Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Gerichte feedback Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips Werkdruk werkplezier
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
ICT
Weinig ICT-gebruik

 

Leren van en met elkaar

Harm Klifman

Senior adviseur bij Van Beekveld en Terpstra

  

harm.klifman@vbent.org

  Geplaatst op 1 juni 2014

Hoolwerf, G. Klifman, H. (2014) Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 1: leren van en met elkaar.
Geraadpleegd op 22-01-2017,
van http://wij-leren.nl/peer-learning-artikel.php

Dit artikel is geschreven samen met Gabriëlle Hoolwerf.

Vierluik over peer learning.

Op welke manieren kunnen professionals in het onderwijs leren van elkaar? Deze intrigerende vraag wint aan actualiteit nu wij zien dat de belangstelling voor wat genoemd wordt peer learning zichtbaar toenement. Reden om een verkenning te plegen van enkele veel voorkomende en als effectief ervaren vormen van professionalisering, die ook in het onderwijs van groot nut kunnen zijn.

Wij scheppen eerst een kader waarin wij peer learning nader markeren en concentreren ons vervolgens op drie vormen daarvan.  Aldus ontstaat het volgende vierluik.

A.    Collegiale consultatie, met een uitstapje naar collegiale consultatie met behulp van video (VIP coaching)
B.    Intervisie
C.    Lessonstudy

Kader

Misschien wel iedere leraar kreeg bij zijn of haar afstuderen aan de PABO dezelfde boodschap mee: ‘je bent nu weliswaar bevoegd, maar jezelf bekwamen begint nu pas echt.’ Deze professionele opdracht mocht gelden als een wens van de opleiding, in de opvolging die er aan gegeven werd, zat lange tijd weinig structuur.

Dit is de laatste jaren snel aan het veranderen: de professionele ontwikkeling van de individuele beroepsbeoefenaar in het onderwijs is steeds minder vrij en vrijblijvend maar ingekaderd in school- en loopbaanontwikkeling.

Professionele ontwikkeling heeft een structuur gekregen met gradaties van bekwaamheid en een volgtijdelijkheid waarin die gradaties bereikt worden. De sequentie van startbekwaam – basisbekwaam – vakbekwaam raakt geleidelijk geformaliseerd en is voorwerp van sturing met rechtspositionele consequenties.

Leerkrachten beschikken over faciliteiten om zich verder te ontwikkelen en kiezen in overleg met hun leidinggevende passende vormen daarvoor.

Drie vormen van leren

Jezelf als professional ontwikkelen, leren -wie wil het niet? Het kan op verschillende manieren. Van Dungen en Smit (2010) onderscheiden drie manieren van leren : 

  •  Formeel leren: leren middels wettelijk gereglementeerde opleidingen, die leiden tot een kwalificatiebewijs voor het uitoefenen van het beroep. Formeel leren is doelgericht en georganiseerd.
  •  Non formeel leren: net als formeel leren is non formeel leren doelgericht en georganiseerd. Echter, deze vorm van leren sluit niet per definitie af met een bewijs van bekwaamheid.
  •  Informeel leren: niet georganiseerd en niet doelgericht. Informeel leren vindt overal plaats.

Van formeel leren is sprake in de initiële opleiding.

Steeds meer leerkrachten nemen daar niet langer genoegen mee en nemen, terwijl zij werken, deel aan vervolgopleidingen zoals de master SEN, MD-trajecten, congresbezoeken, Finland reizen, en (steeds vaker) programma’s van huisacademies. We spreken dan van non formeel leren.

Bij informeel leren is de structuur nog losser dan bij non formeel leren en sluit deze dichter aan bij de directe behoeften van de deelnemers.

Overigens is het goed de scheidslijnen niet scherp te nemen, er zijn veel grensgebieden. Leren van elkaar wordt vaak aangeduid als peer review. Aangezien deze term ook wordt gebruikt in de academische wereld waar het verwijst naar het collegiale oordeel over de kwaliteit van wetenschappelijke publicaties, geven we de voorkeur aan de term peer learning. In deze serie zullen we drie varianten van ‘leren van en met elkaar’ bespreken.

Algemene voorwaarden

De Bruin c.s. bespreekt een aantal algemene voorwaarden voor invoering van peer learning (door hen peer review genoemd) :

  • De meest genoemde voorwaarde is dat de collega’s positief staan tegenover peer review: het is essentieel om onderwijsgevenden mee te krijgen. Dit vereist regelmatig en helder communiceren over de doelen en opbrengsten (kwaliteit van het onderwijs). Klein beginnen verdient aanbeveling.
  • Het is van belang dat deelnemers aan peer review een open houding hebben en van anderen willen leren. Hiervoor is wederzijds vertrouwen nodig en het kritisch en met een zekere distantie kunnen kijken naar zichzelf, de ander en de organisatie. Dit vraagt bepaalde vaardigheden (observeren, feedback geven) die van tevoren kunnen worden getraind.
  • De schoolleiding speelt een belangrijke rol. Door duidelijke keuzes te maken en sommige andere activiteiten niet meer te doen, kan de school laten blijken dat zij veel belang hecht aan peer review. Door docenten te faciliteren in tijd, met bijvoorbeeld een aantal uren in de normjaartaak, door vrij roosteren of compensatie met vrije tijd, wordt peer review niet als extra belasting ervaren.”

Wat levert peer learning op?

Als aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan levert het ook wat op. Aldus het generieke overzicht dat De Bruin c.s. maken naar aanleiding van een verkenning van peer review in verschillende onderwijssectoren :

Op het niveau van de docent worden onder meer de volgende effecten ervaren:

  • Door uitwisseling vergroten docenten hun kennis en het aantal lesmethoden en leermiddelen waarover ze beschikken. Dat draagt bij aan de kwaliteit van het onderwijs van de docent.
  • Doordat meer dan in het verleden over mogelijke problemen gesproken wordt, staan docenten die eerder moeilijkheden hadden nu zelfverzekerder door de klas.
  • Docenten zijn zich bewuster van de kwaliteit en de opbrengst van hun eigen onderwijs. Ze reflecteren meer, wat aanknopingspunten biedt voor verbetering.
  • Naast de genoemde opbrengsten blijkt uit de gesprekken met de docenten ook dat ze, na een periode van gewenning, het erg leuk en leerzaam vinden om deel te nemen aan peer review. Docenten leren graag van elkaars talenten.

Ook op school- en teamniveau worden effecten ervaren:

  • Regelmatig wordt in de praktijkvoorbeelden genoemd dat er een opener cultuur ontstaat. Het wordt voor docenten makkelijker bij elkaar binnen te lopen, deuren staan vaker open. Ook vraagt men meer hulp aan elkaar, zowel aan collega’s binnen de school als daarbuiten, in het netwerk van de school.
  • Peer review kan bijdragen aan het vergemakkelijken van het invoeren van veranderingen in de organisatie, doordat ervaringen worden uitgewisseld.
  • Verder wordt genoemd dat de opbrengst van peer review hoger is dan van ‘gewone’ studiedagen waarbij bijvoorbeeld een externe persoon wordt ingehuurd voor een lezing.
  • Een aantal scholen ziet hele concrete verbeteringen in de resultaten, zoals in de eindexamenresultaten. Dit wordt deels in verband gebracht met peer review.

Kortom er blijken, aldus de ervaringen van scholen in verschillende sectoren van ons onderwijs, veel voordelen aan ‘leren van en met elkaar’ te zitten.

Professionele ethiek

Gaat het in het ene geval over lesbezoek en in het andere geval over toetsing, er is veel gemeenschappelijks in de vormen van leren van elkaar. Die gemeenschappelijke kenmerken vormen tevens de voorwaarden voor het welslagen van peer learning. Die voorwaarden zijn voor een deel ethisch van aard, kijkend naar de specifieke kenmerken van de attitude die deze vormen van professioneel contact veronderstellen. Het succes ervan staat of valt immers met de aan- of afwezigheid van de volgende attitudekenmerken :

  • het tonen van moed, 
  • het schenken en beantwoorden van vertrouwen, 
  • de wil en bereidheid om een collega van advies te dienen, 
  • vertrouwen in deskundigheid en betrouwbaarheid van de collega, 
  • het vermogen om veiligheid te creëren, 
  • het vermogen om tegelijk proces- en inhoudgericht te zijn als consultant.

Tien tips

Voordat we de verschillende vormen van peer learning nader verkennen, geven we tien tips voor collegiaal leren, voor ‘leren van en met elkaar’ :

  •  1. Verzorg vooraf een introductie, zodat iedereen op dezelfde manier naar collegiaal leren kijkt. Bespreek waarom je collegiaal leren belangrijk vindt, wat de verschillende vormen van collegiaal leren inhouden en bepaal samen wat je ermee wilt en wat je verwachtingen zijn. 
  •  2. Het initiatief voor collegiaal leren ligt altijd bij een persoon (bottom-up) of bij de school (top-down). Het doel van de ontwikkeling bepaalt de focus van het leren.
  •  3. We hebben helder voor ogen wat we met collegiaal leren willen bereiken. Formuleer vooraf duidelijke doelen.
  •  4. Bij collegiaal leren wil je elkaar ‘waarderen’ en ‘beter’ maken, niet ‘beoordelen’ of ‘overtuigen van je eigen gelijk’.
  •  5. Er is sprake van wederzijds respect, vertrouwen en veiligheid.
  •  6. Deelname aan collegiaal leren is niet vrijblijvend. Van tevoren is duidelijk dat er veranderingen in je gedrag en in de organisatie plaats zullen vinden. Zorg voor draagvlak.
  •  7. Professionele nieuwsgierigheid en een zelfkritische houding zijn noodzakelijk voor collegiaal leren.
  •  8. De school heeft een zekere ‘professionele cultuur’ waarin veel vragen gesteld worden, men feedback kan geven en ontvangen, men bereid is om naar anderen te luisteren en van elkaar te leren. Leidinggevenden geven daarbij het voorbeeld.
  •  9. De school zorgt dat de randvoorwaarden in orde zijn: tijd, gelegenheid, scholing, ondersteuning enzovoort.
  • 10. Maak het niet te zwaar en te moeilijk. Kies als start voor eenvoudige vormen en blijf – ook als je meer ervaring hebt – gaan voor een zo compact mogelijke route. Dat houdt de vaart en de motivatie erin.

(Bron: http://www.onderwijsmaakjesamen.nl/van-eiland-naar-wijland-2/)

Drie vormen 

In deze serie bespreken wij vormen van informeel leren waarbij het leren van en met collega’s (peer learning) centraal staat. Wij gaan achtereenvolgens in op:

A.    Collegiale consultatie, met een uitstapje naar collegiale consultatie met behulp van video (VIP coaching)
B.    Intervisie
C.    Lessonstudy

Noten

  1. Van den Dungen, M. & Smit, W. (2010), Meerdere wegen naar professionalisering. Validering en certificering van informeel leren door leraren. Heerlen: Ruud de Moor Centrum – Open Universiteit.
  2. Peer review in de praktijk, Eindrapport Rotterdam maart 2013 pag. 7-8.
  3. Peer review in de praktijk, Eindrapport Rotterdam maart 2013, pag. 10-11.
  4. Stevens c.s. 1998, pag. 79-88.
  5. Bron: http://www.onderwijsmaakjesamen.nl/van-eiland-naar-wijland-2/#popsup2

Hoolwerf, G. Klifman, H. (2014) Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 1: leren van en met elkaar.
Geraadpleegd op 22-01-2017,
van http://wij-leren.nl/peer-learning-artikel.php

Gerelateerd

Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Professioneel vermogen
Training, teams en netwerken versterken professioneel vermogen leraar
Annemieke van Nifterik
Deel 2: consultatie
Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 2: consultatie.
Harm Klifman
Deel 3: intervisie
Collegiale visitatie op docentniveau - deel 3: intervisie.
Harm Klifman
Deel 4: lessonstudy
Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 4: lessonstudy
Harm Klifman
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Persoonlijk meesterschap
Persoonlijk meesterschap: Het creëren van je eigen toekomst
Jan Jutten
De lerende school
De vijf disciplines als basis voor boeiend onderwijs
Jan Jutten
Het lerarenregister
Het lerarenregister - instrument voor een professionele beroepsgroep
Korstiaan Karels
Visitatie onderwijs 1
Collegiale visitatie, een sympathiek en krachtig instrument -1-
Harm Klifman
Visitatie onderwijs 2
Visitaties in het primair onderwijs -2-
Harm Klifman
Blended learning
Grenzen verleggen met blended learning
Sylvia Peters
Duo-collega
Duo-partner? Teach your talent!
Angela Kouwenhoven
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Professioneel leren
Heeft nascholing zin? Tien principes voor succesvolle professionalisering
Korstiaan Karels
Professionele leergemeenschap
De professionele leergemeenschap
Arja Kerpel
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels
Teamontwikkeling
Werken aan team dé uitdaging schooldirecteur
Alex de Bruijn

Lerende netwerken
Hoe kan een regionaal netwerk positief bijdragen aan duurzame innovatie en kwaliteitsverbetering van het voortgezet onderwijs...
Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Functiemix en salaris
Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniv...
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Professionaliseren samenwerken po
Professionaliseren en samenwerken in het primair onderwijs
Professionele ontwikkeling leraren
Professionele ontwikkeling van leraren
Communities kennis over onderwijs
Praktische toepasbare kennis over onderwijs ontstaat in communities
Kwaliteitszorg innovatie
Kwaliteitszorg, innovatie en schoolontwikkeling – review
Kwaliteitszorg po
Interne en externe kwaliteitszorg in het basisonderwijs
Kwaliteitszorg po
Kwaliteitszorg in het primair onderwijs
Regioleren
Rollen in regioleren; de docent, het team en de toekomst
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

NOT 2017

Reviews ontwikkelingsmateriaal

Deel 1: leren van elkaar



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.