Welke vormen van afstandsleren hebben een positief effect op het commitment en de zelfsturing van laagopgeleide volwassenen met beperkte digitale vaardigheden?

Geplaatst op 15 februari 2021

Een drietal factoren uit de leeromgeving zijn van invloed op de effectiviteit van afstandsleren voor laagopgeleide volwassenen: omgeving, begeleiding en inhoud. Positief voor commitment en zelfsturing van deze deelnemers is een leeromgeving die het mogelijk maakt het geleerde in praktijk te brengen (transfermogelijkheden). Door bijvoorbeeld buitenschools taalcontact op oefenplekken. Ook moet er goede begeleiding zijn in de vorm van mentoring of peer support. Tot slot is het belangrijk om authentieke leeractiviteiten aan te bieden, waarbij deelnemers open vaardigheden toepassen.

Vanwege COVID-19 durven sommige deelnemers niet naar de onderwijslocatie te komen voor de les. Online onderwijs werkt niet goed bij deze doelgroep: volwassen, laagopgeleide deelnemers met weinig digitale vaardigheden. Er zijn drie belangrijke aspecten in de leeromgeving die ook bij onderwijs op afstand kunnen zorgen voor succes:

  1. Een functionele leeromgeving, waarbij de context en de vraag van de deelnemer centraal staat met voldoende mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk;
  2. Een coachende, empathische docent die expert is in maatwerk;
  3. De situatie en motivatie van de deelnemer als uitgangspunt om een eigen netwerk op te bouwen en vaardigheden eigen te maken.

Omgeving met transfermogelijkheden

Als deelnemers mogelijkheden hebben om het geleerde in de praktijk toe te passen (transfermogelijkheden) heeft dat een positief effect op hun commitment. Ze kunnen bijvoorbeeld buitenschools taalcontact hebben op oefenplekken en zo actief aan de slag gaan met hun leerproces. Belangrijk daarbij is dat de lessen aansluiten bij de problematiek, interesses, capaciteiten en leefwereld van de deelnemer.

Goede begeleiding: mentoring en peer support

Meer commitment en zelfsturing bij afstandsleren kan bevorderd worden door:

  • Mentoring: taalcoaching door een mentor in de praktijk, waarbij de opleidingsdocent op afstand blijft. Deelnemers blijken zodoende taal beter toe te passen in de praktijk, zijn actiever en ontmoeten meer mensen. Ook mentoring door jongere volwassenen kan effectief zijn; het vergroot de sociale verbondenheid. Verder nemen bij mentoring de kansen op werk toe.  
  • Peer support: ondersteuning van een gelijkgestemde die geen professionele docent is, kan ook bijdragen aan het leren van nieuwe kennis of vaardigheden. Wie peer support (of peer learning) biedt, krijgt bijvoorbeeld een zelfstandigere, proactievere houding met meer zelfsturing. Ook passen betrokkenen het geleerde beter toe in de praktijk. Belangrijk bij peer support is om deelnemers aan elkaar te koppelen die verschillende niveaus of competenties hebben. De taak van de begeleider is om de inzet van deelnemers te belonen en regelmatig feedback te geven. Dat bevordert het doorzettingsvermogen van de deelnemers en hun commitment.

Inhoud: open vaardigheden op basis van authentieke leeractiviteiten

Meer zelfsturing en commitment in het afstandsonderwijs zijn ook gebaat bij authentieke leeractiviteiten, waarbij deelnemers ‘open vaardigheden’ kunnen toepassen. De docent moet ervoor zorgen dat bijvoorbeeld expliciete instructie van grammatica aansluit bij de leefwereld van de deelnemers en dat zij veel vrijheid krijgen om authentieke leeractiviteiten te ondernemen bij het oefenen. Tijdens deze authentieke taken moeten met name open vaardigheden centraal staan, waarbij er niet één manier is, maar vrijheid om vaardigheden te gebruiken. Dat geeft hun namelijk meer zelfvertrouwen. Deelnemers leren ook meer zelfsturend als zij hun plannings- en reflectievaardigheden ontwikkelen. Haalbare tussendoelen en succeservaringen beleven zijn daarbij belangrijk.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Maurice de Greef (Kennismakelaar Kennisrotonde)
Vraagsteller: Taalcoördinator mbo
Geraadpleegde expert: Mieke de Haan (UNESCO Leerstoel Volwasseneneducatie Vrije Universiteit Brussel)

Vraag

Welke vormen van afstandsleren voor volwassen laagopgeleide deelnemers aan volwasseneneducatie die niet digitaal vaardig zijn, hebben een positief effect op het commitment en de zelfsturing?

Kort antwoord

Een drietal factoren uit de leeromgeving zijn van invloed op de effectiviteit van afstandsleren voor volwassen laagopgeleide deelnemers: omgeving, begeleiding en inhoud. Commitment en zelfsturing worden bevorderd door:

  1. een omgeving met transfermogelijkheden door middel van buitenschools taalcontact op oefenplekken;
  2. begeleiding in de vorm van mentoring of peer support ;
  3. inhoudelijk accent op het faciliteren van authentieke leeractiviteiten, waarbij deelnemers open vaardigheden toepassen.

Toelichting antwoord

Afstandsleren voor volwassenen is een vorm van onderwijs waarbij de deelnemer geen les volgt op een onderwijslocatie. Vraag is wat bij deze vorm van leren van belang is om commitment en zelfsturing van de deelnemers te behouden of te bevorderen. Het belang van de omgeving wordt beschreven in de sociaal-cognitieve theorie van Bandura (2001, 2002, 2006). Hij geeft aan, dat men zelf de kwaliteit van het leven kan beïnvloeden, maar ook afhankelijk is van de omgeving. Men is dus autonoom, maar ook afhankelijk van anderen. Dit is ook het geval tijdens het afstandsleren, waarbij een deelnemer het geleerde in de praktijk toepast.
Kwalitatief onderzoek onder docenten die volwassenen in trajecten basisvaardigheden begeleiden laat zien, dat er drie belangrijke aspecten in de leeromgeving zijn die succes kunnen genereren (De Greef, & Lombaerts, 2019):

  1. Omgeving: Een functionele en contextgerichte leeromgeving afgestemd op de vraag van de deelnemer met voldoende transfermogelijkheden
  2. Begeleiding: Een coachende empathische docent die expert is in maatwerk
  3. Inhoud: De situatie en motivatie van de deelnemer als uitgangspunt om een eigen netwerk op te bouwen en vaardigheden te internaliseren

Omgeving: Transfermogelijkheden door buitenschools taalcontact op oefenplekken

Het creëren van mogelijkheden om het geleerde toe te passen in de praktijk (transfermogelijkheden) door buitenschools taalcontact te hebben op oefenplekken kan ervoor zorgen, dat het commitment van een deelnemer bevorderd wordt en dat de deelnemer zelf actief aan de slag gaat met het leerproces. Onderzoek van Lupi et al. (2010) onder 995 deelnemers aan trajecten taal-, basis- en digitale vaardigheden in acht landen toont aan, dat deelnemers betere vaardigheden krijgen door met name de transfermogelijkheden. Dit wordt bevestigd door onderzoek van Bolzonella (2020) onder 171 deelnemers aan vergelijkbare trajecten.

Om het geleerde te kunnen toepassen in de praktijk moet men vooral aansluiten bij de problematiek, interesses, capaciteiten en leefwereld van de deelnemer (Kennisrotonde (2019). De alledaagse contacten in de leefwereld van de deelnemer zijn belangrijk. Dit wordt ook duidelijk op basis van onderzoek van Perdue (1993) naar NT2-trajecten onder arbeidsmigranten in 5 landen waaruit blijkt, dat deelnemers vooral baat bij alledaagse contacten hebben. Het leersucces kan bevorderd worden door het buitenschools taalcontact (Klein en Perdue, 1993). Naast het centraal stellen van de interesses en ervaringen van deelnemers, zouden docenten de stof van de les moeten laten aansluiten op de buitenwereld en voor positieve leerervaringen moeten zorgen op onder andere concrete oefenplekken (Kennisrotonde, 2020b).

Begeleiding: Varianten van mentoring en peer support

Commitment en zelfsturing onder deelnemers tijdens het afstandsleren kunnen bevorderd worden door verschillende varianten van mentoring of peer support toe te passen. Zowel bij mentoring als peer support is er een opleidingsdocent aanwezig, die het gehele proces coördineert en begeleidt.
 

Mentoring - Een vorm van afstandsleren die in het volwassenenonderwijs regelmatig wordt toegepast is taalcoaching door een mentor in de praktijk, waarbij de opleidingsdocent op afstand blijft. Onderzoek van De Greef (2020) onder 60 deelnemers aan taalcoaching laat zien, dat een groot deel van de gecoachte deelnemers de taal beter kan toepassen in de praktijk, maar ook actiever is geworden en meer mensen ontmoet en activiteiten buitenshuis onderneemt. De mentor is tijdens dit traject een belangrijke stimulans om te gaan leren. Kwalitatief onderzoek van Breck et al. (2018) onder jongere volwassenen die oudere volwassenen begeleiden toont aan, dat ‘reverse mentoring’ (‘omgekeerde mentoring’ waarbij een jonger iemand een ouder iemand begeleidt’) effectief kan zijn. Door deze vorm van mentoring wordt met name onder oudere volwassenen de sociale verbondenheid oftewel het commitment vergroot. Onderzoek naar mentoring onder jongvolwassenen van McDonald et al. (2007) bevestigt de effectiviteit van mentoring, door mentoring blijken hun kansen op werk vergroot te worden. Dat kan door middel van het krijgen van advies of begeleiding van mentoren. Dat kan een docent, maar ook een vriendschappelijke mentor zijn.
 

Peer support - Naast mentoring kan ook peer support ervoor zorgen, dat de zelfsturing tijdens het leren wordt bevorderd. Peer support (ook wel peer learning genoemd) is een proces, waarbij iemand nieuwe kennis of vaardigheden verwerft door actieve hulp of ondersteuning van gelijkgestemden die geen professionele docent zijn (Topping, 2005, p. 631). Ook hier blijft de opleidingsdocent dus op afstand. Op basis van een kleine reviewstudie en vervolgonderzoek onder 110 mbo-studenten wordt duidelijk dat degene die de peer support biedt onder andere een meer zelfstandige proactieve houding krijgt en dat door het bieden van peer support zelfsturing bevorderd wordt (Petit et al., 2013). Daarnaast laat onderzoek onder 237 volwassenen werkende deelnemers aan trainingen zien, dat peer support ervoor zorgde, dat de deelnemers het geleerde beter toepasten in de praktijk (Martin, 2010). Hiervoor organiseerde men peer meetings, waarin deelnemers gezamenlijk elkaars vooruitgang bespraken, terugkeken op behaalde resultaten, toelichting gaven en problemen bij het implementeren van de vaardigheden deelden. Bij deze vorm van begeleiding is het belangrijk om de deelnemers aan elkaar te koppelen, die verschillende niveaus of competenties hebben. Onderzoek van Atkinson et al. (2018) onder jongvolwassenen die deelnamen aan taaltrajecten toont namelijk aan, dat deelnemers de taal beter kunnen spreken als men met name competente aan minder competente deelnemers koppelt of autochtone deelnemers aan deelnemers die niet in het land van de moedertaal geboren zijn.

Tijdens deze vormen van begeleiding (mentoring en peer support) is het de taak van de begeleider om de inzet van deelnemers te belonen en regelmatig feedback te geven. Dat bevordert volgens de reviewstudie van Buisman (2017, p.25) het doorzettingsvermogen van de deelnemers en wellicht indirect het commitment van deelnemers.

Inhoud: Open vaardigheden op basis van authentieke leeractiviteiten

Het faciliteren van authentieke leeractiviteiten, waarbij deelnemers open vaardigheden toepassen, kan ervoor zorgen dat zelfsturing en commitment worden bevorderd ook tijdens het afstandsleren. Naast expliciete instructie van grammatica kan een functionele onderwijsbenadering die aansluit bij de behoeften van deelnemers en hun eigen context met voldoende oefenmomenten en authentieke leeractiviteiten goede leerresultaten opleveren (Kennisrotonde 2020). Tijdens deze authentieke taken moeten met name “open vaardigheden” centraal staan, waarbij er niet één manier is, maar vrijheid om vaardigheden te gebruiken. Dit in tegenstelling tot “gesloten vaardigheden”, waarbij deelnemers regels op een bepaalde manier moeten toepassen.

De resultaten van de reviewstudie van Blume et al. (2010) laat zien dat als men “open vaardigheden” aanleert  in plaats van “gesloten vaardigheden”, de deelnemer meer vertrouwen heeft om zelf iets te doen en dus de transfer van het geleerde groter is. Onderzoek onder een vergelijkbare groep (deelnemers op MBO Niveau 1 en 2) laat zien dat om dit zelfsturend leren te kunnen realiseren de deelnemers dan onder andere aan plannings- en reflectievaardigheden kunnen werken (Kennisrotonde, 2019). Hierbij moeten succeservaringen worden bevorderd en haalbare tussendoelen gesteld worden (Buisman, 2017, p.25).

Geraadpleegde bronnen 

Gerelateerd

E- learning cursus
Emotieregulatie in het po
Emotieregulatie in het po
Krijg inzicht in emoties en hoe je emoties reguleert
Medilex Onderwijs 
Lessenserie
Weet wat je eet
Weet wat je eet
Gratis online lespakket voor vmbo, havo, vwo en mbo
Voedingscentrum 
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren.
Luc Stevens
Coöperatief leren
Coöperatief leren: samenwerkend leren - principes - voordelen
Arja Kerpel
Onderwijs in tijden van corona
Onderwijs in tijden van corona
Myriam Lieskamp
Zoek in deze Coronacrisis vooral ook de positieve dingen met kinderen
Zoek in deze Coronacrisis vooral ook de positieve dingen met kinderen
Peter de Vries
Taalonderwijs betekenisvol en effectief
Taal, daar draait het om!
Bea Pompert
taalonderwijs met rijke leeromgeving
Taalonderwijs vraagt een rijke leeromgeving
Dolf Janson
NT2-onderwijs versterken
NT2-onderwijs versterken via formeel en informeel leren
Sylvia Peters
Woordenschat en ICT
Hoe ICT het woordenschatonderwijs kan verbeteren
Jos Cöp
Leren in 2020 - 1
Leren in 2020
Jos Cöp
Uitdagend en functioneel taalonderwijs
Uitdagend en functioneel taalonderwijs
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Coöperatief leren in een video van één minuut uitgelegd
Coöperatief leren in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Intake selectieprocedure NT1 en NT2
Hoe zorg je voor een passend taaltraject voor NT1 en NT2?
Kenmerken blended learning NT2- volwassenonderwijs
Welke kenmerken van blended learning zijn positief voor NT2 deelnemers?
Klassikaal mentoruur ontwikkeling studievaardigheden mbo
Wat voegt een effectief mentoruur toe?
Functionele of grammaticale onderwijsbenadering nt2 taal
Taal leren door volwassen NT2 deelnemers: functionele of grammaticale aanpak?
Praktijksimulaties ontwerpen op mbo
Hoe ontwerp je effectieve praktijksimulaties voor het mbo?
Interactieve werkvormen in coronatijd digibete volwassenen
Hoe geef je interactief (taal)onderwijs in coronatijd aan volwassenen?
Afstandsleren commitment en zelfsturing bij volwassenen
Is afstandsleren effectief bij laagopgeleide volwassenen?
Stage en zelfsturend leren, mbo
Hoe kan tijdens de stage zelfsturend leren bij mbo-studenten worden bevorderd, zodat het leerrendement wordt vergroot?
Hoe kunnen leerkrachten eigenaarschap versterken bo?
Hoe versterk je eigenaarschap van leerlingen in het primair onderwijs?
Effect woordbeoordelingen op schoolrapport in plaats van cijfers bo
Wat is het effect van woordbeoordelingen, zoals voldoende?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Afstandsleren commitment en zelfsturing bij volwassenen

coöperatief leren
NT2
zelfregulatie
zelfstandigheid

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest