Ruimtelijk inzicht GIS
Algemeen
Leeromgevingen Gemotiveerde leerhouding Basisonderwijs met/zonder basis Betrokkenheid! - Marzano Systeemdenken en denkgewoonten Systeemdenken 21e eeuw Effectief onderwijs Filosoferen doe je zo FTC: praktijk Het Grote Vindingrijkboek Onderwijsmythes Onderwijs moet boeien Onderwijs slaat door Creativiteitsontwikkeling Talentontwikkeling op school Teach like a Champion Tiener college Leerlijnen vergelijken
Communicatie
Didactisch coachen 1 Didactisch coachen 2 Didactisch coachen 3 Gebruik animaties po Animaties natuur po Animaties rekenen po Animaties taal po
Klassenmanagement
Orde en aandacht Didactische werkvormen Effect van homogeen of heterogeen groeperen Grote en kleine groep Effect wisselende samensstelling basisschoolklas Klassenmanagement Soepele lesovergang Vinger opsteken Zelfstandig werken
Instructie
Directe instructiemodel 4C/ID-model Expliciete Directe Instructie Humor in de klas Competenties Leren van fouten Mindmap maken Bewust bezig zijn met taal
Onderwijskwaliteit
Effecten van formatief evalueren Factoren die de Cito-eindtoets beinvloeden
Sociaal
Drama voor groepsvorming
Taal
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
CoŲperatief leren
CoŲperatief leren CoŲperatieve leerstrategieŽn CoŲperatieve werkvormen Onderzoekend leren
Leren
Leerbevorderende feedback Formatieve toetsing Nakijken en feedback Bewegend leren
Lezen
Fonemisch bewustzijn Voorwaarden voor begrijpend lezen Lezen en schrijven Leesmotivatie bevorderen Mentale voorstellingen Visie op literatuuronderwijs SLIM in het sbo Leesvaardigheid praktijkonderwijs Leesprestaties groep 6 po 2016
Samenwerken
Didactische vormgeving Excellentie Communities kennis over onderwijs Samenwerken met STIP
Schrijven
Schrijfonderwijs basisschool Lezen en schrijven vmbo Schrijfmateriaal
Differentiatie
Differentiatievormen Differentiatie adaptief onderwijs Differentiatie proces Opdrachtgestuurd leren Differentiatie methodiek Differentiatie Differentiatie zelfregulatie (1) Differentiatie zelfregulatie (2) EfficiŽnte differentiatie Feedback prestaties Individueel maatwerk vo MEGAband Leerstof hoogbegaafden Leerstofjaarklassensysteem Middenmoot als vertrekpunt Didactische impulsen OGO
Onderwijssysteem
Klassengrootte
Jonge kind
Fase jonge schoolkind Kleuters en vrij spel Basisontwikkeling en OGW Het vrije spel
Beroepsonderwijs
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Passend onderwijs
Adaptief onderwijs SBO Hogere orde denken
Visies
Adaptief onderwijs Basisontwikkeling bij OGO Ervaringsgericht onderwijs Lerend werken Ontwikkelingsgericht onderwijs Ontdekkend leren Waardengedreven onderwijs
Jean Piaget
Jean Piaget Piaget: objectpermanentie Piaget: epistemologie Piaget: empirisme Piaget: leertheorie
Exacte vakken
Effectieve voorbereiding van de rekenles Digitale Wiskunde Omgeving HAVO VWO Vernieuwend bŤtaonderwijs
ICT
Virtual reality Digitale didactiek 2 Mediawijsheid in curriculum Games voor leerlingen met concentratieproblemen Digitale didactiek

 

Leeromgevingen

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Leeromgevingen.
Geraadpleegd op 22-08-2017,
van http://wij-leren.nl/leeromgevingen.php

Rijke leeromgeving

Het is belangrijk dat leerlingen actief betrokken worden bij het leerproces. Om goed te kunnen leren, heeft een leerling een rijke, krachtige en betekenisvolle leeromgeving nodig. In zo’n omgeving wordt het leerproces van leerlingen optimaal bevorderd.

Bij een betekenisvolle leeromgeving horen:

  • Een professionele leerkracht, van wie je kunt leren. Hij legt niet alles uit, maar richt zich op het leerproces van zijn leerlingen.
  • Diverse soorten uitnodigende materialen en activiteiten, ook m.b.t. ICT.
  • Verschillende contexten die de nieuwsgierigheid opwekken.
  • Ruimte voor inbreng van de leerling, voor eigen wensen, oplossingen en creativiteit.
  • Ruimte om samen te werken.
  • Mogelijkheden voor experimenten en onderzoeken.
  • Ruimte voor verschillende leerstijlen en leervormen.

De rol van de leerkracht

Bij het creëren van een rijke leeromgeving heeft de leerkracht verschillende rollen. Hij is ontwerper van de leeromgeving. Hij is ook de expert als het gaat om de inhoud, de leerstof. Daarnaast is hij voor de kinderen een identificatiefiguur en daarmee ook cultuurdrager. Tenslotte is hij ook een coach, die de kinderen stimuleert om het beste uit zichzelf te halen.

Interessant artikel over de rijke leeromgeving

Een onderzoekende houding is een voorwaarde om deze rollen goed te kunnen vervullen. Vier basale kenmerken van een onderzoekende houding zijn: nieuwsgierigheid, sensitiviteit, goede vragen kunnen stellen en goed waarnemen en noteren. Maar natuurlijk is een leerkracht veel meer dan een optelsom van deze rollen. Elke leerkracht heeft unieke persoonlijkheidskenmerken, overtuigingen en waarden en normen. Veel persoonlijkheidskenmerken spelen een rol bij het leraarschap, zoals flexibiliteit, stressbestendigheid, sociabiliteit, zorgvuldigheid, nauwkeurigheid, creativiteit en verantwoordelijkheid.

Onderwijsleersituaties

In elke didactiek komen de drie kernelementen terug: leerstof, leerling en leerkracht. Bij het inrichten van de leeromgeving gaat het altijd over de manier waarop deze kernelementen zich tot elkaar verhouden. De kernvragen die daarbij gesteld worden, richten zich op de beginsituatie van leerlingen, de doelen, het inrichten van de leeromgeving en het evalueren van de doelen.

Elke leerkracht weet dat een goede voorbereiding belangrijk is bij het onderwijs. Maar wat verstaan we daaronder? Het is de vaardigheid om een leeromgeving te creëren, waarin de kinderen optimaal ontwikkelen. Daarbij maakt de leerkracht een keuze uit de leerstof, leervormen, didactische werkvormen, groeperingsvormen, en evaluatievormen. Bij het werken in projecten kan de leerkracht op drie manieren een opbouw verwerken in de voorbereiding: een opbouw in het thema, een opbouw in moeilijkheid  of een opbouw in vaardigheden. Kennis en de keuze van goede leermiddelen zijn essentieel.

Tegenwoordig zijn er veel mogelijkheden om te leren met behulp van ICT. De taak van de leerkracht verandert daardoor, want de leerlingen verwerven zelf meer informatie en hij coacht daarbij.
Jonge kinderen leren veel door lichamelijk ervaringen op te doen. Hierbij wordt de basis gelegd voor het latere, meer abstracte leren. Een leerkracht van jonge kinderen moet met dit gegeven rekening houden bij het inrichten van het lokaal.

Didactische werkvormen

Didactische werkvormen zijn gedragingen van leerkrachten, zoals het geven van instructie en opdrachten, of het laten samenwerken van de kinderen. Een belangrijke vraag daarbij is: wil je als leerkracht zelf veel de leiding, of wil je dat de kinderen actief leren? Het is belangrijk dat de leerkracht veel didactische werkvormen tot zijn beschikking heeft, want dan kan hij per situatie bekijken welke werkvorm het meest geschikt is.
De didactische werkvormen zijn grofweg in vijf groepen onder te verdelen:

  • Instructievormen. Door de leraar gestuurd. Meestal ligt het accent meer op de leerstof dan op de leerling, maar ondanks dat kan de leerling erg actief zijn. Deze vormen zijn geschikt voor het doorgeven van informatie of het inleiden in een nieuw onderwerp. Voorbeelden zijn: doceren, vertellen, voorlezen of demonstreren.
  • Interactievormen. Hierbij kunnen leerlingen kennis, ervaringen en vragen met elkaar uitwisselen. Deze vormen zijn geschikt om kinderen te leren overleggen, actief te luisteren, een mening te vormen, de leerstof te verwerken en zich open te stellen voor de ander. Voorbeelden zijn: klassengesprek, kringgesprek of een forumdiscussie.
  • Opdrachtvormen. Leerlingen krijgen taken, die ze vervolgens zelfstandig of met anderen uitvoeren. Het gaat hierbij niet alleen om het product, maar ook om het proces. Kinderen leren hierbij samenwerken, informatie zoeken, verwerken en presenteren. Ook wordt een beroep gedaan op zelfstandigheid en verantwoordelijkheid.
  • Samenwerkingsvormen. Ook wel coöperatief leren. De leerlingen werken samen aan een gezamenlijk doel. De groepssamenstelling kan gebaseerd zijn op interesse, ontwikkelingsniveau, vorderingen of het sociogram.
  • Spelvormen. Hierbij is er onderscheid tussen vrij en geleid spel. Voorbeelden zijn een leerspel (zoals kwartet) of een rollenspel.

Uitvoeren van onderwijsactiviteiten

Bij de uitvoering van het onderwijs is het belangrijk om alle leerlingen goed in beeld te hebben en houden, consequent te zijn, overzicht over de groep te houden en te zorgen voor een goede organisatie. Bij management van leerprocessen hoort het plannen, organiseren, groeperen en het beheren van het materiaal. Ook het stellen van regels en de timing vallen hieronder. Het doel van goed management is het vergroten van de effectieve leertijd. Reflectie kan ervoor zorgen dat het de volgende keer beter gaat. Het is daarom ook een onmisbare competentie van een leerkracht.

Differentiatie

Differentiatie is het actief rekening houden met de individuele verschillen tussen leerlingen. Het gaat dus om aandacht voor de zwakke leerlingen, het oog hebben voor de sterke leerlingen het zorgen voor de middengroep.
Er is verschil tussen convergente en divergentie differentiatie. Convergente differentiatie is erop gericht om de verschillen tussen de kinderen kleiner te maken. Als een leerkracht ruimte geeft om de verschillen tussen kinderen groter te laten worden, dan spreken we over divergente differentiatie. Het is ook een optie om te streven naar het gelijk houden van de verschillen. Het beleid van de overheid was jarenlang gericht op het bestrijden van achterstanden (convergente differentiatie). Nu komt er steeds meer aandacht voor excellentie en talentontplooiing (divergente differentiatie).

Competenties voor het informatietijdperk

Eerder in het artikel is al naar voren gekomen dat ICT een steeds grotere rol speelt in ons onderwijs. Dit vraagt om andere competenties, zoals het selecteren uit informatie. Ook is creativiteit erg belangrijk. De leerkracht kan de creativiteit van zijn leerlingen bevorderen door een pedagogische sfeer in de leeromgeving te creëren waarin ruimte is voor experimenten en creatieve uitingen. Hij kan de creativiteit ook stimuleren door het oefenen van vaardigheden als brainstormen.

Literatuur

Alkema, E. e.a. (2011) Meer dan onderwijs, Assen: Uitgeverij Van Gorcum.
Biestra, G., Korthagen, F. en Verkuyl, H. (2002) Pedagogische bekeken. De rol van pedagogische idealen in het onderwijs. Soest: Uitgeverij Nelissen. 
Dasberg, L. (1994) Grootbrengen door kleinhouden als historisch verschijnsel. Meppel: Boom.
Hoogeveen, P., Winkels  J. (2011) Het didactisch werkvormenboek, Variatie en differentiatie in de praktijk, Assen: Van Gorcum.
Korthagen, F.A.J., Koster, B. en Melief, K. (2005) Docenten leren reflecteren. Soest: Uitgeverij Nelissen.
Marzano, R.J. (2008) Wat werkt in de klas, research in actie. Middelburg: Bazalt.
Oers, B. van en Janssen-Vos, F. (2001) Visies op onderwijs aan jonge kinderen. Assen: Van Gorcum. 
Pompert, B. (2004) Thema’s en Taal. Ontwikkelingsgericht onderwijs in de bovenbouw. Assen: Van Gorcum. 

Kerpel, A. (2014). Leeromgevingen.
Geraadpleegd op 22-08-2017,
van http://wij-leren.nl/leeromgevingen.php

Gerelateerd

Differentieer en activeer
Differentieer en activeer
Aan de slag met gedifferentieerd lesgeven
Medilex Onderwijs 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Leerlingen leren kennen
Leerlingen leren kennen: leefwereld - ontwikkelingspsychologie
Arja Kerpel
Differentiatie
Differentiatie - omgaan met verschillen tussen leerlingen
Arja Kerpel
Pedagogisch klimaat
Pedagogisch klimaat - leidinggeven - veiligheid - orde in de klas
Arja Kerpel
Ervaringsgericht onderwijs
Ervaringsgericht onderwijs: werkvormen - welbevinden - betrokkenheid
Arja Kerpel
Differentiatie methodiek
Differentiatie: Samenwerken in homogene en heterogene groepen
Annemieke Top
Weinig ICT-gebruik
Leraren benutten specifieke mogelijkheden ICT nauwelijks
Annemieke Top
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Differentiatie proces
DifferentiŽren volgens drie cyclische processen
Michel Verdoorn
Differentiatie adaptief onderwijs
Differentiatie: Wat werkt bij adaptief onderwijs?
Michel Verdoorn
EfficiŽnte differentiatie
Beter onderwijs door meer didactische efficiŽntie
Michel Verdoorn
Differentiatie zelfregulatie (1)
Beter differentiŽren dankzij zelfgereguleerd differentiŽren
Michel Verdoorn
Differentiatie zelfregulatie (2)
Wat zegt onderzoek over Zelfgereguleerd differentiŽren (ZRD)?
Michel Verdoorn
Humor in de klas
Humor in de klas: een serieuze zaak. Geen grappen daarover.
Casper Hulshof
Coachen van leerlingen
De coachende leraar is van doorslaggevend belang voor de opbrengsten.
Dolf Janson
Manier van leren moet kloppen
De manier van leren moet kloppen: hoe je kennis vlot toegankelijk maakt
Dolf Janson
CultuurcoŲrdinator
10 jaar cultuurcoŲrdinatoren op school. Hoe staat het ermee?
Sanne van den Hoek
Ontwikkelen van wijsheid
Ontwikkelen van wijsheid
Jan Jutten
Digitale leermiddelen
DifferentiŽren met digitale leermiddelen
Wijnand Gijzen
Computerapplicaties
Effectieve computerapplicaties: vergelijk de didactiek, niet het domein
redactie
Didactisch coachen 2
ďGoed zoĒ is onvoldoende...Wat wel? Over didactisch coachen - deel 2
Lia Voerman en Frans Faber
Digitale dementie
Digitale dementie - Manfred Spitzer
Machiel Karels
Didactische werkvormen
Het didactische werkvormen boek
Arja Kerpel
DifferentiŽren is te leren
DifferentiŽren is te leren
HelŤn de Jong
Expliciete Directe Instructie
Expliciete Directe Instructie - Tips en technieken voor een goede les
Arja Kerpel
Klassenkracht
Klasse(n)kracht - in zeven stappen naar een veilig en sociaal groepsklimaat
Arja Kerpel
Handboek leren leren
Handboek leren leren - 5 krachtige principes
Arja Kerpel
CoŲperatieve leerstrategieŽn
CoŲperatieve leerstrategieŽn - Uitleg en praktische voorbeelden
Arja Kerpel
Kleuters en iPads
Kleuters worden dommer van iPads
Sieneke Goorhuis
Digitale media en kinderhersenen
Digitale media en kinderhersenen
Ewald Vervaet
Onderzoekend leren
Denken, dromen, kijken en doen
Bas ter Avest

Virtual reality
Zijn Augmented Reality en Virtual Reality in het basisonderwijs effectief?
Vreemde talen
Wat is de relatie tussen vreemde talen en toegang tot de arbeidsmarkt?
Differentiatievormen
Leren leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs beter volgens convergente of divergente differentiatie?
Adaptieve software
Wat biedt een adaptieve leeromgeving en welke rol heeft de leraar dan?
Welke ICT-vaardigheden zijn nodig voor leerlingen van het praktijkonderwijs?
Blended learning effect
Wat is het effect van blended lesmateriaal op onderwijsresultaten in het voortgezet onderwijs?
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren
Hoe ontwikkel je ict-competenties bij leraren?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Tablet in het onderwijs
Wat zijn de leeropbrengsten van tabletgebruik in de basisschool?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Jonge kinderen en tabletgebruik
Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Game Interactieve Fictie
Gebruik game Interactieve Fictie (IF) in het taalonderwijs
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
Digitale gymles
Terugkijken met een tablet: De opbrengsten van de digitale gymles
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Animaties natuur po
Gebruik van animaties bij natuuronderwijs in het basisonderwijs
Gebruik animaties po
Gebruik van animaties in basisonderwijs
Animaties rekenen po
Gebruik van animaties bij rekenen in het basisonderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Kennisrotonde - stel je vraag

Leren in de 21e eeuw - gratis e-book

Verkiezing onderwijscooperatie

Leeromgevingen



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.