

"Kinderen begrijpen winnen direct, de waarde van goed spelen vraagt om uitleg."

Een spel is eigenlijk een serie van spellen

Zo leg je dit uit: Het leven is geen spelletje, zelfs een spelletje is eigenlijk geen spelletje. Een spelletje is eigenlijk een serie van spelletjes. Bijv. stel, je speelt in een voetbalteam. De wedstrijd is belangrijk maar niet het belangrijkste, want er is een hele serie van wedstrijden. En dat verandert de strategie behoorlijk. Het kan bijv. zijn, dat de strategie is om het kampioenschap te halen. Het winnen van een kampioenschap en het winnen van een wedstrijd is niet hetzelfde. Want misschien is de strategie om de wedstrijd te winnen alle ballen naar de sterspeler te spelen. Of de sterspeler alle bewegingen te laten maken. Maar misschien is het een betere strategie om het kampioenschap te winnen om de sterspeler en de anderen goed op elkaar in te laten spelen of de sterspeler de taak te geven de anderen te helpen ontwikkelen. Dit om op de lange termijn uiteindelijk het kampioenschap te winnen. Dat is een totaal andere strategie. De verschillen worden steeds meer merkbaar gedurende de tijd.

"Wie alleen de wedstrijd ziet, mist het belang van de wedstrijden die nog komen."

Een voorbeeld van sportiviteit langs de zijlijn

Een voorbeeld: Ik was eens een finale van een voetbalwedstrijd aan het kijken. Het stond 3 – 3, het was een spannende wedstrijd. Iets wat je wilt trouwens, dat de teams gelijkwaardig zijn. Dit omdat beide teams het meest kunnen leren omdat beide teams worden uitgedaagd. We zaten in de laatste paar minuten. Eén jongen was duidelijk de sterspeler van het team dat ik aanmoedigde en deed zijn uiterste best om de winnende goal te maken. Helaas was er echter een uitbraak van het andere team, prachtige aanval, de tegenpartij scoorde het winnende doelpunt en de wedstrijd was over. De sterspeler baalde duidelijk enorm. Hij liep schreeuwend het veld af, schopte nog een bidon ondersteboven en scheldend op de scheidsrechter ging hij richting de kleedkamer. Alsof hij bestolen was. Zijn vader liep naar hem toe en nu werd ik extra nieuwsgierig: "Wat gaat hij zeggen?" dacht ik. En in plaats van te zeggen. ‘’Kom op kerel, gedraag je’’ zei hij. Inderdaad kerel. De scheidsrechter was ook verschrikkelijk, jullie waren veel beter en je bent ook bestolen… Ik dacht toen: Jij verschrikkelijke vent. Je verpest nu je eigen kind!

"De reactie op verlies leert een kind vaak meer dan de overwinning zelf."

Het grotere doel: karakter ontwikkelen

Waarom? Want zijn zoon was ook echt de sterspeler en hij deed ook echt zijn best om te winnen. Waarom was dit niet goed om te zeggen? Nou, je probeert je kind uit te leggen om niet de wedstrijd te winnen, maar het kampioenschap. En dat zijn een series van spelen. Maar het leven is niet het kampioenschap. Het zijn een heleboel kampioenschappen bij elkaar, en ook nog eens een heel aantal die je tegelijk speelt. Want je je kind eigenlijk wilt leren is, om een zo goed mogelijke speler te zijn in al die verschillende kampioenschappen. En de manier waarop je dat doet is hem of haar helpen in het ontwikkelen van zijn of haar karakter. Diegene zijn karakter is eigenlijk de strategie die bepaalt hoe ver hij of zij gaat komen in zoveel mogelijk verschillende kampioenschappen over een zo lang mogelijke periode.

"De belangrijkste overwinning is het ontwikkelen van eigenschappen die een leven lang van waarde blijven."

Een kind leren om goed samen te spelen

Ok, maar wat wil je dan met je kind? Om dit zo goed mogelijk te kunnen bereiken, is het belangrijkste dat je kind niet leert om te winnen maar je leert je kind dat het goed kan spelen met andere kinderen. En dat heeft twee kanten:1 dat je wel je best doet om te winnen maar ook dat je kind let op de ontwikkeling van andere kinderen. En niet dat winnen gaat ten koste van alles. Dan wordt je kind ‘’Leuk om mee te spelen’’ en dat is cruciaal. Je kunt hier als ouder het best in sturen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar oud. Als je kind leuk is om mee te spelen, wat gebeurt er dan? Andere kinderen gaan in de rij staan om met je kind te komen spelen. En volwassenen gaan in de rij staan om mentor te zijn en/of je kind iets te leren. En als dit zo is dan zal je kind vrienden hebben voor zijn leven en is je kind sociaal en wordt het uitgenodigd voor veel verschillende spelen of levensaspecten. Waarvan hij er sommige wint maar waaraan hij zeker allemaal kan meedoen. En als andere kinderen met je kind willen spelen en volwassenen willen je kind iets leren dan wint je kind bij het spel ‘’het leven’’.

"Kinderen waar je prettig mee kunt spelen, krijgen steeds nieuwe kansen om mee te doen."

De diepere ethiek achter sport en competitie 

Dus als je tegen je kind zegt: het maakt niet uit of je wint of verliest, maar het maakt uit hoe je het spel speelt, dan leer je eigenlijk je kind: Let op, wat we je hier duidelijk willen maken is dat je het goed doet in het leven. En daarvoor moet de strategieën oefenen die je helpen dit mogelijk te maken. En deze strategieën oefen je bijvoorbeeld tijdens een spelletje voetbal. En je wilt niet het ene spelletje van dit moment zo dominant laten zijn dat je de mogelijkheden voor een veel langere tijd op een ander gebied volledig om zeep helpt. Daar zit diepe ethiek in. Dit komt met sport nadrukkelijk naar voren. 

Daarom wordt er in de sport ook zoveel gedramatiseerd. De persoon die we het meest waarderen als atleet is niet per se de persoon die altijd wint. We houden niet van de narcistische winnaars. Ze zijn winnaars, dat is goed maar als ze narcistisch zijn en geen goede teamspelers en ze alleen zichzelf belangrijk vinden, dan denken we je bent een winnaar als woord zijnde maar je karakter is verdacht. Je bent geen rolmodel ook al ben je iemand die vaak wint. En dat komt omdat we op zoek zijn naar iets diepers. We zijn op zoek naar de karaktereigenschap die je helpt om te winnen op allerlei verschillende gebieden en spelen. Dat is de echte ethiek hierachter. Dat is een fundamentele ethiek.

"Een echte winnaar ontwikkelt kwaliteiten die op veel meer plekken van waarde zijn dan op het speelveld."

Leren omgaan met verlies

Dat is iets wat er geleerd moet worden. Je scoort niet met elke doelpoging. Dat betekent niet dat je geen schot op doel meer moet doen of dat je stopt met proberen te scoren. Maar een onderdeel dat het mogelijk maakt om toch te blijven proberen, is het niveau van je karakter dat bepaalt dat op dat moment toen je probeerde te scoren jij niet de beste was.

Dat is de reden dat, als een kampioen klaagt, de fans vaak negatief reageren. Dat brengt ons naar een belangrijke vraag: ‘’wat doet iemand met een sterk karakter die iets belangrijks kwijtraakt?". Het antwoord is niet heel moeilijk, hij accepteert het verlies en denkt: ‘’ok, wat heb ik nog over om te verbeteren dat wat gaat voorkomen dat zoiets nog een keer gebeurt.’’ Een groots persoon, of een groots atleet is niet alleen iemand die ontzettend goed is in wat hij of zij doet, maar is ook iemand die telkens kijkt waar er verbetering mogelijk is.

En dit is eigenlijk belangrijker dan hoe goed iemand daadwerkelijk is. Want het traject is zo belangrijk. Een onderdeel daarvan zijn je vaardigheden maar ook je daadkracht om deze vaardigheden tot het uiterste te oefenen. En dat is wat andere mensen graag willen zien. Het liefst kijken mensen niet naar een perfect uitgevoerde voorstelling maar het liefst naar een perfect uitgevoerde voorstelling die in de zone van naaste ontwikkeling plaatsvindt. Dat wat eigenlijk nog maar net kan. Mensen willen beide graag zien op hetzelfde moment: En je bent goed in wat je doet en je wordt hier beter in.

Bijvoorbeeld: je verliest een wedstrijd. Dit zegt niet dat je slecht bent in wat je net deed. Wel dat de andere partij waarschijnlijk beter was. Maar wat je doe je als je verliest en gaat zeuren? Dan offer je de hogere ethiek voor lagere ethiek. Je offert de langere termijn voor de korte termijn. Je neemt geen verantwoordelijkheid voor je verlies. Wat je wel moet doen, is de fouten opzoeken: hoe komt het dat je verloren hebt? Daaraan gaan werken en verantwoordelijkheid nemen in plaats van de fouten zoeken buiten jezelf. Want als je dat doet, dan haal je de betekenis en bedoeling van het spel eruit.

"Sterke spelers zoeken na een nederlaag naar lessen die hen verder brengen."

Slot

Uiteindelijk gaat sport (en eigenlijk het hele leven) niet alleen over winnen. Het gaat over leren, groeien en het ontwikkelen van karakter. Wie leert om goed samen te spelen, verantwoordelijkheid te nemen voor fouten en zichzelf te blijven verbeteren, zal misschien niet elke wedstrijd winnen. Maar diegene zal wel steeds beter worden in het spelen van het grotere spel: het leven zelf.

Referenties

• Jordan B. Peterson (2018). 12 Rules for Life: An Antidote to Chaos. Toronto: Random House Canada.
• Carol S. Dweck (2006). Mindset: The New Psychology of Success. New York: Random House.
• International Olympic Committee (2021). Olympic Values Education Programme. Lausanne.
• Jean Piaget (1962). Play, Dreams and Imitation in Childhood. New York: Norton.