Cognitieve functies vormen de bouwstenen van het denken. Het zijn de mentale processen waarmee kinderen informatie opnemen, ordenen, interpreteren en gebruiken om te begrijpen, te leren en doelgericht te handelen. Ze bepalen hoe leerlingen waarnemen, nadenken, verbanden leggen, keuzes maken en problemen oplossen.
In de klas zijn cognitieve functies voortdurend actief. Wanneer een leerling een instructie volgt, een tekst probeert te begrijpen, een rekensom aanpakt of samenwerkt met klasgenoten, doet hij een beroep op meerdere cognitieve functies tegelijk. Denk aan het leggen van relaties tussen informatie, het analyseren van informatie, het maken van veronderstellingen en logisch denken.
Cognitieve functies ontwikkelen zich niet vanzelf. Ze groeien in interactie met anderen en door betekenisvolle leerervaringen, bijvoorbeeld tijdens spel, gesprekken, instructie, oefening en gezamenlijke activiteiten. Dit betekent dat leerlingen deze denkprocessen kunnen ontwikkelen en versterken, mits het onderwijs hier bewust ruimte voor biedt. Het gaat dus niet om vaste talenten, maar om vaardigheden die beïnvloedbaar zijn door de manier waarop wordt lesgegeven.
Binnen modellen zoals Mediërend Leren worden 22 cognitieve functies onderscheiden. Deze lopen uiteen van waarnemen, vergelijken en classificeren tot het leggen van relaties, plannen van handelingen en systematisch verwerken van informatie. Samen vormen zij een mentale gereedschapskist die leerlingen helpt om grip te krijgen op complexe leerinhouden en situaties (zie Figuur 1).
Sterk ontwikkelde cognitieve functies maken leren effectiever en duurzamer. Leerlingen begrijpen de leerstof beter, kunnen strategieën toepassen in nieuwe situaties en raken minder snel vast wanneer een taak lastig wordt. Daarmee vormen cognitieve functies de basis voor hogere denkvaardigheden zoals probleemoplossen, kritisch denken en zelfregulatie. Voor leraren bieden ze een belangrijk aangrijpingspunt: wie ziet waar het denken stokt, kan gerichter ondersteunen dan door alleen extra uitleg of herhaling te geven.
Figuur 1. Cognitieve functies: De bouwstenen van het denken.
Wil je deze infographic gratis downloaden in hoge resolutie en op de hoogte blijven van nieuwe artikelen over dit thema? Schrijf je dan in voor het kennisdossier 'executieve functies' van de Wij-leren Academie.
Laatst geactualiseerd op 16 december 2025
Executieve functies een nieuwe hype?
Externaliserend probleemgedrag bij kleuters
