Wat is de impact op de auditieve synthese en leesresultaten van zingend of zoemend lezen in het kleuteronderwijs?

Geplaatst op 7 november 2020

Een lesmethode met zingend of zoemend lezen lijkt een positieve impuls te geven aan het leesniveau van leerlingen in groep 3. Het is niet duidelijk of vroegtijdige inzet in groep 1 en 2 daarvoor noodzakelijk is of daaraan kan bijdragen.

Zingend of zoemend lezen is een manier van lezen, waarbij leerlingen klanken lang aanhouden. Ze spreken woorden uit zonder ze in stukjes op te breken. Voorbeelden zijn sssssiiiiip (sip) of mmmaaaan (maan). Zoemend of zingend lezen kan worden ingezet om te voorkomen dat kinderen spellend blijven lezen.

Manieren van leren lezen

Een bekende methode voor het aanleren van woorden bij kleuters is de systematische fonemische aanpak (systematische aanpakken van omgaan met klanken). De kleuters krijgen bij deze structuurmethode een beter fonemisch bewustzijn naast betere spellings- en leesvaardigheden. Ook kunnen leerlingen - zowel groep 1 en 2 als groep 3 - beter woorden herkennen en krijgen ze meer tekstbegrip.

Het is vooral van belang dat kleuters leren letters ‘te mengen’ en samen te voegen, zodat ze woorden leren uitspreken. Lettergroeplezen zorgt daarvoor. De lettergroepen bestaan meestal uit twee letters, waarvan één klinker en één medeklinker. Voorbeelden zijn v-is en r-ot.

Over de impact van zingend of zoemend lezen zijn alleen indirecte aanwijzingen voor de effectiviteit bekend. Enkele daarvan komen uit de methode ‘Zo leer je kinderen lezen en spellen’, waarvan het zingend of zoemend lezen onderdeel is. Uitgangspunten van deze methode zijn een eenduidige, stapsgewijze instructie gevolgd door inoefening en gerichte feedback. Andere elementen van de methode zijn een groepsgewijze aanpak, differentiatie naar moeilijkheid, aandacht voor spelling en ordenen voor de leerlingen. Dankzij deze methode kunnen leerlingen in groep 3 van het speciaal onderwijs een leesniveau halen dat niet onderdoet voor het leesniveau van leeftijdgenoten in het reguliere onderwijs. Ook scoren ze beter dan groepsgenoten die niet met de methode leren lezen.

In het regulier onderwijs heeft deze methode eveneens een positief effect op het leesniveau van de leerlingen in groep 3. Meer leerlingen halen beheersingsniveau avi-2 en avi-3. Of dit resultaat te danken is aan de gehele methode of sec aan zingen of zoemend lezen is niet duidelijk.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Maurice de Greef (kennismakelaar Kennisrotonde)

Vraagsteller: leerkracht po en specialist begaafdheid

Vraag

Wat is de impact op de auditieve synthese en leesresultaten van zingend of zoemend lezen in het kleuteronderwijs (groep 1 en 2)?

Kort antwoord

Zingend of zoemend lezen is een manier van lezen, waarbij klanken lang worden aangehouden. Enkele onderzoeken wijzen erop dat de inzet van een lesmethode met zingend of zoemend lezen een positieve impuls geeft aan het leesniveau van leerlingen in groep 3, maar de vraag blijft of vroegtijdige inzet bij groep 1 of 2 daarvoor noodzakelijk is of daaraan kan bijdragen.

Toelichting antwoord

Zingend of zoemend lezen is een manier van lezen, waarbij klanken lang worden aangehouden (Wouda, 2017). Woorden worden uitgesproken zonder ze in stukjes op te breken (Wouda, 2017). Voorbeelden volgens Wouda (2017) zijn: sssssiiiiip (sip) of mmmaaaan (Maan). Zoemend of zingend lezen kan worden ingezet om te voorkomen dat kinderen spellend blijven lezen. Vraag is of deze wijze van het leren lezen een impact heeft op de auditieve synthese en de leesresultaten van de kinderen in groep 1 en 2.

Belang van keuze en inzet van methode

Is het zo, dat door een bepaalde manier van leren lezen kinderen betere resultaten bereiken? Volgens Hattie (2009) zijn met name het directe instructiemodel, het geven van feedback en de kwaliteit en hoeveelheid instructie van belang voor het leren van kinderen. Hieruit is niet af te leiden, dat een bepaalde methode voor betere resultaten zorgt. Onderzoek van McGeown et al. (2012) toont echter aan, dat inzet van verschillende strategieën van woordherkenning ervoor kunnen zorgen, dat kinderen verschillende cognitieve vaardigheden kunnen ontwikkelen (zoals letterkennis en fonemisch bewustzijn). Een verkenning naar de impact van het gebruik van een bepaalde methode voor het aanleren van lezen lijkt dus op zijn plaats.

Welke manier van leren lezen werkt voor groep  1 en 2?

Alvorens naar de impact van zingend of zoemend lezen wordt gekeken, is het interessant om te kijken wat bekend is over de impact van methoden bij kinderen van groep 1 en 2. Er is onderzoek gedaan naar de impact van de inzet van de ‘phonics method’ bij kinderen uit groep 1 en 2. Dit is een structuurmethode, oftewel een systematische fonemische aanpak van het aanleren van woorden. Onderzoek laat zien, dat door inzet van deze methode kinderen van groep 1 en 2 een beter fonemisch bewustzijn naast betere spellings- en leesvaardigheden krijgen (De Graaff et al., 2009).

Ook kunnen kinderen (zowel groep 1 en 2 als groep 3) beter woorden decoderen (herkennen) en lezen, krijgen ze een beter tekstbegrip en betere spellingsvaardigheden (Ehri et al. 2001). Daarnaast is aangetoond, dat ze een beter tekstbegrip krijgen (Connelly et al., 2001).

Impact van zingend of zoemend lezen

Naar de impact van zingend of zoemend lezen op zich is weinig onderzoek gedaan, maar onderzoek levert wel enkele indirecte aanwijzingen voor de effectiviteit. Volgens Johnston en Watson (1997) laat onderzoek zien dat het vooral van belang is dat kinderen leren hoe letters gemengd of samengevoegd kunnen worden, zodat ze woorden leren uitspreken. Biervliet (2015) sluit daarbij aan, door aan te geven dat lettergroeplezen voor een vlottere synthese (samenvoegen van klanken van de letters tot een woord) zorgt.

De lettergroepen bestaan meestal uit twee letters, waarvan één klinker en één medeklinker en lijkt een middel te zijn om een bepaalde letter via covariatie met een andere letter te oefenen (Biervliet, 2015). Voorbeelden zijn v-is of r-ot. Onderzoek onder leerlingen die een methode gebruiken waar lettergroeplezen onderdeel van is, laat zien dat 94% van de leraren ervaart dat door het lettergroeplezen de synthese vlotter gaat (Legrand en Spoelders, 2005).

Zoals gezegd is naar de impact van zingend of zoemend lezen weinig onderzoek gedaan. Er zijn twee onderzoeken die aanwijzingen geven, dat de inzet van zingend of zoemend lezen een impact heeft op het leesniveau van kinderen. Dit betreft onderzoeken naar de methode ‘Zo leer je kinderen lezen en spellen’, waarvan het zingend of zoemend lezen onderdeel is. Deze methode heeft een aantal uitgangspunten, zoals onder andere een eenduidige, stapsgewijze instructie gevolgd door inoefening en gerichte feedback, naast een groepsgewijze aanpak, differentiatie naar onder andere moeilijkheid, aandacht voor spelling, ordening als denkkader voor de kinderen en multisensorieel (Schraven, 2019).

Bosman en Schraven (2008) tonen aan, dat door inzet van deze methode kinderen in groep 3 in het speciaal onderwijs een leesniveau kunnen halen dat niet onderdoet voor het leesniveau van kinderen van groep 3 in het reguliere onderwijs en beters scoorden dan kinderen die niet met de methode hadden leren lezen. Ook in het regulier onderwijs blijkt de inzet van deze methode een impact te hebben op het leesniveau van de leerlingen. Op scholen waar met deze methode wordt gewerkt stegen de leesresultaten van kinderen in groep 3. Meer leerlingen haalden beheersingsniveau AVI-2 en AVI-3 (Bosman en Schraven, 2011).

Echter moet wel worden vermeld, dat dit onderdeel is van de gehele methode, waarbij niet duidelijk wordt of sec zingen of zoemend lezen van invloed is op het uiteindelijke leesresultaat.

Inzet van zingend of zoemend lezen in groep 1 en 2

Naast het feit dat het directe instructiemodel, het geven van feedback en de kwaliteit en hoeveelheid instructie van belang zijn voor het leren van kinderen zijn er aanwijzingen dat de gekozen methode van invloed kan zijn op het leerresultaat bij kinderen. In groep 3 zijn er eerste onderzoeken gedaan om in kaart te brengen wat de impact van een methode is waar zingend of zoemend lezen onderdeel van is. Het lijkt erop dat voor deze groep door de inzet van zingend of zoemend lezen het beheersingsniveau van lezen verbeterd wordt.

Echter is dit wel onderdeel van een gehele methode, waarbij niet duidelijk wordt of sec zingen of zoemend lezen van invloed is op bijvoorbeeld de auditieve synthese of het uiteindelijke leesresultaat. Daarnaast is dit niet onderzocht bij leerlingen van groep 1 en 2. Ook door navraag bij twee experts wordt duidelijk, dat er nog geen evidence-based resultaten zijn betreffende de impact van zingend of zoemend lezen voor kinderen uit groep 1 en 2. Eerste resultaten van de inzet van zingend of zoemend lijken een positieve impuls te geven aan het leesniveau van leerlingen in groep 3, maar de vraag is of vroegtijdige inzet bij groep 1 of 2 daarvoor noodzakelijk is of daaraan kan bijdragen.

Geraadpleegde bronnen 

Gerelateerd

adviestraject
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar gepersonaliseerd onderwijs?
Wij-leren.nl schoolontwikkeling 
cursus
Dyslexiecoach in het vo
Dyslexiecoach in het vo
Coachen en begeleiden van leerlingen met dyslexie
Medilex Onderwijs 
Webinar
Anders organiseren - gratis webinar
Anders organiseren - gratis webinar
Hoe organiseer je jouw onderwijs in deze tijd?
Kennisnet 
Ontdekkend leren lezen en leesrijpheid
Ontdekkend leren lezen
Ewald Vervaet
Schrijven en lezen
Lezenderwijs leren schrijven, en andersom
René Leverink
Leesmotivatie bevorderen
Investeren in leesmotivatie bevordert motivatie en leesvaardigheid
Annemieke Top
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Vloeiend lezen
The Voice of vloeiend lezen als vliegwiel voor beter leesbegrip
Karin van de Mortel
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
Ontdekkend leren lezen - Hoofdkenmerken
Ontdekkend leren lezen - Acht hoofdkenmerken
Ewald Vervaet
Beter begrip door vloeiend lezen
Beter begrip door vloeiend lezen
Karin van de Mortel
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
Technisch lezen in een doorlopende lijn
Technisch lezen in een doorlopende lijn; een praktisch handboek voor de basisschool.
Paul Filipiak
Ontwikkelingsdyslexie
Ontwikkelingsdyslexie: Maken wij kinderen dyslectisch?
Ewald Vervaet


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Dyslexie of leesprobleem?  Tjipcast 025
Dyslexie of leesprobleem? Tjipcast 025
redactie
Verband kwaliteit technisch leesonderwijs en laaggeletterdheid
Is er verband tussen de kwaliteit van het leesonderwijs en laaggeletterdheid?
Relatie tijdsinvestering lezen en technische leesvaardigheid
Meer lezen betekent beter lezen?
Versterken schrijfvaardigheid pabo studenten
Hoe leren pabo-studenten beter schrijven?
Zingend lezen en de invloed daarvan op kleuteronderwijs
Zingend of zoemend lezen: heeft dit impact op kleuteronderwijs?
Manieren differentieren leerrendement volwassenen
Volwasseneneducatie: Hoe verhoog je leerrendement door differentiatie?
Helpt een spellingcontrole bij het maken van toetsen voor dyslectici?
Helpt een spellingcontrole bij het maken van toetsen voor dyslectici?
Verbeteren van toetsresultaten met flitsen of leesteksten
Leestoets resultaten verbeteren: met flitsen of met leesteksten?
Voorbereidend schrijven in groep 1 en 2
Wat doe je in groep 1 en 2 aan voorbereidend schrijven?
Welk verband bestaat er tussen leesmotivatie en begrijpend lezen?
Beïnvloedt leesmotivatie de prestaties voor begrijpend lezen?
Fixatie disparatie veroorzaker leesproblemen
Veroorzaakt fixatie disparatie leesproblemen?
Professionele leergemeenschappen
Professionele leergemeenschappen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs: Effecten van wederzijdse afhankelijkheid o...
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Zingend lezen en de invloed daarvan op kleuteronderwijs

differentiatie
dyslexie
jonge kind
kleuter
leren lezen
spelling
technisch lezen

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest