Wat zijn de effecten van buiten leren bij natuuronderwijs op de ontwikkeling van leerlingen op de basisschool?

Geplaatst op 11 juli 2024

Samenvatting

Internationale studies suggereren dat buitenonderwijs bijdraagt aan een grotere kennis van de natuur, verbeterde sociale relaties, en sociale competenties van leerlingen. Mogelijk verhoogt het ook de leermotivatie en interesse in natuur en wetenschap op latere leeftijd. In Nederland is echter geen specifiek onderzoek gedaan naar de effecten van buitenlessen voor natuuronderwijs op de ontwikkeling van basisschoolleerlingen.

Inleiding

Natuuronderwijs in het primair onderwijs laat leerlingen kennismaken met de levende en niet-levende natuur. Dit vak biedt ruimte voor ontdekkend leren. Scholen hebben de vrijheid om de invulling van dit vak zelf te bepalen, inclusief de keuze om lessen binnen of buiten de school te geven. Buiten leren kan bestaan uit veldwerk, excursies, en survivaltochten.

Ontdekken en onderzoeken

Van alle vakgebieden wordt natuuronderwijs het vaakst buiten gegeven. Circa twee derde van de leerkrachten heeft tussen 2014 en 2016 natuuronderwijs in de buitenlucht gegeven. Hoewel er weinig onderzoek is naar de specifieke effecten van buitenschoolse lessen in Nederland, bieden buitenlandse studies enige inzichten.

Het buiten behandelen van natuurwetenschappelijke onderwerpen lijkt een positieve invloed te hebben op de leerprestaties van leerlingen. Bijvoorbeeld, buitenlessen over planten leiden tot betere resultaten dan wanneer deze kennis in de klas wordt behandeld. Hierbij is het belangrijk dat leerkrachten de buitenervaringen koppelen aan eerdere instructies in de klas om de transfer van kennis te bevorderen.

Buiten leren werkt vooral goed wanneer leerlingen in de klas al enige kennis hebben opgedaan. Dit helpt hen om buiten de klas gericht de natuur te ontdekken en te onderzoeken. Bovendien kan buiten leren, zowel bij natuuronderwijs als andere vakken, een positief effect hebben op de leermotivatie van leerlingen. Buitenonderwijs vinden leerlingen vaak leuk en speelse leeractiviteiten kunnen de motivatie verder bevorderen. Het kan ook de interesse in milieu en wetenschap vergroten.

Sociale competenties en sociale relaties

Buitenschools leren bevordert de sociale competenties en relaties van leerlingen. Het draagt bij aan hun zelfvertrouwen en vergroot het gevoel ergens bij te horen. Minder controle door de leerkracht en minder gestructureerd leren creëren meer ruimte voor interactie tussen leerlingen, wat hun sociale gedrag en de cohesie in de klas bevordert.

Bij buiten leren hebben leerlingen ook letterlijk meer ruimte, wat kan leiden tot meer fysieke beweging en een betere motorische ontwikkeling. De mate van beweging hangt af van de invulling van de buitenles door de leerkracht.

Uitgebreide beantwoording

Bij het vak natuuronderwijs in het primair onderwijs bestuderen leerlingen de levende en niet-levende natuur. Het doel is om hen kennis te laten maken met de wereld om hen heen. Sinds 1993 zijn er in Nederland kerndoelen opgesteld voor natuuronderwijs, die in 1998 zijn herzien. Deze kerndoelen geven aan wat leerlingen aan het einde van hun basisschooltijd zouden moeten weten, maar de specifieke invulling wordt aan de scholen overgelaten.

Leerkrachten kunnen kiezen om lessen binnen of buiten de school te geven. Buiten leren kan verschillende vormen aannemen, zoals veldwerk, excursies, en schoolreizen. Volgens onderzoek van DUO Onderwijs (2016) geven twee derde van de leerkrachten regelmatig natuuronderwijs in de buitenlucht.

Natuuronderwijs, Natuur- en milieueducatie, en natuurwetenschap

Natuuronderwijs in het primair onderwijs is nauw verbonden met Natuur- en milieueducatie (NME). Beide stimuleren kennis over en waardering voor natuur en milieu, maar natuuronderwijs richt zich ook op het eigen lichaam, natuurkunde, en techniek. Hoewel er verschillen zijn, zijn natuuronderwijs en NME vaak nauw met elkaar verweven in de praktijk.

Internationaal wordt vaak de term natuurwetenschap (‘science’) gebruikt, die vergelijkbare vakgebieden omvat als het Nederlandse natuuronderwijs. Hoewel het niet exact hetzelfde is, is de overlap groot genoeg om inzichten uit internationaal onderzoek relevant te maken voor Nederland.

Onderzoek naar buiten leren bij natuuronderwijs

Er zijn meerdere reviewstudies gedaan naar de effecten van buitenschoolse lessen. Ayotte-Beaudet et al. (2017) en Becker et al. (2017) hebben dergelijke studies uitgevoerd. Beide studies wijzen op positieve effecten van buiten leren op leerprestaties, sociale ontwikkeling, leermotivatie, en fysieke ontwikkeling. De kwaliteit van de onderliggende studies varieert echter, waardoor de uitkomsten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd.

Beter en meer gemotiveerd leren

Buiten behandelen van natuurwetenschappelijke lesstof lijkt de leerprestaties te verbeteren. Er is ook bewijs dat buiten leren, vooral wanneer leerlingen al enige voorkennis hebben, hun leermotivatie kan verhogen. Groepsopdrachten en speelse leeractiviteiten, zoals schooltuinen, kunnen de motivatie verder bevorderen.

Kennis, houding, en gedrag ten aanzien van natuur

Ayotte-Beaudet et al. (2017) suggereren dat buiten leren de interesse in milieu en wetenschap kan bevorderen. Smit et al. (2006) vonden een positief verband tussen NME op school en de kennis, houding, en gedrag ten aanzien van natuur en milieu na de basisschool. Hoewel dit verband voorzichtig geïnterpreteerd moet worden, wijst het op de potentieel langdurige voordelen van natuuronderwijs.

Sociale competenties en sociale relaties

Buitenschools leren bevordert sociale competenties en relaties. Minder controle door de leraar en een minder gestructureerde leeromgeving stimuleren interactie tussen leerlingen. Dit kan het sociale gedrag en de cohesie in de klas verbeteren.

Fysieke en motorische beweging

Buiten leren biedt meer ruimte voor fysieke beweging, wat de motorische ontwikkeling kan bevorderen. Hoeveel leerlingen bewegen, hangt af van hoe de leerkracht de buitenles vormgeeft.

Conclusie

Hoewel er in Nederland geen specifiek onderzoek is gedaan naar de effecten van buitenonderwijs voor natuuronderwijs op basisschoolleerlingen, suggereren internationale studies dat buiten leren kan bijdragen aan betere leerprestaties, sociale relaties, en leermotivatie. Het bevordert ook fysieke beweging en kan mogelijk de interesse in natuur en wetenschap op latere leeftijd verhogen. Verdere studie is nodig om deze effecten te bevestigen en beter te begrijpen.

Geraadpleegde bronnen 

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Gerelateerd

Webinar
Burgerschap: noodzaak of hype?
Burgerschap: noodzaak of hype?
In gesprek met Jan Bransen - gratis toegang
Wij-leren.nl Academie 
Cursus
Breinbewust leren
Breinbewust leren
Slimmer leren, plannen en organiseren met breinkennis
Medilex Onderwijs 
Gratis webinar
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!
Bekende experts delen hun kennis
Wij-leren.online Academie 
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!Klaslokaal, afleiding, invloed van kleuren
De vergeten variabele: het klaslokaal
Ruben du Burck
Buitenschools leren
Leren van de buitenwereld
Dolf Janson
Waarden als kompas
Wat maakt jouw werk waardevol?
Tamara Wally
Vier manieren waarop inrichting klaslokaal executief functioneren beinvloedt.
Vier manieren waarop de inrichting van het klaslokaal het executief functioneren beïnvloedt
Andrew Ayers
Actief executief - Toolbox
Actief Executief
Marleen Legemaat

Wij-leren.nl Academie

Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoe maak je van een schoolplein een aantrekkelijke, groene speelomgeving?
Hoe maak je van een schoolplein een aantrekkelijke, groene speelomgeving?
redactie
Activerend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
Activerend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
redactie
[extra-breed-algemeen-kolom2]



activerend onderwijs
bewegend leren
brein
buitenspelen
interieur-en-identiteit-schoolgebouw
luchtkwaliteit - ventilatie
mindfulness
onderwijshuisvesting
schoolgebouw-ontwerp-bouw
welbevinden

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest