Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Gerichte feedback Je hoofd leeg maken Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Klassenmanagement
Relatie inzetten
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Motivatie
Motivatie vmbo
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Brede professionele basis
Werkdruk werkplezier
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
ICT
Weinig ICT-gebruik

 

Wanneer doen we het goed voor elkaar?

Henk Galenkamp

Specialist in leiderschapscoaching, teamcoaching en -training bij Bureau Galenkamp & Schut

  

  Geplaatst op 1 juni 2014

Galenkamp, H. (2014). Wanneer doen we het goed voor elkaar?
Geraadpleegd op 27-04-2017,
van http://wij-leren.nl/verantwoordelijkheid-communicatie.php.

In menselijke communicatie treedt steeds een spiegelend effect op. In een drieluik behandelt Henk Galenkamp vanuit dit perspectief drie kernthema´s in het onderwijs. In het eerste artikel ging het over motivatie, in het tweede over orde. In dit derde en laatste artikel staat het begrip ´verantwoordelijkheid´ centraal.

Wie is er verantwoordelijk voor wat? Wat is de verantwoordelijkheid van leerlingen, leraren, teamleiders, directie en bestuur? Op school ligt de verantwoordelijkheid vooral bij degene die eigenaar is van een taak, een probleem of van de uitvoering van beleid. In een professionele organisatie weerspiegelt het feitelijke proces die verantwoordelijkheid ook. Gaat daar wat mis, dan wordt dat zichtbaar in de communicatie.

Verantwoordelijkheid

Ooit werd ik afdelingsleider op de school waar ik al jaren lesgaf. Als docent had ik steeds zoveel mogelijk mijn eigen boontjes gedopt. Wanneer ik er een leerling uitgestuurd had, maakte ik zelf een afspraak met hem om te vertellen onder welke voorwaarden hij de les weer in mocht. Toen ik een week in deze nieuwe functie werkzaam was, merkte ik hoe mijn collega’s hiermee omgingen. Ik kreeg van alles op mijn bordje gedumpt: ‘Ik kan niets met hem beginnen; los jij het maar op’. Schuiven met verantwoordelijkheden, noemde ik dat. Blijkbaar waren mijn collega’s dit zo gewend.

Verantwoordelijkheid nemen

Verantwoordelijkheid kan genomen worden. Dat gebeurt door iemand die eigenaar is van een taak, van beleid of van een probleem. Dan klopt het. Hij doet dan wat van hem verwacht wordt c.q. waarvoor hij betaald wordt. Een docent is verantwoordelijk voor het verzorgen van zijn lessen en dient alles in het werk te stellen opdat dit effectief gebeurt. Inclusief het handhaven van de orde! Dat is zijn taak. Een teamleider is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het schoolbeleid in zijn team of afdeling.

Daar hoort een veelheid van taken bij. Voor al die taken is hij verantwoordelijk. Net zo is de schoolleider, naast heel veel meer, verantwoordelijk voor het opstellen van dit beleid. Hij is benoemd om deze verantwoordelijkheid te dragen. Wanneer alle functionarissen in een school de volledige verantwoordelijkheid nemen voor de taken die op hun eigen bord liggen, spreken we over een professionele organisatie.

Niet professioneel

Soms neemt iemand de verantwoordelijkheid van iemand anders over. Dit wordt ook wel de Redder (Dramadriehoek) genoemd. Dan klopt het niet. Dat gebeurt:

  • als de mentor het conflict van een van zijn leerlingen met een collega probeert op te lossen,
  • als de teamleider telefoontjes naar de ouders pleegt omdat de mentor ´er geen tijd voor heeft´,
  • als een coördinator de brief naar de leerlingen over de sportdag maar uit het archief vist, actualiseert en kopieert, terwijl dat de taak van de afdelingsleider is - ‘Het is niet mijn taak, maar als ik het niet doe, dan wordt het veel te laat om hem uit te reiken’.

Dit overnemen van verantwoordelijkheden gebeurt meestal als een ander zijn verantwoordelijkheden niet neemt. Er blijven taken of problemen liggen. Er ontstaat een boeiend gedragspatroon tussen twee mensen waarbij de een als patroon heeft om teveel verantwoordelijkheden naar zich toe te trekken en de ander om te weinig verantwoordelijkheid te nemen. Dan wordt er met verantwoordelijkheden geschoven. Hier is dus een spiegelend effect zichtbaar: de een laat liggen, de ander neemt over. Op den duur ontstaat er boosheid, vooral bij degene die teveel neemt. Dit is een kenmerk van een niet-professionele organisatiecultuur.

Hiërarchie en verantwoordelijkheid geven

Verantwoordelijkheid kan ook gegeven worden. In feite is dit wat in een arbeidscontract gebeurt: iemand wordt aangenomen om een aantal lessen in het vak Frans te verzorgen. Of om schooldecaan te worden, teamleider, absentiecoördinator of voorzitter van het CvB. Aan hem wordt de verantwoordelijkheid gegeven om alles wat uit hoofde van zijn functie gedaan dient te worden, uit te voeren.

Daar staat uiteraard ook iets tegenover. De balans moet kloppen. Salaris, vakantiedagen, waardering, status, en nog veel meer. Hoe meer verantwoordelijkheden iemand draagt, hoe meer daar tegenover hoort te staan. Verantwoordelijkheid kan alleen gegeven worden van boven naar beneden in hiërarchische relaties. Een docent wordt aangesteld door de schoolleider. Die schoolleider is dus gerechtigd om verantwoordelijkheden te geven. Dit kan niet andersom.

Patronen

Soms wordt iemand wel aangesteld in een bepaalde functie, maar krijgt hij niet de volledige verantwoordelijkheid die daarbij hoort. ´Dat kan hij nog niet, dat moet hij nog leren …´, is het excuus. Meestal is een dergelijke schoolleider bang om de verantwoordelijkheid uit handen te geven. Hiermee stagneert de groei van degene die wel de taak krijgt, maar niet de verantwoordelijkheid. Opnieuw een situatie die niet klopt.

Constructieve boosheid is hier op zijn plaats:

´Wanneer je me de volle verantwoordelijkheid voor deze taak niet geeft, kan ik hem niet uitvoeren. Bij dezen geef ik hem terug´.

Soms probeert iemand lager in de hiërarchie zijn leidinggevende verantwoordelijk te maken voor allerlei zaken. Dit is de andere kant van wat er gebeurt wanneer iemand teveel verantwoordelijkheid neemt. Ook hier worden patronen zichtbaar in de spiegeling van gedragskenmerken.

Constructief boos

Wanneer mensen in een organisatie hun eigen verantwoordelijkheden op zich nemen, kunnen ze vaak óók gemakkelijk de verantwoordelijkheden van een ander bij die ander laten. Beide zijn kenmerken van de professionele organisatie.

Spiegeling

Wanneer er geschoven wordt met verantwoordelijkheden, is het gemakkelijk om daar de ander ´verantwoordelijk´ voor te stellen: ´hij doet niet wat hij hoort te doen, daarom doe ik het maar´. Kijkend in de spiegel is echter de enige zinvolle vraag: wat is mijn aandeel in dit disfunctionele gedrags- en communicatieprobleem? Wat doe ik (of doe ik niet) op grond waarvan wij samen steeds in dit negatieve patroon terechtkomen?
Alleen door de volledige verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen ongemak, het eigen aandeel, kan er iets veranderen. Dit is de kern van wat Covey in zijn boek ´De zeven eigenschappen van effectief leiderschap´ noemde ´Wees proactief!´

Verantwoordelijkheid laten

Er is moed voor nodig om de ander zijn verantwoordelijkheid te laten.

De neiging om in te grijpen, uit angst dat ´het fout gaat´ is groot. Fouten maken mag blijkbaar niet, terwijl iedere leraar weet dat fouten maken een normaal, zelfs noodzakelijk onderdeel is van een leerproces. Vaak wordt hierbij het excuus gebruikt ´de leerlingen mogen niet de dupe worden van zijn gedrag´. In de onderlaag zaag je zijn poten onder zijn stoel vandaan.

Ook is er moed voor nodig om de ander op zijn verantwoordelijkheden te wijzen, wanneer deze ze laat liggen.

Het is een hele kunst om de confrontatie aan te gaan en toch de relatie te behouden, vooral wanneer het je eigen leidinggevende betreft. Het hanteren van constructieve boosheid is een vaardigheid die een belangrijke positieve bijdrage levert aan de cultuur van de school. Wanneer je het niet doet, laat je de ander in feite vallen. Bovendien geeft dat jou het ´recht´ om over deze persoon te roddelen en te mopperen. Het zal duidelijk zijn dat dit uitermate destructief gedrag is, waarmee de schoolcultuur aangetast wordt.

Galenkamp, H. (2014). Wanneer doen we het goed voor elkaar?
Geraadpleegd op 27-04-2017,
van http://wij-leren.nl/verantwoordelijkheid-communicatie.php.

Gerelateerd

De rol van sectievoorzitter
De rol van sectievoorzitter
Effectief leidinggeven aan uw vaksectie
Medilex Onderwijs 
Educatief Leiderschap
Educatief Leiderschap
Rotterdam
Bazalt 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Duurzame schoolontwikkeling
Duurzame schoolontwikkeling: werken aan het schoolplan in een lerende organisatie
Jan Jutten
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Orde en grenzen
Orde en grenzen. Het aandeel van de leerkracht in de wanorde.
Henk Galenkamp
Motivatie
Motiveren is altijd demotiveren
Henk Galenkamp
Leidinggeven autonomie
Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie. Wat kun jij bijdragen?
Henk Galenkamp
Verantwoordelijkheid leren
Verantwoord verantwoordelijk leren zijn
Dolf Janson
Luisteren bij leiderschap
Schoolleiders en hun team: (Her)waardering luisterfunctie
Harry van de Pol
Subjectificatie
Persoonsvorming of subjectificatie? Een poging tot verdere verheldering
Gert Biesta
Subjectificatie
Persoonsvorming of subjectificatie? Een poging tot verdere verheldering
Gert Biesta
Sturen door luisteren
Luisteren om te sturen
Harry van de Pol
Teamcommunicatie
Teamcommunicatie in een lerende school
Jan Jutten
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Roos van Leary -2-
Werken met de Roos van Leary - boek over communicatie in het team
Arja Kerpel
Persoonlijke effectiviteit
Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs
Helèn de Jong
Persoonlijke effectiviteit
Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs
Helèn de Jong

Lerende netwerken
Hoe kan een regionaal netwerk positief bijdragen aan duurzame innovatie en kwaliteitsverbetering van het voortgezet onderwijs...
Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Omgaan met excellentie po
Omgaan met excellentie in het primair onderwijs
Professionaliseren samenwerken po
Professionaliseren en samenwerken in het primair onderwijs
Professionele ontwikkeling leraren
Professionele ontwikkeling van leraren
Communities kennis over onderwijs
Praktische toepasbare kennis over onderwijs ontstaat in communities
nieuwe leren po
Het nieuwe leren in het basisonderwijs
Regioleren
Rollen in regioleren; de docent, het team en de toekomst
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Verantwoordelijkheid geven



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.