Het recht op de dag van vandaag

>> Het recht op de dag van vandaag direct bestellen. (bol.com)

Een grondrecht voor ieder kind

De Pools-Joodse kinderarts Janusz Korczak - pseudoniem van Henryk Goldschmidt (1878-1942) - was erg betrokken op kinderen en inspireert door zijn leven en werk tot op de dag van vandaag. Daarvan getuigt de uitgave Het recht op de dag van vandaag – Een grondrecht voor ieder kind. In deze publicatie zijn bijdragen opgenomen van verschillende auteurs, die zich allemaal op de één of andere manier lieten inspireren door Korczak. 

Voor Korczak stonden de rechten van het kind centraal en dit heeft hij in verschillende publicaties verwoord. Maar hij was niet alleen een man van het woord: in het door hem gestichte weeshuis Dom Sierot in Warschau probeerde hij in de dagelijkse praktijk zijn pedagogische ideeën gestalte te geven. Hij benadrukte het recht van het kind op respect; een kind is een volwaardig mens en heeft alle rechten die daarbij horen. 

De manier waarop Korczak zijn dramatische lot droeg, heeft minstens zoveel indruk gemaakt als zijn schriftelijke werken. Toen hij met zijn kinderen in een veel te klein onderkomen moest zien te overleven in het getto van Warschau deed hij er alles aan om hen het leven dragelijk te houden. Ook in de laatste levensuren liet hij zijn kinderen niet in de steek, ondanks mogelijkheden daartoe. Samen met hen werd hij op transport gezet in 1942 naar de gaskamers van Treblinka. 

In meer dan dertig landen zijn er Korczakstichtingen of -verenigingen die het gedachtengoed van Korczak levend houden. Onder redactie van Arie de Bruin verscheen dit boekje -142 pagina’s - met daarin zestien bijdragen van volwassenen die elk vanuit hun invalshoek schrijven. Verder staan er verschillende interviews met kinderen in het boek. En natuurlijk veel citaten van Korczak. 

Laten we ook respect hebben voor het huidige uur, de huidige dag. Hoe zal het morgen kunnen leven als we hem vandaag niet bewust, zonder eigen verantwoordelijkheid laten leven? 

(…) Het is gemakkelijk de huidige dag van het kind in naam van verheven parolen ten behoeve van het morgen te minachten. 

In het boek Het recht op de dag van vandaag staan de volgende artikelen en bijdragen (16):

1. Het recht op de dag van vandaag. 

In een met citaten van Korczak omlijste tekst laat Arie de Bruin zien waar het belang van Korczak voor vandaag ligt. Bij veel pedagogen (Kohnstamm) ligt het het orientatiepunt van de opvoeding vooral in de toekomst. 

Het ongeduldig wachten op wat komt, vergroot de geringschatting voor wat is. 

Kinderen worden te weinig als volwaardig mens gezien volgens Korczak. Maar de waarde van het bestaan ligt niet in een vreemde toekomst, maar wordt in het hier en nu zichtbaar, in de ontmoeting tussen jou en de ander. 

In veel schoolplannen staat het ontwikkelen centraal. Korczak stelt het zijn op de dag van vandaag centraal, zodat het kind zich kan ontwikkelen. Geef het kind respect en het leert respecteren. 

Als kinderen in het hier en nu tot hun recht kunnen komen, zullen zij vele vruchten dragen later. 

2. Kinderen aan het woord.

Verspreid over het boek vinden we interviews met kinderen. Kinderen voelen zich gehoord en gezien als zij als gelijkwaardige gesprekspartners behandeld worden. 

Daan: Maar eigenlijk zijn we ook de mensen van morgen. Want vandaag is de morgen van gisteren. 

3. De jeugd heeft de toekomst, dus nu nog even wachten. 

Lars Westra gaat in op het gegeven dat kinderen vaak niet serieus genomen worden. Maar: het is te simpel om te beweren dat kinderen te jong zijn voor verantwoordelijkheid. Hij pleit voor meer inspraak van kinderen. 

4. De vertrouwde ander

Een korte impressie van gezien worden door Meester Otto (Zwolsman)

5. De dag van vandaag van de ‘thuiszitter’

Edith de Bruin laat zien dat het niet naar school gaan niet zozeer het probleem is van de ‘thuiszitter’, maar een maatschappelijk probleem. Toch wordt de oplossing vaak op individueel niveau gezocht.

We hebben een maatschappij gecreeërd waarin leerlingen goed in de gaten worden gehouden, maar steeds meer kinderen zich ‘niet gezien’ voelen. 

6. Vergelijk mij niet met anderen

Luc Stevens reflecteert op teksten van zijn kleindochter Mijntje over het recht op de dag van vandaag en de betekenis van de school voor het grondrecht. Mijntje benoemt dat veel kinderen te maken hebben met een constante vergelijking met anderen. Social media veroorzaken dit gevoel en versterken het. 

7. Zij moeten veel

Art Heeling vertelt vanuit de drie basisbehoeften relatie, autonomie en competentie, het verhaal van een jonge dromende asielzoeker.

8. Wachten vereist oefening. 

Arie de Bruin interviewt Joop Berding over het gedachtengoed van Korczak. 

Alles moet snel, anders loop je achter. Geduld is een schone zaak, maar ver te zoeken in de huidige wereld van onderwijs en opvoeding. (…) Ook de leraar heeft recht op de dag van vandaag en moet tijd en ruimte krijgen om onder de druk van de prestatiefascinatie uit te komen. 

9. Hoe houd je van vandaag?

Verschillende auteurs (Iris Andriessen, Eef Dooren-Sulsters, Inge Saris-van Bijnen) gaan in op de drie grondrechten van Korczak die hij beschrijft in zijn boek Hoe houd je van een kind. Ze laten daarbij betrokken jeugd aan het woord om te reflecteren op problemen van nu, zoals het klimaat, armoede en pesten. 

Vrijheid is gelegen in de keuze tot handelen in het nu. (…) Niet gedetermineerd door het verleden, of een vastomlijnd beeld van de toekomst.

10. Medemenselijk opvoeden

Arie de Bruin bespreekt het boek Medemenselijk opvoeden van Micha de Winter waarin hij pleit voor  maatschappelijke betrokkenheid en voor medemenselijkheid als doel van de opvoeding. 

Jonge mensen kunnen alleen tot bloei komen als ze hebben geleerd om in relatie tot anderen te leven.

11. Gelijke kansen of gelijke rechten op de dag van vandaag

Leone de Voogd gaat in op de intrinsieke waarde van onderwijs en het floreren als een kind. 

De focus op later en wat je wilt worden, impliceert dat kinderen in de ogen van volwassenen nog niet af zijn, of soms zelfs nog geen mens zijn. 

12. Kijk jij vandaag ook met je hart naar mij?

Een inspirerend gedicht over gedrag en behoefte van het kind. 

13. Kinderstemmen aan nieuwe tafels

Kaat Verhaeghe pleit voor het luisteren naar de kinderstem, naar de nieuwe generatie. 

14. Aanmoedigen en toerusten om 'in’ en met de wereld te bestaan. 

Barbara de Kort gaat in op de zin van opvoeden en onderwijzen, in het bijzonder na Auschwitz. 

15. Een plek om mens te blijven

Govert de Vrieze vraagt zich in deze bijdrage af of het wel onze opdracht is om groot te worden en of het gesprek over het onderwijs niet te veel een exclusieve aangelegenheid is van volwassenen. 

De vanzelfsprekendheid waarmee we aannemen dat het aan ons is om kinderen voor te bereiden op de toekomst, wordt ook wel ‘adultism’ genoemd. 

De Vrieze pleit voor een bescheiden pedagogiek en voor onderwijs dat in radicale zin hedendaags is. 

16. Het verlangen naar een betere wereld. 

Arie de Bruin geeft in dichtvorm uiting aan zijn woede over een wereld vol oorlog en haat waarin een kinderleven soms niet telt: 

Elk kind dat hier gedood wordt - klaagt nu de mensheid aan:
Waar is hun recht op leven - wat hebben zij gedaan?

Recensie

Deze uitgave laat zien dat Korczak met zijn werk tot op de dag van vandaag inspireert. De bijdragen zijn heel divers: sommige meer praktisch, andere meer filosofisch, weer andere in de vorm van een interview of gedicht. Het is dan ook eerder een boek om in te grasduinen dan om in één keer achter elkaar uit te lezen.

Het is boeiend te zien hoe Korczaks ideeën bruggen slaan naar thema's van vandaag. Bijvoorbeeld als het gaat over de prestatiemaatschappij, over kinderen die niet naar school gaan, de zogenoemde thuiszitters, over leven in de dag van vandaag in een wereld met oorlogsdreiging. Daarmee is dit een waardevolle uitgave die aanzet tot gesprek.

Want al lezend ga je vanzelf reflecteren: wat is je visie op het kind in relatie tot het hier en nu en de toekomst? Hoe bepalend is de toekomst in verhouding tot het nu? Stellen we het kind centraal zoals het nu is of denken we vanuit (een onzekere) toekomst naar het nu? Hoeveel regie geven we het kind in zijn leven?

Zeker zou Korczak ook zijn vragen hebben als hij ziet hoe overbeschermend onze maatschappij omgaat met kinderen wat hun fysieke welzijn betreft. Inderdaad is dit boek een inspiratiebron voor iedereen die met kinderen werkt, zoals de achterflap vermeldt. 

De prachtige citaten van Korczak zetten aan om meer van en over hem te lezen!

Bestellen

Het boek Het recht op de dag van vandaag is te bestellen via bol.com: