Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Nederlands onderwijsstelsel Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Leren zichtbaar maken Formatieve assessment Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris

 

Zorgt een brede brugklas voor een effectieve selectie?

Geplaatst op 17 januari 2016

Samenvatting

Iedere middelbare schoolcarrière begint in de brugklas. Die brugklas kan nogal verschillen van opzet: van een eerste klas met alleen gymnasiasten tot een driejarige brugperiode met leerlingen van vmbo tot en met vwo-niveau. Draagt een brede brugklas bij aan de plaatsing van leerlingen op het niveau dat het beste past bij hun capaciteiten? Ja, uit onderzoek is gebleken dat een heterogene brugklas het beste werkt voor leerlingen die zich in zo’n brugklas kunnen optrekken aan klasgenoten met een hoger niveau. Vooral de dakpan-brugklas met een combinatie van twee schooltypen levert voordelen op voor deze leerlingen. Het is echter niet zo dat geldt ‘hoe breder, hoe beter’. En leerlingen die al op het hoogste niveau presteren (vwo), ontwikkelen zich het beste in een groep met andere hoog presterende leerlingen zoals in een categoriale brugklas.

Het Nederlands voortgezet onderwijs kent verschillende soorten brugklassen, van ‘smal’ (homogeen) tot ‘breed’ (heterogeen), met een duur van één, twee of zelfs drie jaar. We onderscheiden: 1) de categoriale brugklas met één schooltype, bijvoorbeeld vmbo-tl of gymnasium; 2) de dakpan-brugklas met een combinatie van twee schooltypen, bijvoorbeeld vmbo-tl/havo of havo/vwo, en 3) de brede brugklas met een combinatie van drie of meer schooltypen, bijvoorbeeld de vier leerwegen van het vmbo of vmbo-tl/havo/vwo. De vraag is nu wat de invloed is van de inrichting van de brugklas: Is het waar dat brede brugklassen bijdragen aan de plaatsing van leerlingen op het opleidingsniveau dat het beste past bij hun capaciteiten?

Dakpan-brugklas biedt voordelen

Er zijn sterke aanwijzingen dat een dakpan-brugklas voordelen oplevert voor bepaalde leerlingen: leerlingen met een vmbo-tl-advies hebben een grotere kans hun diploma te behalen als zij in een vmbo-tl/havo brugklas beginnen, dan wanneer zij op een categoriale vmbo-tl starten. Hetzelfde geldt voor leerlingen met havo-advies in een havo/vwo-brugklas. Internationaal onderzoek laat zien dat vooral de leerlingen van ouders met een laag opleidingsniveau profiteren van latere selectie. Vertaald naar de Nederlandse context: plaatsing in een heterogene brugklas vergroot hun kansen op een succesvolle schoolloopbaan.

Het verklarend mechanisme hierachter is het ‘peer’-effect: de invloed van het niveau van medeleerlingen op de prestaties van een individuele leerling. In een vmbo-tl/havo-brugklas trekken de leerlingen met vmbo-tl-advies zich op aan de havo-leerlingen, zoals havo-leerlingen zich in een havo/vwo-brugklas optrekken aan vwo-leerlingen.

Voor plaatsing van leerlingen met een havo-advies in een vmbo-tl/havo-brugklas werden geen nadelige gevolgen gevonden. Anders ligt het bij leerlingen met een vwo-advies. Hun schoolloopbaan verloopt gemiddeld succesvoller wanneer zij starten in een categoriale brugklas; zij kunnen zich hierin optrekken aan de ‘betere’ vwo’ers. In een dakpanklas havo/vwo zijn daarvoor minder kansen.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Sanne Kruijer en Anne Luc van der Vegt
Vraagsteller: Beleidsmedewerker van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Vraag

Is het waar dat brede brugklassen bijdragen aan de plaatsing van leerlingen op het opleidingsniveau dat het beste past bij hun capaciteiten?

Deze vraag is in overleg met de vraagsteller uitgewerkt in de volgende deelvragen:

  1. Wat is een ‘brede’ brugklas? Welke vormen van brugklassen zijn er (smal en breed)?
  2. Is er een relatie tussen
    a. de ‘breedte’ van de brugklas (één schooltype, dakpanbrugklassen, brede brugklassen, vmbo/havo/vwo) en 
    b. het succes van een leerling in de schoolloopbaan (doubleren, af- en opstroom, hoogste behaalde diploma)?
  3. Hoe is deze relatie voor verschillende groepen leerlingen: 
    a. leerlingen met lage, dan wel hoge resultaten op de basisschool; 
    b. leerlingen met een lage, dan wel hoge motivatie; 
    c. leerlingen die worden geplaatst in een brugklas samen met leerlingen van een hoger niveau, dan wel met leerlingen van een lager niveau; 
    d. leerlingen met een lage, dan wel hoge sociaaleconomische status.
  4. Welke onbedoelde neveneffecten hebben brede brugklassen; op leerlingen, op leerkrachten, ouders, de school als geheel?

Antwoord

1. Wat is een ‘brede’ brugklas en welke vormen van brugklassen zijn er (smal en breed)?

De brugklas is de eerste klas van het voortgezet onderwijs. De term brugklas is geïntroduceerd met de invoering van de Mammoetwet (1963). In Nederland gaan de meeste leerlingen op 12-jarige leeftijd van de basisschool over naar de brugklas.

Brugklassen verschillen van elkaar wat betreft ‘breedte’. In de literatuur wordt ook wel gesproken over verschillende maten van heterogeniteit. Er bestaan categoriale brugklassen met één schooltype, bijvoorbeeld vmbo-tl of gymnasium. Dit is de ‘smalste’ of ‘homogene’ variant. Verder zijn er ‘dakpanklassen’, waar twee schooltypen zijn gecombineerd, bijvoorbeeld vmbo-tl/havo of havo/vwo. Ook de breedst denkbare variant, met schooltypen van vmbo-bb tot en met vwo komt voor. Daartussenin bestaan allerlei combinaties, bijvoorbeeld brugklassen met de vier leerwegen van het vmbo of brugklassen vmbo-tl/havo/vwo.

Heterogene brugklassen duren op de meeste scholen één of twee jaar, soms zelfs drie jaar. Bij alle varianten wordt uiteindelijk een keuze gemaakt voor één schooltype, gericht op het behalen van een diploma in dat schooltype. Brugklassen verschillen dus niet alleen in de breedte, maar ook in de duur. Sommige scholen selecteren de leerlingen al vroegtijdig, andere stellen de selectie uit.

Welk deel van de Nederlandse leerlingen precies in een categoriale klas, dakpanklas of brede brugklas zit, is niet eenvoudig vast te stellen. DUO registreert pas vanaf het 3e leerjaar het niveau dat de leerling volgt, juist omdat veel scholen de eerste 2 leerjaren nog niet met categoriale klassen werken.

2. Is er een relatie tussen a) de ‘breedte’ van de brugklas (één schooltype, dakpanbrugklassen, brede brugklassen, vmbo/havo/vwo) en b) het succes van een leerling in de schoolloopbaan (doubleren, af- en opstroom, hoogste behaalde diploma)?

Het antwoord op deze vraag is in de eerste plaats gebaseerd op Nederlands onderzoek, omdat het Nederlandse stelsel voor voortgezet onderwijs zijn eigen unieke eigenschappen heeft. Het afgelopen decennium zijn er verscheidene onderzoeken verricht naar verschillen tussen smalle en brede brugklassen. Vervolgens kijken we naar de bevindingen van internationaal onderzoek. Dit onderzoek geeft zicht op de gevolgen van vroege selectie (‘early tracking’) op de schoolloopbaan. Dit is relevant,
omdat vroege selectie overeenkomt met het plaatsen van leerlingen in een categoriale brugklas. De beperking is dat geen vergelijking gemaakt wordt tussen de effecten van ‘smalle’ en ‘brede’ brugklassen.

Nederlands onderzoek naar smalle en brede brugklassen

Op basis van de bevindingen in Nederlandse onderzoeken kan gesteld worden dat geen eenduidige effecten gevonden zijn van smalle, dan wel brede brugklassen op de loopbaan van alle leerlingen in Nederland. De aard van de effecten verschilt namelijk per type leerling en per type effect. In de literatuur is daarom veelal sprake van differentiële effecten.

In Nederlands onderzoek is bijvoorbeeld aangetoond dat leerlingen met een mavoadvies, die deelnemen aan ‘dakpan’ brugklassen, een grotere kans hebben om het hoger onderwijs af te ronden dan mavoleerlingen in een categoriale mavo-brugklas. Dit geldt vooral voor leerlingen met een relatief hoge bekwaamheid (relatief hogere testscores) en relatief hoge sociaaleconomische status (Van Elk, Van der Steeg & Webbink, 2011).

De voor de hand liggende verklaring is dat dit effect veroorzaakt wordt door een ‘peereffect’: de leerlingen met mavo-advies kunnen zich ‘optrekken aan de leerlingen met havo-advies. Voor plaatsing van leerlingen met havo-advies in een mavo-havo-brugklas werden geen nadelige gevolgen gevonden (Van Elk, e.a., 2011). Ander Nederlands onderzoek bevestigt deze bevindingen door de positieve effecten van een brede vmbotl/havo brugklas voor vmbo-tl leerlingen en een gelijk effect voor havo
leerlingen op deelname aan het hoger onderwijs aan te tonen (Grift, Rümke en Verberne, 2010; Borghans, Diris, Smits & de Vries, 2012). Het is echter niet zo dat geldt: hoe breder hoe beter. Een zeer heterogene brugklas, van vmbo tot en met vwo, heeft minder gunstige effecten op de schoolloopbaan, voor leerlingen met mavo, havo en vwo advies. De kans op het bereiken van een hoger onderwijsniveau verkleint bij te grote verschillen tussen leerlingen in brugklassen (Grift, Rümke en Verberne, 2010).
Voor leerlingen met een vwo-advies gelden voordelen van categoriale brugklassen ten opzichte van heterogene brugklassen. Als zij naar een vwo- brugklas gaan in plaats van een ‘dakpanklas’ havo-vwo, verloopt de schoolloopbaan gunstiger. Zij behalen gemiddeld hogere cijfers voor Nederlands en Wiskunde gedurende het voortgezet onderwijs, stromen vaker door naar het wetenschappelijk onderwijs en behalen vaker een universitair diploma.

Dit voordeel geldt vooral voor de vwo-leerlingen die niet tot de tien procent best presterende vwo leerlingen behoren (Van der Steeg, Vermeer & Lanser, 2011). Ander onderzoek toont aan dat de kans op het succesvol behalen van een vwo diploma binnen de gestelde tijd voor alle leerlingen met een vwo advies verkleint indien de leerling niet in een homogene vwo klas geplaatst wordt (Kuyper & van der Werf, 2012). Ook hier kan het ‘peereffect’ de resultaten verklaren. Deze leerlingen kunnen zich
optrekken aan de vwo’ers met een hoog niveau. In een havo-vwo-brugklas zijn daarvoor minder kansen. Relatief laag presterende leerlingen lijken dus baat te hebben bij een heterogene brugklas, terwijl sterk presterende leerlingen baat lijken te hebben bij een homogene brugklas.

Ook uit zeer recent onderzoek is gebleken dat geen eenduidige uitspraken te doen zijn over de mate van positieve of negatieve effecten voor alle Nederlandse leerlingen. Het verkorten van de brede brugklas blijkt geen groot effect te hebben op de leerprestaties, motivatie en burgerschapsvaardigheden, met uitzondering van een beperkte daling van de taakoriëntatie en een beperkte stijging van de taalvaardigheid. Algemene effecten op rekenvaardigheden en burgerschapsvorming werden in deze studie niet gevonden (Elffers e.a., 2015).

In Nederland is ook recentelijk onderzoek gedaan naar de economische effecten van brugklassen. Borghans e.a. (2012) onderzochten het effect van vroege en late selectie op opleidingsniveau en arbeidsmarkt succes. Vroege selectie heeft over het algemeen een negatieve invloed op opleidingsniveau en inkomsten. Alleen voor leerlingen met een hoog niveau (vwo-advies) geldt dit niet. De resultaten suggereren dat meer leerlingen in heterogene brugklassen zou kunnen leiden tot een hoger percentage studenten met een diploma in het hoger onderwijs, wat vervolgens resulteert in een hoger inkomen (Borghans e.a., 2012). Het vaststellen van een causaal effect tussen het type brugklas en onderwijs- en arbeidsmarktsucces is echter lastig, omdat dit sterk kan samenhangen met andere factoren zoals de sociaaleconomische status van leerlingen.

Internationaal onderzoek

In diverse internationale studies is onderzocht of het gunstiger is om leerlingen op jonge leeftijd te selecteren voor een bepaald schooltype of ‘track’ of dat het verstandig is dit uit te stellen. In vergelijking met andere landen selecteert Nederland leerlingen relatief vroeg op 12-jarige leeftijd (Luyten, 2008). Een ‘dakpan’-brugklas of een brede brugklas is een manier om de definitieve selectie uit te stellen. De meeste studies wijzen erop dat vroege tracking niet gunstig is, met name voor leerlingen met gemiddeld of laag prestatieniveau. Zij hebben minder kans op het behalen van diploma’s en succes op de arbeidsmarkt (Brunello & Checchi, 2007). Het positieve effect van latere selectie kan verklaard worden door de invloed van leerlingen op elkaar. In een heterogene klas is de positieve invloed van hoogpresteerders op hun klasgenoten groter dan in homogene klassen, terwijl het omgekeerde effect vaak niet wordt gevonden (Zimmer, 2003).

In een toonaangevende studie uit 2006 (Hanushek & Wössman, 2006) is een internationale vergelijking gemaakt tussen gegevens van 45 verschillende landen. De analyses zijn gebaseerd op data van de internationale studies TIMMS, PIRLS en PISA. De conclusie is dat vroege selectie leidt tot meer ongelijkheid tussen leerlingen, wat betreft prestaties op taal en exacte vakken. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de gemiddelde resultaten minder goed zijn bij vroege selectie.

Op deze studie uit 2006 is voortgebouwd in enkele andere studies, waarin ook de invloed is meegenomen van andere leerling kenmerken, zoals de sociaaleconomische achtergrond. In een overzichtsstudie leken de resultaten van Hanushek en Wössman (2006) te worden bevestigd, maar het effect van vroege selectie verdween als rekening werd gehouden met de achtergrond van de ouders en met de leeftijd van de leerlingen (Jakubowski. In: Dronkers, 2010). Met andere woorden: er werd geen negatief effect van selectie aangetoond.

3. Hoe is de relatie tussen breedte van de brugklas en schoolloopbaan met andere kenmerken van de leerlingen1:

a. leerlingen met lage, dan wel hoge resultaten op de basisschool;
b. leerlingen met een lage, dan wel hoge motivatie;
c. leerlingen die worden geplaatst in een brugklas samen met leerlingen van een hoger niveau, dan wel met leerlingen van een lager niveau;
d. leerlingen met een lage, dan wel hoge sociaaleconomische status.

Nederlands onderzoek

Bij het beantwoorden van vraag 2 is al deels ingegaan op de differentiële effecten van smalle en brede brugklassen door de effecten voor leerlingen met verschillende niveaus te beschrijven. In deze paragraaf zullen de effecten van brede en smalle brugklassen voor leerlingen met andere kenmerken beschreven worden.

Een zeer recente Nederlandse studie toont aan dat leerlingen, waarvan verwacht wordt dat zij relatief laag (i.v.m. schooladvies t/m havo, onder gemiddeld aantal boeken) of juist relatief hoog (i.v.m. ouders met hbo opleiding, boven gemiddeld aantal boeken, autochtone ouders) zullen presteren, iets beter presteren bij deelname aan een éénjarige brede brugklas in plaats van een tweejarige. Hetzelfde onderzoek toont aan dat de taakoriëntatie, een indicator voor de motivatie van een leerling, bij
leerlingen met een schooladvies tot en met havo daalt bij een verkorte brugperiode (Elffers, Herman, Van de Werfhorst & Fischer, 2015). Een mogelijke verklaring hiervoor is dat leerlingen een lagere status ervaren door plaatsing in een lager niveau (Van den Bulk, 2011). Daarentegen vond men voor deze groep een positief effect op de taalvaardigheid (Elffers e.a., 2015). Omdat de effecten sterk differentieel en licht zijn, kan op basis van dit onderzoek gesteld worden dat verschillende effecten te verwachten zijn voor leerlingen met verschillende kenmerken.

Ook ander Nederlands onderzoek toont aan dat verschillende kenmerken van leerlingen invloed hebben op de effecten van het type klas. Leerlingen in heterogene klassen (meer dan twee niveaus) hebben een hogere kans op het behalen van het hoger onderwijs als zij een hogere motivatie hebben, het advies van de basisschool en de citoscore hoger is en uit een relatief hoog sociaaleconomisch milieu komen (Grift e.a., 2010).

Effecten van het type klas op de schoolloopbaan zijn dus afhankelijk van de motivatie, eerdere prestaties van een leerling en de sociaaleconomische achtergrond. Ander onderzoek bevestigt dit door aan te tonen dat de positieve effecten van een smalle brugklas ten opzichte van een brede brugklas voor vwo-leerlingen met gemiddeld of laagopgeleide ouders sterker zijn dan voor andere leerlingen (Van der Steeg e.a., 2011). Over de aard van deze relaties zijn op basis van de literatuur echter geen ‘harde’ uitspraken te doen.

Internationaal onderzoek

Uit een Fins onderzoek blijkt dat het effect van latere selectie op cognitieve vaardigheden in het algemeen klein is, maar dat de positieve effecten voor leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau hoger zijn (Pekkarin, Usitalo & Kerr, 2009) Een onderzoek in Duitsland toont aan dat leerlingen met kenmerken van kansarme familieachtergronden een voordeel hebben bij latere selectie. Kinderen van werkloze ouders of eerste generatie immigranten scoorden hoger op leesvaardigheidstoetsen, met name kinderen met een relatief lage bekwaamheid (Muhlenweg, 2007). Op basis van deze resultaten kan verwacht worden dat late selectie ongelijkheid tegen gaat. Andere internationale onderzoeken zoals Hanushek and Wößmann (2006) & Horn (2009) lijken dit te bevestigen.

4. Welke onbedoelde neveneffecten hebben brede brugklassen; op leerlingen, op leerkrachten, ouders, de school als geheel?

Op basis van enkele onderzoeken kan een voorzichtige verwachting uitgesproken worden over de effecten van het moment van selectie op burgerschapsvaardigheden. Uit onderzoek is gebleken dat leerlingen een meer gedifferentieerd stelsel meer contact hebben met leerlingen met andere denkbeelden en achtergronden, wat een positieve invloed kan hebben op burgerschapsvorming (Netjes, Van de Werfhorst, Karsten & Bol, 2011). Elffers e.a. (2015) bevestigen deze verwachtingen door aan te
tonen dat leerlingen met kenmerken van een relatief lage en relatief hoge sociaaleconomische achtergrond lager scoren op democratische en sociale attitudes, wanneer zij in een éénjarige heterogene brugklas zaten dan leerlingen uit een tweejarige heterogene brugklas. Deze bevindingen zijn echter gebaseerd op data van één onderwijsinstelling.

Naast leerprestaties, motivatie en andere indicatoren is een argument om kinderen in een klas met één niveau te plaatsen vaak dat ouders vrezen de keuze voor een brugklas met schooltypen die net boven het niveau van de leerlingen, bijvoorbeeld gymnasium of havo/vwo, een ongunstige invloed heeft op de niet-cognitieve ontwikkeling. Op basis van de studie van Borghans e.a. (2012) kan gesteld worden dat daar geen aanwijzingen voor bestaan.

Conclusie

Brugklassen en schoolsucces

Uit het Nederlandse onderzoek blijkt niet een simpele, eenduidige relatie tussen de breedte van de brugklas en het succes van leerlingen in de schoolloopbaan. Liever spreekt men van differentiële effecten: de effecten van een het type brugklas zijn afhankelijk van het type effect en verschillende kenmerken van leerlingen.

De literatuur vertoont sterke aanwijzingen dat een dakpan-brugklas voordelen oplevert voor veel leerlingen. Dit geldt met name voor de leerlingen die geplaatst worden in een klas samen met leerlingen van een hoger niveau. Bijvoorbeeld: leerlingen met vmbo-tladvies in een vmbo-tl/havo-klas kunnen zich aan de havo-leerlingen optrekken. Voor leerlingen met een relatief hoog niveau – bijvoorbeeld de havoleerlingen in een vmbotl/havo-brugklas – geldt dit voordeel niet. Echter, of een dakpan-brugklas nadelig is voor deze groep, is niet duidelijk. Volgens het ene onderzoek is een categoriale brugklas voor deze leerlingen gunstiger dan een dakpan-brugklas, volgens het andere onderzoek heeft een categoriale brugklas geen aantoonbaar voor- of nadeel.

Internationale vergelijkende studies aan het begin van de 21ste eeuw wijzen uit dat vroege selectie leidt tot meer ongelijkheid tussen leerlingen. Vooral de schoolloopbaan van leerlingen met een lager prestatieniveau verloopt minder gunstig. Ook de gemiddelde resultaten van alle leerlingen samen lijken gebaat bij een latere selectie. Latere studies, waarbij rekening is gehouden met meer achtergrondkenmerken van leerlingen, nuanceren dit beeld. De positieve effecten blijken minder sterk of verdwijnen. Naarmate de schoolloopbaan en de beroepsloopbaan vordert, neemt de invloed van vroege selectie af.

Dakpan-brugklassen of brede brugklassen

Brede brugklassen (vmbo/havo/vwo) lijken geen aantoonbaar voordeel te hebben boven dakpanklassen voor de schoolloopbaan van leerlingen. Ook niet voor degenen die zich zouden kunnen optrekken aan leerlingen met een hoger niveau. In sommige Nederlandse studies is dit onderzocht, maar een dakpanbrugklas komt er in de vergelijking gunstiger uit.

De internationale studies naar ‘early tracking’ maken geen vergelijking tussen brugklassen van verschillende breedte, zoals we die in Nederland kennen. Ze geven dus ook geen antwoord op de vraag welk type brugklas beter is: een ‘dakpan’-brugklas of een brede brugklas.

Overige relaties en effecten

Naast de genoemde effecten is in sommige studies ook gekeken naar de relatie met achtergrondkenmerken van leerlingen en neveneffecten van brugklassen. De bevindingen zijn minder robuust, maar de moeite waard om te vermelden.

Leerlingen met laag opgeleide ouders lijken het meest te profiteren van heterogene brugklassen, blijkt uit internationaal vergelijkend onderzoek. Als zij al vroeg in een homogene klas worden geplaatst, wordt hun schoolcarrière meer beïnvloed door hun achtergrond en minder door hun prestaties.

Tevens bestaan aanwijzingen dat een neveneffect van bredere brugklassen is dat het een positieve invloed heeft op burgerschapsvorming van leerlingen.

Noten

1 Enkele deelvragen zijn al grotendeels beantwoord bij de beantwoording van deelvraag 2.

Geraadpleegde bronnen

1 Ariga, K., & Brunello, G. (2007). Does secondary school tracking affect performance? Evidence from IALS. IZA Discussion Paper 2643. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://ftp.iza.org/dp2643.pdf.
2 Borghans, L., Diris, R., Smits, W., & de Vries, J. (2012). The Impact of Early Tracking on Later-life Outcomes: An Instrumental Variable Approach. Discussion Paper, 7 (143). Geraadpleegd op 31 december 2015 via: http://www.sole-jole.org/13506.pdf.
3 Bronkhorst, M. (2012). The effect of early tracking ineducation on student performance and inequality. An examination of TIMMS math achievement scores. Op 11 januari 2015 geraadpleegd via: http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=478280.
4 Brunello, G., & Checchi, D. (2007). Does school tracking affect equality of opportunity? New international evidence. Economic Policy, 22(52), 781-861. Op 31 december geraadpleegd via: http://ftp.iza.org/dp2348.pdf.
5 Elffers, L., Herman, G., Van de Werfhorst, H.G., & Fischer. M.M. (2015). De invloed van het verkorten van de heterogene brugperiode op leerprestaties, burgerschap, en motivatie: een quasi-experimentele casestudy. Pedagogische Studiën, 92 (6), 413-429. Beperkt verkrijgbaar. http://hermanvandewerfhorst.socsci.uva.nl/PS2015.pdf
6 Bulk, L. van den (2011). Later kan ik altijd nog worden wat ik wil. Statusbeleving, eigenwaarde en toekomstbeeld van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Antwerpen / Apeldoorn: Garant.   http://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/198540/bulk.pdf
7 Elk, R. van, Steeg, van der M., & Webbink, D. (2009). The effect of early tracking on participation in higher education (No. 182). CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.cpb.nl/node/9652.
8 Elk, R. van, Steeg, M. van der, & Webbink, D. (2011). Does the timing of tracking affect higher education completion? Economics of Education Review, 30, 1009– 1021. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://people.few.eur.nl/webbink/Early%20tracking_online_EER.pdf.
9 Figlio, D. & Page, M. (2002). School choice and the distributional effects of ability tracking: does separation increase inequality?. Journal of Urban Economics, 83, 497-514. Op 13 januari 2015 geraadpleegd via: http://www.nber.org/papers/w8055.pdf.
10 Grift, Y., Rümke, T. & Verberne, P. (2010). De invloed van heterogene of homogene brugklassen op de keuze tussen vmbo-tl en havo/vwo. TPEdigitaal, 4(3) 101-125. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.tpedigitaal.nl/assets/static/1_Grift--Verberne-3-2010.pdf.
11 Hanushek, E.A., & Woßmann, L. (2006). Does educational tracking affect performance and inequality? Differences in differences evidences evidence across countries. The Economic Journal, 116, 63–76. Op 12 januari 2015 geraadpleegd via: http://hanushek.stanford.edu/sites/default/files/publications/Hanushek%2BWoessmann%202006%20EJ%20116(510).pdf.
12 Jakubowski, M. (2010). Institutional tracking and achievement growth: exploring difference in differences approach to PIRLS, TIMSS and PISA data. In: Dronkers, J., ed. (2010) Quality and inequality of education: cross-national perspective (p. 41-81). Op 11 januari 2015 geraadpleegd via: http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-90-481-3993-4_3#page-1.
13 Korthals, R.A. (2015). Tracking Students in Secondary Education: Consequences for Student Performance and Inequality. Maastricht: ROA, Maastricht University. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://pub.maastrichtuniversity.nl/215ecfea-a7a1-4db5-a414-deabc6a28e01.
14 Kuyper, H., & Van der Werf, M.P.C. (2012). Excellente leerlingen in het voortgezet onderwijs: schoolloopbanen, risicofactoren en keuzen. GION: Gronings Instituut voor Onderzoek van Onderwijs. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2012/06/14/excellente-leerlingen-in-het-voortgezet-onderwijs/excellente-leerlingen-in-het-voortgezetonderwijs.pdf.
15 Luyten, H. (2008), Empirische evidentie voor effecten van vroegtijdige selectie in het onderwijs. Enschede: Universiteit Twente. In opdracht van het ministerie van OCW. Beperkt verkrijgbaar.
16 Muskens, M., & Tholen, R. (2015). Onderzoek sturen op cijfers en rendementen: Eindrapport 2015. Nijmegen: ResearchNed. In opdracht van het ministerie van OCW. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/content/assets/publicaties/2015/11/onderzoeksturen-opcijfers-en-rendementen-eindrapport-2015.pdf.
17 Mühlenweg, A.M. (2007). Educational Effects of Early or Later Secondary School Tracking in Germany. Op 12 januari 2015 geraadpleegd via http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1080536.
18 Netjes, J., Van de Werfhorst, H., Karsten, S. & Bol, T. (2011). Onderwijsstelsel en noncognitieve uitkomsten van onderwijs: burgerschap, deviant gedrag en welzijn in landenvergelijkend perspectief. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.nro.nl/wpcontent/uploads/2014/05/PROO+Onderwijsstelsels+Herman+van+de+Werfhorst.pdf.
19 Pekkarinen, T., Uusitalo, R. & Kerr, S. (2009). School Tracking and Development of Cognitive Skills. IZA Discussion Papers 4058. Op 13 januari 2016 geraadpleegd via: http://www.econstor.eu/bitstream/10419/45719/1/597621519.pdf. https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/2014/overgangen-in-het-onderwijs/volledig/item7086-bron32.
20 Van der Steeg, M., Vermeer, N. & Lanser, D. (2011). Nederlandse onderwijsprestaties in perspectief. CPB Policy Brief 05. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-policy-brief-2011-05-nederlandseonderwijsprestaties-perspectief.pdf.
21 Van der Steeg, M., Vermeer, N., & Lanser, D. (2011). Invloed vroege selectie op bovenkant vaardigheidsverdeling. Achtergronddocument bij CPB Policy brief 05. Nederlandse onderwijsprestaties in perspectief. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-achtergronddocument-invloedvroege-selectie-op-bovenkant-vaardigheidsverdeling.pdf.
22 Van de Werfhorst, H.G., & Mijs, J.J.B. (2007). Onderwijsdifferentiatie en ongelijkheid: Nederland in vergelijkend perspectief. Op 31 december 2015 geraadpleegd via: http://dare.uva.nl/document/2/79045.
23 Zimmer, R. (2003). A new twist in the educational tracking debate. Economics of Education

Gerelateerd

Schooladvies
Schooladvies zonder Cito toets - hoe gaat dat?
Marjolein Zwik
Klas overslaan
Klas overslaan / versnellen? Let op!
Teije de Vos
De huiswerkhulp
De huiswerkhulp - Een praktische gids voor leerlingen ťn ouders
Arja Kerpel

Effect huiswerk
Wat is het effect van huiswerk op het leerrendement en de schoolprestaties van de leerling?
Heterogene brugklas
Zorgt een brede brugklas voor een effectieve selectie?
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.