Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Gerichte feedback Je hoofd leeg maken Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Klassenmanagement
Relatie inzetten
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Motivatie
Motivatie vmbo
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Brede professionele basis
Werkdruk werkplezier
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
ICT
Weinig ICT-gebruik

 

Werkdruk? Wees zuinig op je professionals!

Machiel Karels

Projectleider wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij De lerende school

  

machiel@delerendeschool.nl

  Geplaatst op 1 juni 2016

Karels, M. (2016) Werkdruk? Wees zuinig op je professionals!
Geraadpleegd op 27-04-2017,
van http://wij-leren.nl/werkdruk-passend-onderwijs.php

Dat het onderwijs kampt met werkdruk hoeft geen betoog. Artikelen hierover gaan viraal op sociale media en populaire TV-programma's maken er documentaires over.

Waar de oorzaken van werkdruk in het onderwijs liggen, wordt steeds duidelijker. Het wordt dus tijd om het probleem te lijf te gaan en dat kan alleen met een integrale aanpak. In dit artikel wordt een aantal concrete suggesties gedaan om werkdruk en stress te bestrijden.

Symptoombestrijding

We moeten de oplossing niet zoeken in de hoek van 'Yoga voor leerkrachten', zoals sommige kortzichtige artikelen suggereren. Dit type problemen moet je bij de bron aanpakken en die zit vaak enkele denkstappen verwijderd van de oppervlakkige symptomen. Zomaar meer tijd geven kan ook symptoombestrijding zijn, als de oorzaak niet wordt aangepakt.

Verantwoordelijkheid

Een sterke kant van veel onderwijsmensen is dat ze zich erg verantwoordelijk voelen voor de taak die ze moeten uitvoeren. Of het nu gaat om het begeleiden van de ontwikkeling van kinderen, het leiding geven aan een school of het coördineren van de leerlingenzorg: onderwijsmensen voelen zich verantwoordelijk.

Vanuit dat verantwoordelijkheidsbesef zijn ze relatief gevoelig voor druk van buitenaf. Externe mensen die meekijken en of eisen stellen aan de kwaliteit van hun werk, leiden al snel tot stress. Of dat nu terecht is of niet. Het is sowieso een gegeven dat mensen die hoge eisen stellen aan hun eigen werk, snel stress hebben omdat ze zien dat de kwaliteit van hun werk in gevaar komt.

Als het om het belang van het kind gaat, zetten onderwijsmensen zich optimaal in en maken zij veel uren. Maar er wordt werkdruk ervaren bij activiteiten die geen verbinding lijken te hebben met het welbevinden van de kinderen.

Stress factoren

En als het gaat over druk van buitenaf, is er de laatste jaren nogal wat veranderd in het onderwijs. Er is een cultuur ontstaan van instrumentele rationaliteit, een focus op meetbare opbrengsten. De onderwijsinspectie zegt dit niet te willen, maar heeft dit blijkbaar ook niet tegen kunnen houden.

Door de invoering van gestandaardiseerde software om resultaten vast te leggen en het bovenschools monitoren van deze opbrengsten, is er voor leerkrachten geen ontkomen aan. De ouders denken kritisch met de school mee en wisselen online allerlei ervaringen uit.

En terwijl zo iedereen met de school meekijkt, worden er in het kader van Passend Onderwijs ook nog kinderen met extra onderwijsbehoeften in de groep geplaatst. De stress is compleet.

Professionalisering

Dit betekent allereerst dat professionalisering van leerkrachten steeds belangrijker wordt. Het onderwijs is inmiddels een behoorlijk dynamisch werkveld en daar moet je als leerkracht voor toegerust zijn. In alle lagen van het onderwijs zullen medewerkers hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun persoonlijke professionalisering. Je moet de bijl in ieder geval scherp houden, vooral als het hakken zwaar valt. Maar hier is zeker niet alles mee gezegd.

In bescherming nemen!

Besturen en schoolleiders moeten hun kostbare professionals in bescherming nemen tegen druk van buitenaf die hen opzadelt met onzinnige activiteiten. Onderwijskundige virtuositeit moet je koesteren en niet laten dwarsbomen door bezigheden van een niveau waarvoor mensen te hoog opgeleid zijn.

Besturen en schoolleiders kunnen een buffer vormen om deze druk van buitenaf tegen te gaan of op z'n minst te reguleren. Zij kunnen het pedagogisch en didactisch vakmanschap van de leerkrachten faciliteren en een dam opwerpen tegen destructieve externe invloeden. Zij kunnen ook helderheid verschaffen in de vraag wat nu precies wel en niet wettelijk verplicht is qua administratie in het onderwijs.

Onderwijsinspectie

De overheid betaalt de scholen en het is dus geëigend dat zij eisen stelt aan de kwaliteit van het onderwijs. De onderwijsinspectie spreekt hiervoor allereerst de besturen aan, dus daar ligt een prachtige kans om de mogelijke klappen op te vangen.

Besturen kunnen hun scholen constructief coachen bij het geven van goed onderwijs en samen met hen hun verhaal vertellen bij de onderwijsinspectie. Bovenschoolse organisaties hebben tegenwoordig veel specifieke kennis in huis.

Ze zijn daardoor vaak goed in staat om te beoordelen of opmerkingen van de onderwijsinspectie voortkomen uit de wettekst of uit onderwijskundige opvattingen van de inspectie. Van deze werkwijze zijn veel goede voorbeelden bekend.

Samenwerkingsverbanden

Een tweede risico vormen de samenwerkingsverbanden. Er is de afgelopen jaren - ongetwijfeld vanuit goede bedoelingen - een administratieve last over de scholen uitgestort waar menige boekhouder van in extase zou raken. Samenwerkingsverbanden willen hun werk graag goed doen en zij zoeken de kwaliteit deels in het gedetailleerd voorschrijven van modellen om leerlingdossiers over te dragen.

Er circuleren leerlingdossiers van tientallen pagina's en daarmee geven de auteurs zichzelf vooral een brevet van onvermogen. Besturen en schoolleiders zouden tegen dergelijke dichtgetimmerde modellen moeten protesteren. 'In de beperking kent zich de meester' moet het uitgangspunt zijn.

Een fatsoenlijk schooladministratiesysteem werkt vanuit het principe 'hergebruik van data' en daar moet een samenwerkingsverband bij aansluiten. En niet andersom.

Adviesdiensten

Onderwijskundige adviesdiensten zijn een belangrijke tussenlaag om onderwijskundig onderzoek te vertalen naar de praktijk en de scholen bij de implementatie daarvan te begeleiden. Tot zover gaat het goed. Het moet echter niet verworden tot het ontwikkelen van allerlei modellen met bijbehorende administratieve handelingen.

En het gaat al helemaal fout wanneer dit leidt tot losse documenten en groepsplannen die een doel op zich vormen. Het bestuur en de schoolleiding moeten zeggen: "prima onderwijskundig idee, maar implementeer dat op een manier die niet tot extra werkdruk leidt." Alleen onderwijsadviseurs die dat kunnen, zijn hun uurtarief waard.

Bestuur en schoolleiding

De instrumentele rationaliteit die door onderwijsland waart, leidt vaak tot de illusie van standaardisering, maakbaarheid en beheersbaarheid. Ook bovenschoolse organisaties zijn hier gevoelig voor. Het gevaar bestaat dat besturen hun verantwoordingsdruk één op één doorvertalen naar de scholen en er nog een schepje bovenop doen door met de 'eisen' van de inspectie naar scholen te zwaaien.

Besturen dienen zich bewust te zijn van dit gevaar en moeten er alles aan doen om deze extra belasting te voorkomen. Dit kan door een transparante, coachende en open houding aan de dag te leggen. Daarnaast kunnen zij de schoolleiders en leerkrachten hun eigen onderwijskundige keuzes laten maken en hen in deze professionaliteit ondersteunen.

Ouders

De ouders zijn een verhaal apart. Daar hoef je de leerkrachten niet tegen te beschermen. Ouders zijn immers partners in het proces van opvoeding en onderwijs? Op het moment dat er de neiging ontstaat om leerkrachten te beschermen tegen ouders, is er een fundamenteler probleem. Dan is de positie ten opzichte van ouders niet in orde.

Ouders zoeken het goede voor het kind en precies datzelfde geldt voor de leerkracht. Dat is een prachtig aangrijpingspunt om vanuit een coöperatieve houding met de ouders samen te werken. Dat geeft energie en dan is er geen stress. Zijn er toch fricties, dan kunnen bestuur en schoolleiding gezamenlijkheid en kennisdeling stimuleren om zo de stress uit lastige situaties te halen.

Onderwijskundige autonomie versus faciliteiten

Bestuur en schoolleiding zien zich geplaatst voor de uitdaging om de onderwijskundige professionals op de juiste momenten te faciliteren en op andere momenten juist vrij te laten. Als het gaat om allerlei administratieve ballast, techniek en middelen, moet een bestuur de regie nemen en de leerkrachten ontlasten. Dit betreft bijvoorbeeld de aanschaf van ondersteunende systemen of het voldoen aan wet- en regelgeving.

Als het daarentegen gaat over onderwijskundige thema's, moeten de scholen en leerkrachten zelf keuzes kunnen maken. Daar bevinden zij zich op het vlak van hun professie en daar moet de autonomie zo laag mogelijk in de organisatie liggen. Dit betreft bijvoorbeeld het wel of niet werken met groepsplannen of het gebruiken van bepaalde methoden of onderwijskundige software.

Wellicht kunnen besturen hun professionals faciliteren met ontwikkeltijd voor dergelijke zaken. Natuurlijk is dat iets wat geld kost. Maar een burn-out kost ook geld en daar krijgt momenteel 20% van de mensen in het onderwijs mee te maken.

Samenwerken

Besturen en schoolleiders kunnen contact houden met elkaar over initiatieven die zij ontplooien om hun professionals optimaal te laten floreren. Juist in deze tijd van online netwerken liggen hier genoeg mogelijkheden.

Onderwijskundig onderzoek

Een laatste interessante suggestie komt van Hartger Wassink van het Nivoz. Hij stelt dat leraren door het lesgeven feitelijk doorlopend bezig zijn met onderwijskundig onderzoek in de praktijk. Ze krijgen immers steeds feedback op hun handelen door de resultaten die zij boeken qua proces en opbrengsten? Deze vorm van onderwijskundig onderzoek zou meer gestructureerd en gewaardeerd moeten worden.

Bronnen

  • Zwik, M. (2016) Van werkdruk naar werkgelegenheid. Geraadpleegd op 29-01-2016, van http://wij-leren.nl/werkdruk-werkgelegenheid.php
  • De Boer, A. (2015) De positie van leerkrachten in passend onderwijs. Geraadpleegd op 29-01-2016, van http://wij-leren.nl/intern-begeleider-passend-onderwijs-professionalisering.php
  • Stevens, L. (2014). De leraar die zichzelf ontwikkelt of zelfprofessionalisering. Geraadpleegd op 29-01-2016, van http://wij-leren.nl/professionalisering.php
  • Karels, M. (2015). Regeldruk en administratie: 5 vragen. Geraadpleegd op 29-01-2016, van http://wij-leren.nl/regeldruk-administratie.php
  • Karels, M. (2014). Luc Stevens over pedagogisch leiderschap. Geraadpleegd op 29-01-2016, van http://wij-leren.nl/luc-stevens-pedagogisch-leiderschap.php
  • Wassink, H. (2016). Zinvol onderwijsonderzoek: niet antwoorden, maar vragen. Geraadpleegd op 19-02-2016, van http://nivoz.nl/artikelen/zinvol-onderwijsonderzoek-niet-antwoorden-maar-vragen/

Karels, M. (2016) Werkdruk? Wees zuinig op je professionals!
Geraadpleegd op 27-04-2017,
van http://wij-leren.nl/werkdruk-passend-onderwijs.php

Gerelateerd

Leren Zichtbaar Maken
Leren Zichtbaar Maken
John Hattie
Bazalt 
Herregistratie door informeel leren
Herregistratie door informeel leren
Je eigen praktijk verbeteren èn herregistreren schoolleidersregister
De lerende school 
Terugkomdag Mediation voor schoolleiders
Terugkomdag Mediation voor schoolleiders

Medilex Onderwijs 
Regeldruk en administratie
Regeldruk en administratie: 5 vragen
Machiel Karels
Werkdruk verlagen
Hoe kun je werkdruk echt verlagen?
Michel Verdoorn
Werkdruk werkplezier
Van werkdruk naar werkplezier: versterk brede professionele basis
Angela Kouwenhoven
Ontspannen lesgeven tips
Werken in het onderwijs? Ja, graag!
Paul Filipiak
Opgestapelde veranderingen
Werkplezier draagt bij aan fundamentele verandering
Dolf Janson
Opgestapelde veranderingen
Werkplezier draagt bij aan fundamentele verandering
Dolf Janson
Werkdrukbeleving
De dooddoener die werkdrukbeleving heet...
Marjolein Zwik
Je hoofd leeg maken
Getting things done, dat wil toch iedereen?
Angela Kouwenhoven
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels
Werkdruk normjaartaak
Flipping de normjaartaak: werkdruk in het onderwijs ontrafeld
Marjolein Zwik
Werkdruk bespreken
Leraren en werkdruk: waarom mopperen in de koffiekamer niet werkt
Angela Kouwenhoven

Functiemix en salaris
Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniv...
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Schrijfonderwijs basisschool
Beter schrijfonderwijs op de basisschool
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Ontwikkeling voorwaarden
Ontwikkeling van en voorwaarden voor Passend onderwijs
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Educational governance
Het ongemak van autonomie, onderwijsbeleid tussen vrijheid en verantwoording
HRM schoolprestaties
Human Resource Management (HRM) en schoolprestaties
Omgaan met excellentie po
Omgaan met excellentie in het primair onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Werkdruk tips



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.