Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Nederlands onderwijsstelsel Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Meritocratie en scholen Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Onderwijskwaliteit
Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Leren zichtbaar maken Formatieve assessment Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Adaptief onderwijs
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Schoolontwikkeling
Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid
Beroepsonderwijs
Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Formatieve beoordeling docenten Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
WetenschapsoriŽntatie Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris

 

Intern sturen ≠ extern verantwoorden

Menno van Hasselt

Onderwijskundig ondernemer bij O21

 

info@vanhasseltadvies.nl

  Geplaatst op 1 juni 2015

Gijzen, W. Van Hasselt, M. (2015) Intern sturen ≠ extern verantwoorden.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/intern-sturen-extern-verantwoorden.php

Dit artikel is samen geschreven met Wijnand Gijzen

Om de resultaten van het Nederlandse onderwijs te verhogen is vanaf 2008 opbrengstgericht werken in zwang geraakt. Intern sturen scholen op hun leeropbrengsten en extern verantwoorden ze zich hierover. Op het schakelpunt van deze twee ‘dimensies’ van opbrengstgericht werken bevindt zich de schoolleider. Hij staat voor de uitdagende taak om opbrengstdata voor zijn team net zo betekenisvol te laten zijn als voor het schoolbestuur en de Inspectie van het Onderwijs.

Betekenisvol

Voor een leerkracht is het vooral van belang dat leeropbrengsten inzichtelijk en gebruiksvriendelijk zijn. Doordat Cito-toetsen geen gestandaardiseerde maat hanteren, is een vaardigheidsscore van een leerling soms lastig te interpreteren. Wat is de betekenis van de vaardigheidsscore 87? Zet dit eens af tegen een IQ-score. Dit getal is onafhankelijk van leeftijd en meetmoment en maakt onmiddellijk de positie van een leerling ten opzichte van andere leerlingen duidelijk. Dit komt, omdat in het IQ-getal het landelijk gemiddelde (van 100) al besloten ligt.

Datzelfde is het geval als een Cito-vaardigheidsscore wordt uitgedrukt in een niveauwaarde (zoals het LVS ParnasSys doet). Zo is een niveauwaarde van 3,0 altijd het gemiddelde op een schaal die loopt (in stappen van 0,1) van 0 tot 5. Met deze opbrengstmaat kan een leerkracht moeiteloos vergelijken of een leerling is gegroeid en wat zijn positie is ten opzichte van andere leerlingen in de groep en in Nederland. Een andere opbrengstmaat om makkelijk mee te vergelijken is de ontwikkelingsleeftijd (afkomstig uit een observatiesysteem). De keuze van de opbrengstmaat is dus van groot belang voor het onderwijskundige inzicht in de leeropbrengsten.

Intern sturen

Als de leeropbrengsten betekenisvol zijn, komt dat het proces van opbrengstgericht werken op schoolniveau ook ten goede.

Weliswaar is een Cito-vaardigheidsscore de meest betrouwbare opbrengstmaat, maar dat zegt niet dat deze maat intern ook gehanteerd moet worden. Een niveauwaarde, die een bewerking is van een vaardigheidsscore, of een (geobserveerde) ontwikkelingsleeftijd, zijn weliswaar minder betrouwbaar, maar leiden onmiskenbaar tot meer begrip bij de teamleden die dagelijks bezig zijn om leerprocessen bij leerlingen aan te sturen.

De richting die betekenisvolle opbrengstdata geeft aan onderwijskundige interventies is belangrijker dan de hoogste mate van betrouwbaarheid. Een gemiddelde vaardigheidsscore van 65 in een groep zegt een leerkracht en een schoolleider veel minder dan een gemiddelde niveauwaarde van 3,4 of een gemiddelde ontwikkelingsleeftijd van 6;6 jaar (aan het eind van groep 2).

Less is more

Intern draait het dus allemaal om een betekenisvolle opbrengstmaat. Wat hierbij nog meer helpt, is dat data zó wordt weergegeven dat het een leerkracht input geeft voor het dagelijks handelen. Hierbij geldt: ‘less is more’. Liever een eenvoudig, betekenisvol overzicht dan een ondoorzichtige brij aan data. Vaak worden de leeropbrengsten van een groep als een gemiddelde of als een procentuele verdeling van de leerlingen over de verschillende Citoniveaus weergegeven.

Deze twee manieren hebben een zwakke verbinding met het didactisch handelen. De didactische betekenis van opbrengstdata kan aanzienlijk worden versterkt als het principe van de middenmoot wordt toegepast. Door dit zichtbaar te maken (zie figuur 1), wordt het didactisch vertrekpunt van elke leerkracht (en van een school) expliciet gemaakt. Daarmee wordt ook duidelijk op welke onderwijsaanpak (basis, verrijkt of intensief) een interventie plaats moet vinden.

Extern verantwoorden

Voor de buitenwereld van een school is het van belang dat opbrengstdata vergelijkbaar is. Zowel de besturen als de Inspectie van het Onderwijs willen vaststellen of de leeropbrengsten in lijn liggen met de bestuurs- of landelijke normen. Niet zelden leidt deze vergelijking tot een oordeel over de onderwijskwaliteit. Het is dus van belang dat opbrengstdata zo betrouwbaar mogelijk is. Vanuit die gedachte is de keuze voor de gemiddelde vaardigheidsscore begrijpelijk.

Er is nog een tweede reden waarom bij externe verantwoording de betrouwbaarheid van de data belangrijk is. De onderwijsinspectie kijkt bij het beoordelen van de opbrengsten naar de Cito- Eindtoets, aangevuld met de tussentijdse toetsgegevens van groep 3 (technisch lezen), groep 4 (technisch lezen, rekenen, begrijpend lezen) en groep 6 (begrijpend lezen en rekenen). Door deze steekproef is de betrouwbaarheid van (deze beperkte dataset) van groter belang dan wanneer de opbrengsten van álle groepen zouden worden geanalyseerd.

Samengevat

Intern sturen is niet gelijk aan aan extern verantwoorden. Het is echter ook gelijk, want gaat het over het gebruik van dezelfde set opbrengstdata in twee ‘werelden’. Deze set wordt alleen anders gebruikt. Het is aan de schoolleider om dit goed te doorzien en hiertussen te schakelen. Dat betekent dat hij het interne proces van opbrengstgericht werken op een andere manier mag vormgeven dan de wijze waarop hij zich extern verantwoordt. Intern draait alles om de betekenisvolheid van data. Extern gaat het om de betrouwbaarheid. Schoolleiders die dit onderscheid maken, leggen niet alléén de verbinding tussen opbrengstdata en de praktijk van de leerkracht. Ze geven hiermee ook actief invulling aan hun rol van onderwijskundig leider. Gouda, 9 december 2014

afbeelding 1: het schooloverzicht


Het schooloverzicht heeft tot doel om in één keer zicht te krijgen op hoe de opbrengsten van de verschillende groepen én de schoolpopulatie zich verhouden tot de opbrengstambities van de school. Als basis voor de data in de afbeelding zijn de Cito-toetsen Rekenen & Wiskunde van de groepen 1 t/m 8 in januari 2014 verwerkt in de maat van de niveauwaarden. Telkens is de middelste 50% van de opbrengsten weergegeven (25% van de leerlingen scoort hoger, 25% van de leerlingen scoort lager). De lengte van elke balk geeft de spreiding van de middenmoot weer.

We zien achtereenvolgens op de horizontale lijn onderaan:

  • De landelijke normen (groene balk)
  • De opbrengstambities van de school + de gerealiseerde schoolopbrengsten (oranje balken)
  • De groepsopbrengsten (blauwe balken)

De groene en oranje lijnen geven de begrenzingen aan van respectievelijk de landelijke normen en de ambitie schoolstandaarden. We zien achtereenvolgens:

  • De onderste groene lijn: de landelijke voldoende norm, dat wat de 75% best presterende leerlingen bereikt (C-niveau of hoger, 2,0)
  • De bovenste groene lijn: de landelijke gevorderde norm, dat wat de 25% best presterende leerlingen bereikt (A-niveau, 4,0)
  • De onderste oranje lijn: de ambitie schoolstandaard voldoende, dat wat de school met de 75% best presterende leerlingen wil bereiken
  • De bovenste oranje lijn: de ambitie schoolstandaard gevorderd, dat wat de school met de 25% best presterende leerlingen wil bereiken

In het artikel ‘van brij naar betekenis’ (van Hasselt, juni 2014) wordt beschreven hoe op schoolniveau op basis van bestaande data een simpel en betekenisvol overzicht kan worden gemaakt. Dit overzicht is het vertrekpunt in de schoolbespreking over het school- en groepsbeleid dat nodig is om de opbrengstambities te bereiken. Hiermee wordt het schooloverzicht de ruggengraat van het opbrengstgericht werken binnen de school. U kunt het gehele artikel hier downloaden: van brij naar betekenis.

Gijzen, W. Van Hasselt, M. (2015) Intern sturen ≠ extern verantwoorden.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/intern-sturen-extern-verantwoorden.php

Gerelateerd

Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Minder invullen, meer weten
De lerende school 
Ontwikkeling bestuur en toezicht
De ontwikkeling van bestuur en intern toezicht in het onderwijs
Harm Klifman
Onderzoekende leraar
Op weg naar opbrengstveroorzakend onderwijs?
Dolf Janson
Citoscore hanteren
Citoscore hanteren
Sieneke Goorhuis
Citoscore misverstanden
Meten is niet ŗlles weten
Teije de Vos
OGW in 4 niveaus
Opbrengstgericht werken vanuit 4 beheersingsniveaus
Wijnand Gijzen
Schoolopbrengsten essentie
Van brij naar betekenis. Schoolopbrengsten terug tot de essentie.
Menno van Hasselt
Stakeholders
Werken aan relaties met stakeholders
Henk Galenkamp
Toezicht onderwijskwaliteit
Toezicht houden op onderwijskwaliteit is niet zo ingewikkeld
Harm Klifman
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Onderwijsinspectie eindtoets
Visie van de onderwijsinspectie op de Cito eindtoets
Arnold Jonk
10 vragen bij OGW
10 vragen bij opbrengstgericht werken
Machiel Karels
Toegevoegde waarde
De verleidingen van toegevoegde waarde
Dick van der Wateren
Onderwijsontwikkeling
Aleid Truijens: ďWas onderwijs ooit niet-opbrengstgericht?Ē
Renť Leverink
Ontwikkeling kwaliteitszorg
Ontwikkeling van kwaliteitszorg in het onderwijs
Harm Klifman

Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Opbrengstgericht werken
Opbrengstgericht werken: van beleidsspeerpunt tot de uitvoering in de groep
Prestaties loopbanen zorgleerlingen
Prestaties en loopbanen van zorgleerlingen
Nadruk basisvaardigheden po
Nadruk op basisvaardigheden in het primair onderwijs
Professionaliseren samenwerken po
Professionaliseren en samenwerken in het primair onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

NOT 2017

Reviews ontwikkelingsmateriaal

Leeropbrengsten gebruiken



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.