Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris

 

De Wet OKE, beleidsreconstructie en implementatie in twaalf gemeenten

Geplaatst op 1 juni 2016

Managementsamenvatting 

Bestrijding van onderwijsachterstanden is een belangrijk element in het beleid van de landelijke overheid. Sinds het begin van deze eeuw worden kinderopvanginstellingen als nuttige instrumenten gezien om achterstanden bij specifieke groepen kinderen in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken. Het beleid concentreert zich met name op kinderdagverblijven en peuterspeelzalen, twee vormen van kinderopvang met historisch gezien verschillende doelstellingen en doelgroepen. Sinds de invoering van de Wet OKE (Ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie) hebben beide opvangvormen beduidende impulsen gekregen, onder andere met het oog op het voorkomen en bestrijden van onderwijsachterstanden bij peuters. Per 1 augustus 2010 kunnen zowel kinderdagverblijven als peuterspeelzalen voorschoolse educatie aanbieden aan kinderen met een (dreigende) taalachterstand in het Nederlands. De kosten daarvoor worden voor een belangrijk deel door gemeenten gedragen, die daartoe een uitkering van het rijk ontvangen.

De hoofdvraag van het onderhavige kwalitatieve onderzoek is hoe de uitgangspunten van de Wet OKE gestalte hebben gekregen in de praktijk. Eén van de centrale uitgangspunten van de wet is het streven om kinderdagverblijven en peuterspeelzalen meer op één lijn te krijgen, ofwel te harmoniseren. Daartoe zijn onder andere de kwaliteitseisen, de financiering en het toezicht in beide opvangvormen meer op elkaar afgestemd. De Wet OKE geeft hierbij de regie aan de gemeenten: zij hebben de beleidsvrijheid om te bepalen hoe die afstemming gestalte krijgt. De vraag die daaruit voortvloeit, is welke keuzes gemeenten maken. De vraag die daar weer achter ligt, is hoe de 2 beleidsverwachtingen zich verhouden tot de manier waarop gemeenten hun beleid in praktijk brengen. Wat is feitelijk de beleidstheorie van de Wet OKE?

Ter beantwoording van deze vragen hebben wij drie deelonderzoeken uitgevoerd:

  • Reconstructie van de achterliggende beleidstheorie;
  • Implementatieonderzoek;
  • Secundaire gegevensanalyses.

De reconstructie van de beleidstheorie is met name gebaseerd op een analyse van beleidsdocumenten uit de periode 2000 tot en met augustus 2010, het moment waarop de wet in werking is getreden. Aanvullend is een gesprek gevoerd met ambtenaren van de betrokken departementen (OCW, SZW) die betrokken zijn geweest bij de beleidsontwikkeling. Het implementatieonderzoek is gedaan bij twaalf gemeenten: drie grote steden, zes middelgrote gemeenten en drie kleinere gemeenten. In elke gemeente zijn minstens twee telefonische interviews gehouden, waarvan één met een beleidsambtenaar, en een tweede (en in een enkel geval derde) interview met een vertegenwoordiger van de kinderopvang en van het peuterspeelzaalwerk in de betreffende gemeente. Aanvullende informatie voor dit deelonderzoek is verkregen bij enkele landelijke instellingen, waaronder de Brancheorganisatie Kinderopvang en het Landelijk Platform Peuterspeelzaalwerk. De secundaire gegevensanalyses hebben betrekking gehad op het pre-COOL cohortonderzoek, met name de tweede meting die in 2011 is verricht, het eerste jaar na de ingangsdatum van de Wet OKE.

De reconstructie van de beleidstheorie heeft zich op drie elementen gericht: de beleidsproblemen (de problemen waarvoor de wet een oplossing zou moeten bieden), de beleidsdoelen en de beleidsmaatregelen. In de beleidsreconstructie is vastgesteld dat de beleidsproblemen zich op twee punten concentreerden: de bestaande grote verschillen in wet- en regelgeving voor kinderopvang en peuterspeelzalen en een onvoldoende bereik van voorschoolse educatie onder achterstandsleerlingen. De twee gekozen beleidsdoelen sluiten rechtstreeks bij deze twee problemen aan: de borging van de kwaliteit van kinderdagverblijven en peuterspeelzalen en de bestrijding van vroege taalachterstanden bij kinderen tot zes jaar. De beleidsmaatregelen omvatten een geheel van maatregelen op vier terreinen: 1. het genereren van een kwaliteitsimpuls voor peuterspeelzalen, 2. het bevorderen van de financiële toegankelijkheid van peuterspeelzalen, 3. het realiseren van een dekkend aanbod van voorschoolse educatie en 4. het inrichten van een systeem van toezicht en handhaving. De vraag naar de potentiële werkzaamheid van de getroffen beleidsmaatregelen blijkt moeilijk te beantwoorden. Er is voor de meeste maatregelen weinig of geen wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit met redelijke zekerheid kan worden afgeleid dat deze werkzaam zijn. Bijgevolg opereert de wetgever in een gedeeltelijk vacuüm, weliswaar gestuurd door ervaringen en inzichten van een brede groep experts en betrokkenen, maar tegelijkertijd tastend bij gebrek aan relevant wetenschappelijk onderzoek. De wens dat het overheidsbeleid op het terrein van de voor- en vroegschoolse educatie evidence-based zou moeten zijn, is niet gerealiseerd.

De conclusie uit het implementatieonderzoek onder gemeenten en vertegenwoordigers van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk is dat de invoering van de Wet OKE in veel opzichten goed is verlopen. Zo hebben het terugdringen van de vrijwillige medewerkers en de eisen aan de groepsgrootte en de leidster-kindratio een gunstige invloed gehad op de kwaliteit van peuterspeelzalen. Een andere ontwikkeling is dat veel peuterspeelzalen in het merendeel van de gemeenten – zowel de grote, middelgrote als de kleinere – zijn of worden omgevormd tot instellingen voor peuteropvang, waar aan doelgroeppeuters voorschoolse educatie wordt geboden. Het aantal reguliere peuterspeelzalen, de peuterspeelzalen die géén voorschoolse educatie aanbieden, is bijgevolg sterk afgenomen. De financiële toegankelijkheid van peuterspeelzalen, met of zonder voorschoolse educatie, vormt volgens onze zegslieden nergens een probleem. In alle gemeenten is sprake van een actieve toeleiding van doelgroeppeuters, met name door de inzet van consultatiebureaus. Ook hebben gemeenten inspanningen gedaan om een uitbreiding van het aanbod van voorschoolse educatie te realiseren. Gemeenten melden in het algemeen dat het bereik van voorschoolse educatie de laatste jaren toegenomen is.Tegelijkertijd erkennen ze het dat lastig is om zicht te krijgen op het daadwerkelijke bereik. Op het vlak van toezicht en handhaving signaleren gemeenten weinig of geen problemen, afgezien van enkele gevallen van een tijdelijke achterstand in de GGD-inspecties. Er is instemming met de manier waarop de GGD’s en de Inspectie van het Onderwijs toezicht houden en ook is er waardering voor de samenwerking tussen deze instellingen. Zorgen zijn er over de toekomstige ontwikkelingen, waaronder de dreiging van verdere kortingen op de kinderopvangtoeslag en van toenemende segregatie vanwege de scheiding tussen werkende en niet-werkende ouders.

Het derde deelonderzoek, het gebruik van data en bevindingen uit het preCOOL cohortonderzoek, heeft tot de bevinding geleid dat anno 2011 in veel van de toen onderzochte 21 gemeenten vrijwel alle doelgroeppeuters een kinderdagverblijf of peuterspeelzaal bezoeken. Hieraan kan de conclusie worden verbonden dat de Wet OKE voor die gemeenten een effectieve impuls heeft geboden om doelgroeppeuters via voorschoolse educatie te bereiken. Uit de analyses blijkt tevens dat ouders van peuters, ongeacht of de peuters tot de doelgroep te rekenen zijn en ongeacht of ze voor een kinderdagverblijf of een peuterspeelzaal kiezen, in grote lijnen dezelfde keuzemotieven hanteren. Het gemaksmotief en het kostenmotief worden relatief onbelangrijk gevonden. Daarentegen spelen het sfeermotief (er heerst een prettige sfeer) en het ontwikkelingsmotief (mijn kind leert er veel) een veel belangrijker rol. De OKE-wet stelt eisen aan de staf-kindratio, de groepsgrootte en het opleidingsniveau van het personeel. Uit de pre-COOL data blijkt dat in de praktijk in het algemeen aan deze eisen wordt voldaan. Gegevens over het aanbod (de sociaal-emotionele en de educatieve kwaliteit van de peuterspeelzalen en kinderdagverblijven) wijzen uit dat de kwaliteit, zoals gemeten met de betreffende observatieinstrumenten midden tot hoog is voor de emotionele kwaliteit, niet zeer hoog. In educatief opzicht laat de kwaliteit in de voorschoolse voorzieningen nog te wensen over. Peuterspeelzalen scoren hier gemiddeld beter op dan kinderdagverblijven, maar voor beide voorzieningen geldt dat het, om de doelen van de Wet OKE te bereiken van belang is om de educatieve kwaliteit in beide soorten voorzieningen te verhogen.
In de slotconclusie (paragraaf 5.6) en in het daarin opgenomen overzicht (figuur 5.2) wordt aangegeven waar de drie clusters gemeenten staan op de diverse punten van het proces van implementatie van de Wet OKE. Het rapport besluit (in paragraaf 5.7) met aanbevelingen voor het beleid, waaronder de aanbeveling om het beleid betreffende de doelen van de wet OKE systematisch te monitoren, de inspectie door GGD en Inspectie van het Onderwijs meer op elkaar af te stemmen, en te zorgen voor continuïteit van middelen en duidelijkheid in de politieke koers. 

Details van het onderzoek

  
NWO-projectnummer:  413-12-017-d
Titel onderzoeksproject:  Van voorschools tot en met groep 8: thema's uit het onderwijsachterstandenbeleid onderzocht
Looptijd:01-06-2013 tot 06-02-2015

Projectleider(s)

Naam Instelling E-mail
Drs. G. Ledoux Universiteit van Amsterdam gledoux@kohnstamm.uva.nl

Projectuitvoerder(s)

Naam Instelling E-mail
Maartje van Daalen Universiteit van Amsterdam mvandaalen@kohnstamm.uva.nl
Annemiek Veen Universiteit van Amsterdam aveen@kohnstamm.uva.nl
Henk Blok Universiteit van Amsterdam hblok@kohnstamm.uva.nl

Publicatie(s)

Relevante links(s)

Gerelateerde projecten

[Bron: Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO)]

Gerelateerd onderzoek

Implementatie wet OKE
De Wet OKE, beleidsreconstructie en implementatie in twaalf gemeenten
Taallijn peuters kleuters
Het effect van Taallijn bij peuters en kleuters
Peuters begeleiden spel
Peuters begeleiden bij spel is goed voor hun leervermogen
Effectiviteitskenmerken
Vroeg- en voorschoolse educatie onder de loep
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Implementatie wet OKE



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.