In de kinderschoenen - opvoeden wanneer niets meer vanzelfsprekend is

>> In de kinderschoenen direct bestellen. (bol.com)

In deze onzekere tijden met veel veranderingen, aangejaagd door techniek, zijn veel ouders opvoedingsverlegen. Opgebouwde visies, overtuigingen en gewoonten worden op de proef gesteld. In haar boek In de kinderschoenen daagt Karin Zegers-de Louw ons uit om onze eigen overtuigingen en opvoedingsscripts te heroverwegen, en samen met je kind een ontdekkingstocht aan te gaan.

De auteur introduceert daarbij het dynamische opvoedingskompas, een soort flexibele socratische aanpak waarbij situationeel handelen wordt benadrukt. In drie delen gaat zij met ons in op de vragen van deze tijd en het samen zoeken naar antwoorden. 

Een van de belangrijkste boodschappen uit dit boek is dat opvoeders de veranderende wereld van vandaag tegelijk met hun kinderen aan het ontdekken zijn. 

Deel I In de kinderschoenen van een nieuw tijdperk

Ouders van nu hebben tig opvoeddillemma’s per dag. Waar doe je goed aan en hoe kom je tot de juiste keuze zijn twee vragen die dan telkens terug keren. Opvoeden lijkt in deze tijd daadwerkelijk steeds zwaarder te zijn, en we zien om ons heen het fenomeen ‘parental burnout’. ‘want:

• ouders zijn onzeker over hoe ‘normaal’ hun kind is;
• iedereen wil het beste voor zijn kind – perfectionisme;
• veel ouders vinden het moeilijk hulp te vragen. 

Onze levenslessen en opvoedvoorbeelden komen uit een ander tijdperk en geven geen antwoord meer op de context van vandaag. Maar kinderen van vandaag hebben nog steeds behoefte aan richting en begeleiding. Onze ouders gaven die duidelijkheid maar zelf weten we niet waar we staan. 

Levensscript

Het is eerst belangrijk te kijken waar we zelf vandaan komen en wat we meegekregen hebben. De afgelopen twee eeuwen werd ons westerse denken gevormd door

• Kapitalisme, meritocratisch gedachtengoed;
• Industriële revolutie en standaardisering;
• Het paradigma van het hoofd,
• Verzuilde samenleving.
• Dualistisch denken, bijvoorbeeld tussen goed en slecht, hoog- en laagopgeleid, verschillen tussen jongens en meisjes;
• Tijd is geld gedachte

Onze generatie heeft niet geleerd om zich comfortabel te voelen bij twijfel en niet-weten.

Verwijdering 

Deze tijd vervreemdt ons van onszelf door vooruitgang. Dit wordt aangejaagd door technologie en globalisering, die ons verwijderen van onszelf waardoor we in een existentiële crisis belanden :
1.    Ecologische crisis; de natuur werd een object dat de mens kan exploiteren; 
2.    Sociale crisis: gevoelens van eenzaamheid. Verzuiling verdwijnt maar er ontstaan andere ‘bubbels’. 
3.    Spirituele crisis; veel burnout klachten door prestatiedruk en overprikkeling.

Naast alle welvaart, orde en structuur die de vorige eeuw ons heeft gegeven, zijn we met de erfenis van de drie crisissen hard op weg naar onze ondergang.

De auteur laat zien dat de uitdaging erin zit dat we niet meer onze kinderen met oude systemen kunnen opvoeden maar dat we in deze nieuwe chaotische wereld onze weg moeten zoeken.
Deze chaos betekent naast verlies ook beweging. Er zijn nieuwe structuren in wording. Het vraagt bewustwording over wat er gaande is. 
In het huidige systeem lijkt geluk het ultieme streven, en meestal is dit kort hedonistisch geluk. Er is ook een tegenbeweging doordat mensen bewust gaan kiezen voor eudaimonisch geluk: vervulling door het goede te doen.

Deze vorm van geluk is gericht op betekenis, vervulling, een zinvol leven.

Er is groeiende aandacht voor natuur als bron, niet als bezit en voor zingeving en spiritualiteit. Ook is er binnen organisaties meer aandacht voor feminiene naast masculiene waarden. En binnen het onderwijs verschuift de aandacht van kennisoverdracht naar mensontwikkeling. 
Ook binnen de opvoeding balanceren de ouders voortdurend tussen gerichtheid op de toekomst en het kind zijn in het hier en nu. Toch houdt een toenemend aantal ouders onbedoeld de prestatiemaatschappij als het perfecte plaatje in stand. Met de beste bedoelingen wil je immers het beste voor het kind en bescherm je hem tegen al te grote moeiten en tegenslag. We blijven de weg voor hen gladstrijken.

Deel II Het dynamische opvoedkompas

De tijd van nu omschrijft de auteur als een overgangstijd, een constant veranderend woestijnlandschap. Angst om te veranderen kan ons blokkeren.

Om ons in de toekomst te kunnen redden, moeten we dus leren omgaan met het onbekende en het onvoorspelbare. (…) Durven we het ongemak en de chaos die dit met zich meebrengt te verdragen, zonder te weten wat we er precies voor terugkrijgen?

Hechte relaties, maatschappelijke impact en persoonlijke groei blijven daarbij altijd van belang. Daarbij moeten we oude en nieuwe denkbeelden integreren. 
Hier wordt het dynamische opvoedkompas geintroduceerd dat er als volgt uit ziet: 


 

Met dit kompas als richtlijn wil de auteur kinderen leren te bewegen tussen de doen- en zijn-kwaliteiten. Deze beide kwaliteiten moeten in het oog worden gehouden in een wereld die continu verandert.

• Bij doen denken kun je denken aan: nuttig bezig zijn door middel van intrinsieke motivatie en een groeimindset.

• De zijn-modus concentreert zich daarentegen op het toelaten van het moment zonder de druk iets te hoeven veranderen. Daarbij mag je falen en is lichaamsbewustzijn je kracht als het niet mee zit.

Andere aspecten van het dynamisch opvoedkompas zijn:

1. Persoonlijke groei. Hierbij gebruik je zowel je verstand als intuïtie; systeemdenken kun je inzetten ten opzichte van lineair denken. 
2. Hechte relaties; deze creeër je door een combinatie van autonomie en cocreatie
3. Bewegend manoeuvreren door enerzijds binnen de kaders te denken en anderszijds te bewegen in het speelveld. De nieuwe ankers die hierbij nodig zijn zijn ethiek, psychologische veiligheid en persoonlijke grensbewaking.
4. Maatschappelijke impact creëer je door kritisch te denken en nieuwsgierig te blijven.

Het ene moment komt het ene vermogen meer van pas, het andere moment wat meer van het andere en regelmatig heb je de kans om deze vermogens samen in te zetten. Net waar de situatie op dat moment om vraagt. 

Deel III: Verrijkend opvoeden

In dit hoofdstuk gaat de auteur in op onze rol als opvoeder. Belangrijke wegwijzers die zij geeft:

• Geef de nieuwe generatie ruimte en waardering; 
• Laat naast daadkracht en actie ook ruimte voor twijfel en niet-weten zodat je een open blik behoudt;
• Kijk naar je eigen overtuigingen; 
• Met een opvoedlemniscaat- stappenplan kun je per situatie kijken wat wenselijk is; 
• Geef het juiste voorbeeld; 
• Zorg voor een ondersteunende omgeving.

Opnieuw loopt de auteur in dit hoofdstuk de onderdelen van het dynamisch opvoedkompas af en geeft door middel van verschillende tabellen en voorbeelden aan hoe je kunt bewegen tussen:

• vermogens;
• doen en zijn;
• verstand en intuïtie;
• autonomie en cocreatie;
• kaders en creativiteit;
• kritisch denken en nieuwsgierigheid. 

Vind je betekenisvol zijn voor de maatschappij echt belangrijk? Maak het dan zichtbaar en aanwezig in je gezin. 

Recensie

Karin Zegers-de Louw heeft een vlot leesbaar boek geschreven waarin zij dicht bij de lezer staat en dat door haar betrokkenheid duidelijk een weerslag is van haar eigen opvoedingsworsteling in deze tijd. De analyses die zij maakt van huidige ontwikkelingen zijn veelal herkenbaar. In heldere en vaak alarmerende woorden stelt zij diagnoses van de westerse wereld die de afgelopen tweehonderd jaar geleid hebben tot de maakbare prestatiemaatschappij waarin we ons nu bevinden. Ondertussen zijn er nu veel tegenbewegingen die deze tijd enerverend maar ook chaotisch maken. 

De auteur is niet altijd consistent in hoe zij de situatie van nu beschrijft. Misschien komt dat omdat zij niet verder kijkt -tenminste dat benoemt zij- dan twee eeuwen terug, terwijl onze cultuur ook gevormd is door veel oudere en rijkere tradities dan wat we de laatste twee eeuwen van industralisatie en kapitalisme in de westerse cultuur zagen. 

Het sterke aan dit boek is dat de auteur invoelend beschrijft hoeveel er op huidige opvoeders afkomt. Hoeveel onzekerheid, verschillende denkwijzen, veranderende opvattingen het leven in deze tijd meebrengt waarin oude systemen falen en nieuwe in ontwikkeling zijn. Deze dynamiek tekent zij scherp en de auteur laat zien dat wij (net als onze kinderen) wat dat betreft in de kinderschoenen staan, naast hen. Om samen richting te zoeken in dit leven. Dit naast je kind gaan staan blijft een waardevol inzicht dat opvoeders telkens weer moeten laten indalen. 

Het kompas waarop zij opvoeders laat varen, noemt zij een dynamisch opvoedkompas, in zichzelf een contradictio in terminis. Hier zullen dan ook veel wegen uiteen gaan, omdat het uiteindelijk een heel subjectief gebeuren blijft welke richting je aan je kind geeft wanneer je dit beweeglijke en dynamische kompas als leidraad hebt. Daarbij valt het op dat de voorbeelden en dillemma's die de auteur opvoert vaak nog het jonge kind betreffen en praktische zaken. (ik wil geen jas aan, doe ik zelf mijn krantenwijk of word ik geholpen?) Voor mijn gevoel beschrijft zij een opvoedingsstijl die veel mensen intuïtief al toepassen als het om de dagelijkse gang van zaken rond hun kinderen gaat, maar geeft de auteur hier schema's en woorden aan. 

Gaat het echter om morele kwesties dan zijn de voorbeelden in dit boek uiterst summier. Maar deze kwesties zullen (zeker bij het ouder worden) ook opspelen, bijvoorbeeld in de puberteit als het gaat om zaken rond verslaving, sexualiteit. Het is de vraag of ouders dan uit de voeten kunnen en willen met dit dynamisch opvoedkompas of juist baat hebben bij normen en waarden die hecht verankerd zijn. Zelf laat zij in een terloops zinnetje (pag. 52) ook merken dat niet iedereen hier hetzelfde in zal staan: Wat voor de één een angstige onrust is, voelt voor de ander als de noodzakelijke of zelfs aantrekkelijke overgang naar iets nieuws.

Bestellen

Het boek In de kinderschoenen is te bestellen via bol.com: