Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Bekwaamheidseisen PO Bekwaamheidseisen VHO Bekwaamheidseisen VO Leraar, een rijk beroep Gerichte feedback Je hoofd leeg maken Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
Communicatie
Vanzelfsprekende relatie
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Klassenmanagement
Relatie inzetten
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Mogelijkheden flexibalisering lerararenopleiding Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Motivatie
Motivatie vmbo
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Brede professionele basis
Werkdruk werkplezier
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
Arbeidsvoorwaarden
Werkdruk en administratie
ICT
Weinig ICT-gebruik Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren

 

Orde en grenzen

Henk Galenkamp

Specialist in leiderschapscoaching, teamcoaching en -training bij Bureau Galenkamp & Schut

  

  Geplaatst op 1 juni 2014

Galenkamp, H. (2014) Orde en grenzen.
Geraadpleegd op 24-06-2017,
van http://wij-leren.nl/orde-communicatie.php

In menselijke communicatie treedt steeds een spiegelend effect op. In een drieluik behandelt Henk Galenkamp vanuit dit perspectief drie kernthema´s in het onderwijs. In het vorige artikel ging het over motivatie. In dit artikel stellen we het begrip ´orde´ centraal. Het laatste artikel zal het gaan over ´verantwoordelijkheid´.

Wat is orde? Wanneer heerst er orde in een groep? En wat betekent de term ´ordeproblemen´? Hoe kun je als leraar, als teamleider of als trainer orde bewerkstelligen in de groep waar je leiding aan geeft? De aloude vraag, waar ieder in een leiderschapsrol steeds weer zijn eigen antwoord op moet vinden.

Focus op orde

Wanneer er in een klas orde heerst, richt zich de energie en focus van de leerlingen op hetzelfde, namelijk de leerstof of datgene dat op dat moment aan de ‘orde’ is. Uiteraard is het vooral de docent die het onderwerp bepaalt, waarop de aandacht zich dient te richten. Maar de focus ontstaat in de wisselwerking tussen leraar en leerling, in wederzijds respect en met wederzijdse waardering.

Mijn aandeel in de wanorde

Toen ik tien jaar geleden de overstap maakte van de school naar het advies en trainersvak, dacht ik dat het thema ´orde´ niet zou spelen in de trainingsgroepen. Dit was niet zo. Sterker nog, op scholen waar de klachten het sterkst waren over wangedrag van leerlingen, bleek het thema orde óók te spelen in de trainingsgroep. Ik voelde me als een beginnend leraar met ordeproblemen. Het kostte mij lang puzzelen welk mechanisme hieraan ten grondslag ligt. Met name de vraag wat MIJN aandeel in de wanorde was hield mij bezig.

Orde en doelen

Ditzelfde geldt voor de teamleider als voorzitter van de teamvergadering, de rector in het stafoverleg, de trainer in zijn trainingsgroep. Orde ontstaat wanneer de onderlinge betrekkingen tussen mensen op alle niveaus van de organisatie dienstbaar zijn aan de doelen er van.

Het begrip orde hangt nauw samen met het begrip grenzen. Een ordeprobleem betekent dat grenzen worden overschreden. Dat degenen die ordeproblemen veroorzaken grensoverschrijdend
gedrag vertonen. Maar ook dat degene die de ordeproblemen ervaart, over zijn grenzen laat gaan. Er is sprake van een spiegelend effect: het gedrag van de klas waarin ordeproblemen heersen, spiegelt het gedrag van de docent die zijn grenzen onvoldoende stelt.

In een teamoverleg waarin docenten door elkaar heen roepen, weerspiegelt dit ook het gedrag van de teamleider die hier geen halt aan toeroept. Steeds waar niet-acceptabel gedrag vertoond wordt, gedrag dat niet leidt tot het realiseren van de doelen waar de organisatie voor staat, worden de grenzen overschreden van de verantwoordelijke. Zijn boosheid is het signaal; hij moet hier een halt aan toe roepen.

Oudersysteem

In een gezin vertegenwoordigen de ouders het zogenaamde oudersysteem. Hier berust de verantwoordelijkheid voor de veiligheid en het welbevinden van de kinderen. Wanneer deze ouders deze verantwoordelijkheid daadwerkelijk dragen, spreken we van een betrouwbaar oudersysteem. Het biedt de kinderen rust doordat ze ruimte ervaren binnen de gestelde grenzen.

In een klas is het de docent die dit vertegenwoordigt. Wanneer de grenzen duidelijk zijn en de docent daarbinnen ruimte geeft aan de leerlingen om invloed uit te oefenen op wat er plaatsvindt, ontstaat een gezonde wisselwerking. Dan treden dezelfde rust en gevoelens van veiligheid op als in het oudersysteem.

Onderlinge betrekkingen

Echter: klassen hebben met meer dan één docent te maken en dus met verschillende leiderschapsstijlen en grenzen. Tot op zekere hoogte kunnen leerlingen hier goed mee overweg.

Docentsysteem

Wanneer echter het docententeam geen gesloten rij vormt in de onderlinge acceptatie van het verschillend zijn, bijvoorbeeld wanneer docent 1 zich tegenover zijn klas laatdunkend uitlaat over docent 2, dan leidt dit tot onrust bij de leerlingen. En dan neemt de kans op ordeproblemen toe. Er komen meer repressieve maatregelen en meer onrust in de les of in de gangen.

Vaak laten dan ook teamvergaderingen een vorm van ordeproblemen zien als spiegel van de betrouwbaarheid van het oudersysteem dat de school ook is. Daarom is het belangrijk dat een school een helder begrippenkader heeft over de omgang met elkaar en de onderlinge betrekkingen.

Wens-assertief of Doe-assertief?

“Ik heb gezegd dat ze moeten stoppen. Toch gaan ze door. Wat kan ik dan nog doen?” Een veelgehoorde klacht van docenten met ordeproblemen.

We noemen dit ´wensassertief ´: de docent wenst stilte en rust in de klas. ´Zouden jullie asjeblieft even je mond willen houden……?´ Een aardige vraag, de stilte hoeft zelfs maar ´even´ te duren.

De leerlingen komen de grens van deze docent niet echt tegen. Hij geeft zelf alle ruimte om door te gaan met het grensoverschrijdende gedrag.

Doe-assertief betekent dat de docent daadwerkelijk een halt toeroept aan grensoverschrijdend gedrag. Dat hij de les stopt, zijn boosheid uit en de confrontatie met de klas aangaat.

NIET vanuit strijd of macht (met angst als drijfveer), maar juist vanuit begrensdheid en kracht (met constructieve boosheid als drijfveer). Dit is de essentie van mijn boeken.

Parallelle processen

Het fenomeen dat thema´s zich herhalen op alle niveaus, wordt wel ´parallelle processen´ genoemd. Zoals in het vorige artikel docenten hun leerlingen gedemotiveerd noemde, terwijl hun teamleiders dezelfde docenten gedemotiveerd noemden en de schoolleiders klaagden over gebrek aan motivatie onder hun teamleiders, zo kun je ook het thema ´ordeproblemen´ vaak op meerdere hiërarchische lagen tegenkomen. Steeds weerspiegelt het probleem op de ene laag het gedrag van de mensen op de andere laag, soms tot op het niveau van het bestuur. Het is een teken van professionaliteit om deze patronen te leren zien én het eigen aandeel daarin te nemen.

Gezamenlijk doel

Het creëren van orde in een klas en een school kan alleen slagen wanneer het op twee niveaus wordt aangepakt:

  •  op individueel niveau: iedere docent staat voor de uitdaging om helder te zijn in het aangeven van grenzen. Dit betekent dat de docent in zijn kracht staat en de relatie met de leerlingen hanteert in de richting van de doelen van de school: het verwerven van leerstof en/of het zich ontwikkelen van leerlingen tot volwassen burgers.
  •   op schoolniveau: het docententeam dient de gelederen te sluiten. Niet door bondjes te vormen tegenover de leerlingen, maar door samen een betrouwbaar oudersysteem te vormen. Nu is het aan de teamleider om de aandacht van de  docenten te richten op het gezamenlijke doel van de school en de onderlinge communicatie van de docenten. En daarboven: van de schoolleider om datzelfde te doen met al zijn teamleiders.

Vaak is de input van een externe nodig om de soms vastgeroeste patronen in de school te leren zien. Hierin kan coaching of training veel bijdragen. Dan worden de beslagen spiegels in de school weer schoon geveegd om een heldere blik te geven op wat er onder de oppervlakte speelt.

Galenkamp, H. (2014) Orde en grenzen.
Geraadpleegd op 24-06-2017,
van http://wij-leren.nl/orde-communicatie.php

Gerelateerd

Uitblinken in je vak
Uitblinken in je vak
Scholing als middel om de autonomie van leraren te versterken
De lerende school 
Motiveren in het po
Motiveren in het po
Werken aan de motivatie van uw leerlingen
Medilex Onderwijs 
Leiding geven aan een PLG
Leiding geven aan een PLG
Rotterdam
Bazalt 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Motivatie
Motiveren is altijd demotiveren
Henk Galenkamp
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Leraren en leerlingen
De betekenis van leraren en leerlingen voor elkaar
Luc Stevens
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos CŲp
Humor in de klas
Humor in de klas: een serieuze zaak. Geen grappen daarover.
Casper Hulshof
Verantwoordelijkheid leren
Verantwoord verantwoordelijk leren zijn
Dolf Janson
Macht of gezag
Onderwijs is een wij-woord
Ivo Mijland

Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Lerende netwerken
Hoe kan een regionaal netwerk positief bijdragen aan duurzame innovatie en kwaliteitsverbetering van het voortgezet onderwijs...
Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Prestaties en etniciteit
Motivatie bij verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Stel je onderwijsvraag

Leren in de 21e eeuw - gratis e-book

Orde en grenzen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.