Voorkom probleemgedrag

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Voorkom probleemgedrag.
Geraadpleegd op 24-03-2017,
van http://wij-leren.nl/voorkomen-gedragsproblemen.php

Preventie van probleemgedrag

Omgaan met probleemgedrag is één van de moeilijkste uitdagingen voor de leerkracht. Het boek Voorkom probleemgedrag van Kathleen Lynne Lane e.a. zoomt in op de preventie van probleemgedrag.
 
Het boek Voorkom probleemgedrag is opgebouwd uit drie delen: 
  • Deel 1. Voorkomen van gedragsproblemen. Dit deel behandelt klassenmanagement, het geven van onderwijs en strategieën met een lage intensiteit. 
  • Deel 2. Reageren op probleemgedrag.
  • Deel 3. Aan de slag. In dit gedeelte staan alle bijlagen, zoals checklists, vragenlijsten en een gedragscontract.

Deel 1. Voorkomen van gedragsproblemen

Het is goed om je bewust te zijn van de relatie tussen onderwijs en gedrag. De manier waarop je lesgeeft, heeft invloed op het gedrag van de kinderen. Ook heeft het gedrag van de kinderen invloed op jouw manier van lesgeven. 

Klassenmanagement

Effectief klassenmanagement voorkomt veel ordeproblemen. Sterker nog: het ontbreken van goed klassenmanagement draagt bij aan het ontstaan van ordeproblemen. Vijf onmisbare onderdelen van klassenmanagement zijn:
  • De sfeer in de klas.
  • De indeling van de klas.
  • De gekozen benadering bij het handhaven van orde.
  • Routines en procedures.
  • De klassenadministratie.

Uitgelicht: Routines en procedures

Neem er de tijd voor om kinderen de procedures en routines in de klas te leren, want daardoor vergroot je de effectieve leertijd en verklein je de kans op storend gedrag. Procedures geven de kinderen duidelijkheid wat van hen verwacht wordt. Routines beperken de leerlingen niet, maar ze werken bevrijdend. Hierdoor kunnen de kinderen efficiënt en zelfstandig werken.

Geven van onderwijs

Gedragsproblemen ontstaan meestal als het werk te makkelijk, te moeilijk of te saai is. Met andere woorden: als het onderwijs niet in de zone van naaste ontwikkeling ligt. Het is de uitdaging voor de leerkracht om elk kind op het goede niveau les te geven én ervoor te zorgen dat ze taakgericht zijn.
 
Want het gedrag van kinderen is gerelateerd aan hun taakgerichtheid. Goed onderwijs stimuleert  het taakgerichte werken en vermindert ongewenst gedrag. Maar… hoe doe je dat concreet? Newman (1991) ziet vier kansen:
  • Als de leerlingen enige autonomie krijgen over het leerproces.
  • Als zij de kans krijgen om samen te werken met klasgenoten.
  • Als zij zich concentreren op authentieke taken.
  • Als ze hun sterke kanten kunnen laten zien.
Verder ziet Brophy (1986b) ook een aantal factoren die een positief effect hebben op het leerproces:
  • Een hoog instructietempo.
  • Actief onderwijzen. 
  • Een adequate effectieve leertijd.
  • Het geven van feedback aan de leerlingen.

Strategieën met een lage intensiteit

Een strategie met een lage intensiteit is het stimuleren van intrinsieke motivatie. Een goede instructie draagt bij aan de intrinsieke motivatie. Tips:
  • Geef de leerlingen keuzemogelijkheden, bijvoorbeeld welke sommen ze eerst maken.
  • Laat de kinderen nét iets boven hun niveau werken.
  • Prikkel de nieuwsgierigheid.
  • Plaats de leerstof in de context, zodat de kinderen er de functie van inzien.
Dit hoofdstuk behandelt nog meer strategieën met een lage intensiteit:
  • Actieve supervisie: scan het lokaal, loop rond.
  • Ga zo dichtbij een leerling staan, dat je aanmoedigt om het juiste gedrag te laten zien.
  • Laat merken dat je meerdere dingen tegelijk in de gaten houdt.
  • Zorg voor een soepele instructie en vermijd gedrag dat remmend werkt.
  • Geef regelmatig de kans om te reageren op je instructie of vragen.
  • Geef instructieve feedback.

Deel 2. Reageren op probleemgedrag

Helaas is niet al het probleemgedrag te voorkomen door goed klassenmanagement en een effectieve onderwijsmethode. Als strategieën met een lage intensiteit niet afdoende helpen, moet je een intensievere strategie inzetten. Drie mogelijkheden zijn:
  • Gedragscontract.
  • Zelfregulatie.
  • Gedragsfunctieanalyse.

Een gedragscontract

Stel samen met de leerling (en eventueel ouders) een gedragscontract op. Dit bestaat uit drie onderdelen: het gedrag, de beloning en het registratieblad. Als je het gewenste gedrag beschrijft, let er dan op dat de volgende informatie erin staat: wie, wat, wanneer, hoe goed.
In dit hoofdstuk staat uitgelegd hoe je een gedragscontract kunt ontwikkelen, implementeren en evalueren. Ook staan er voorbeelden van gedragscontracten.

Zelfregulatie

Vaak hebben kinderen met gedragsproblemen moeite met zelfregulatie. Als kinderen zichzelf goed kunnen reguleren, kan dat ervoor zorgen dat het probleemgedrag afneemt.
Vijf veel voorkomende interventies voor zelfmanagement zijn:
  • Zelfevaluatie. Leer de leerling om zijn prestatie te vergelijken met de (eventueel in overleg opgestelde) norm.
  • Zelfinstructie. Leer de leerling om zichzelf instructie te geven. Bijvoorbeeld: ‘Ik vind deze tekst moeilijk, dus ik verdeel hem in drie stukjes.’
  • Het stellen van doelen.
  • Instructie van strategieën.
  • Zelfregulatie. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van een checklistje voor de leerling.

Gedragsfunctieanalyse

De intensiefste vorm van ondersteuning is de gedragsfunctieanalyse. Het laatste hoofdstuk besteedt hier uitgebreid aandacht aan. 
 
Het boek Voorkom probleemgedrag sluit af met dertien bijlagen, die ook te downloaden zijn van www.swpbook.com/1529
 
‘Een omvangrijk naslagwerk’ staat op de achterkant van het boek. Dit boek biedt inderdaad veel informatie, gebaseerd op onderzoek. Het is geschikt voor leerkrachten en gedragsspecialisten die een duik willen nemen in de materie van probleemgedrag. 

Bestellen

N.a.v. Kathleen Lynne Lane e.a., Voorkom probleemgedrag, 223 blz., Uitgeverij SWP Amsterdam, ISBN 978 90 8850 294 1, € 44,90. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2014). Voorkom probleemgedrag.
Geraadpleegd op 24-03-2017,
van http://wij-leren.nl/voorkomen-gedragsproblemen.php

Gerelateerd

Antipestcoördinator in het voortgezet onderwijs
Antipestcoördinator in het voortgezet onderwijs
Pestgedrag signaleren en bespreekbaar maken
Medilex Onderwijs 
Gedragsproblemen leerkrachtgedrag
Gedragsproblemen in de klas: preventie
Anton Horeweg
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
Functie gedragsproblemen
‘Waarom doe je dat!?’ - Functie en aanpak van probleemgedrag
Kees van Overveld
Gedragsproblemen tips
Gedragsproblemen: rol pedagogische sensitiviteit leerkracht
Peter de Vries
Gedragsproblemen
Indicaties van gedragsproblemen en werkhoudingproblemen
Machiel Karels
Positive Behavior Support
Schoolwide Positive Behavior Support (SWPBS)
Monique Baard
Sociale ontwikkeling
Wat is sociaal emotionele ontwikkeling?
Machiel Karels
Inzicht in anderen
Sociale vaardigheden - omgaan met de ander
Machiel Karels
Sociaal emotionele vaardigheden
Sociaal emotionele vaardigheden - uitgebreid overzicht
Machiel Karels
Werken met Groepsplan gedrag
Passend onderwijs: werken met een groepsplan gedrag
Kees van Overveld
Probleemgedrag in gradaties
Het ene gedragsprobleem is het andere niet
Kees van Overveld
Counseling vervolggesprek
Leerling zoekt eigen oplossing: counseling vervolggesprek
Dirk van der Wulp
ASS tips
Autisme Spectrum Stoornis - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
ODD tips
ODD - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Jagerskinderen
Kansen creëren voor kinderen met ADHD
Anne van Hees
Jagerskinderen
Kansen creëren voor kinderen met ADHD
Anne van Hees
Maatwerk en vakmanschap
Van maatwerk naar vakmanschap bij gedragsproblematiek
Peter Mol
Sociaal? Vaardig!
Sociaal? Vaardig! Het stimuleren van de sociaal-emotionele vaardigheden
Arja Kerpel
Gedragsproblemen in de klas
Gedragsproblemen in de klas
Arja Kerpel
Groepsplan gedrag
Groepsplan gedrag - passend onderwijs in PO en VO
Arja Kerpel
Interactiewijzer
Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen
Helèn de Jong
Gedragsproblemen bij kinderen
Gedragsproblemen bij kinderen
Marleen Legemaat
Aanpak probleemjongeren
Aanpak probleemjongeren vraagt om brede samenwerking
Kees van Overveld

Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
E-portfolio’s
Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Cyberpesten en andere digitaal ongewenst gedrag
Wat zijn effectieve interventies om digitaal ongewenst gedrag in het onderwijs tegen te gaan?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
Zelfgestuurd leren
Reviewstudie: metacognitie en zelfgestuurd leren
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
Zelfregulering po/vo
Het bevorderen van zelfbeoordeling en zelfregulering in het primair en voortgezet onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Voorkom probleemgedrag



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.