De principes van Rosenshine

>> De principes van Rosenshine direct bestellen. (bol.com)

Het boekje De principes van Rosenshine van Tom Sherrington bespreekt de tien kernprincipes voor effectieve instructie die de Amerikaanse onderwijsonderzoeker Barak Rosenshine formuleerde.

Deze principes zijn gebaseerd op cognitieve psychologie, onderzoek naar effectieve leerkrachten en klaslokaalstudies. Ze bieden concrete handvatten voor de lespraktijk en sluiten goed aan bij vragen die veel leraren hebben: hoe bouw je kennis op, hoe houd je leerlingen actief betrokken en hoe begeleid je hen naar zelfstandigheid?

Samenvatting van "De tien principes van Rosenshine"

1. Herhaal dagelijks

Elke les begint met een korte terugblik op de vorige leerstof. Dat kan door enkele vragen te stellen, oefeningen te doen of kernbegrippen te herhalen. Zo activeren leerlingen hun voorkennis en wordt het geheugen opgefrist, wat helpt om nieuwe kennis beter te verbinden.

2. Presenteer nieuwe leerstof in kleine stappen

Nieuwe stof wordt niet in grote gehelen aangeboden, maar verdeeld in overzichtelijke stukjes. Na elk stukje checkt de leraar of het begrepen is, voordat er verder wordt gegaan. Dit voorkomt overbelasting van het werkgeheugen.

3. Stel vragen

Effectieve leraren stellen veel vragen om begrip te toetsen, leerlingen actief te betrekken en hun denkprocessen zichtbaar te maken. Vragen gaan niet alleen over het juiste antwoord, maar ook over hoe leerlingen tot dat antwoord zijn gekomen.

4. Doe het voor (modelleren)

De leraar geeft duidelijke voorbeelden en laat stap voor stap zien hoe een taak aangepakt moet worden. Denk aan hardop denken, rekenprocedures voordoen of schrijfstrategieën demonstreren. Hierdoor krijgen leerlingen een mentaal model van hoe een vaardigheid werkt.

5. Begeleid het oefenen

Na de uitleg volgt begeleide oefening, waarbij de leraar ondersteuning biedt en actief checkt of leerlingen de stof begrijpen. Feedback is direct en corrigerend. De leraar blijft sturend aanwezig om misvattingen vroegtijdig te corrigeren.

6. Controleer op begrip

De leraar gaat systematisch na of alle leerlingen de stof hebben begrepen, niet alleen de enkelen die hun vinger opsteken. Dit gebeurt door gerichte vragen, steekproeven, korte schrijfopdrachten of andere manieren om respons van iedereen te krijgen.

7. Realiseer een hoog succespercentage

Effectieve leraren zorgen dat het grootste deel van de leerlingen (ca. 80%) de opdrachten correct maakt tijdens de les. Dat hoge succespercentage geeft leerlingen vertrouwen, voorkomt frustratie en zorgt dat ze hun kennis goed opbouwen.

8. Bied passende ondersteuning voor complexe opdrachten (scaffolding)

Bij moeilijke taken biedt de leraar tijdelijke steun, zoals stappenplannen, geheugensteuntjes of voorbeelden. Naarmate leerlingen vaardiger worden, wordt de ondersteuning afgebouwd. Zo groeien ze in zelfstandigheid.

9. Laat leerlingen zelfstandig oefenen

Na de begeleide fase is er ruimte voor zelfstandige oefening. Dit helpt om kennis en vaardigheden te consolideren en vloeiend te maken, zodat het langetermijngeheugen versterkt wordt.

10. Herhaal wekelijks en maandelijks

Naast de dagelijkse terugblik is er ook gespreide herhaling op langere termijn. Door stof wekelijks en maandelijks terug te halen, wordt het beter verankerd in het geheugen en gaat het minder snel verloren.

Deze principes zijn overzichtelijk samengevat in Figuur 1.

Figuur 1. De tien principes van Rosenshine. 

Wil je deze infographic gratis downloaden in hoge kwaliteit? Schrijf je dan in voor het kennisdossier 'Het brein en leren: inzicht in cognitieve processen' van de Wij-leren Academie. 

Indeling in vier strengen

Sherrington bespreekt deze principes van Rosenshines en hij voegt er een heldere indeling aan toe. Hij ordent de tien principes namelijk in vier strengen, waardoor de samenhang beter zichtbaar wordt:

1. Kennis opbouwen en voordoen

• Presenteer nieuwe lesstof in kleine stappen (Principe 2)
• Doe het voor (modelleren, Principe 4)
• Bied passende ondersteuning voor complexe opdrachten (scaffolding, Principe 8)

2. Bevragen

• Stel vragen (Principe 3)
• Controleer op begrip (Principe 6)

3. Lesstof herhalen

• Herhaal dagelijks (Principe 1)
• Herhaal wekelijks en maandelijks (Principe 10)

4. Oefenstadia

• Begeleid het oefenen (Principe 5)
• Realiseer een hoog succespercentage (Principe 7)
• Laat leerlingen zelfstandig oefenen (Principe 9)

Door deze indeling wordt duidelijk dat het niet gaat om losse aanwijzingen, maar om een samenhangende aanpak van instructie: kennis wordt opgebouwd, het leren wordt actief bevraagd, begrippen en vaardigheden worden herhaald en leerlingen groeien van begeleide naar zelfstandige oefening.

Een belangrijk nuancepunt dat Sherrington onderstreept door Rosenshine zelf te citeren is:

“Het zou een vergissing zijn om te stellen dat de lesmethoden die uit dit onderzoek naar voren zijn gekomen van toepassing zijn op alle vakken, op alle leerlingen en op elk moment. Deze methoden zijn het meest geschikt voor de 'goed gestructureerde' (...) delen van een vakgebied, en het minst voor de 'minder gestructureerde' delen van een vakgebied.”

Daarmee benadrukt het boek dat de principes niet dogmatisch moeten worden toegepast, maar met oog voor het doel van de les en de context van het vakgebied.

Recensie

Het boekje is prettig leesbaar, met een heldere en toegankelijke toelichting op de tien principes. Sherrington schrijft vanuit de praktijk en maakt duidelijk dat de kracht van Rosenshines werk zit in de eenvoud en toepasbaarheid.

De ordening in vier strengen is een waardevolle toevoeging die de toepasbaarheid in scholen vergroot: het biedt leraren en teams een gemeenschappelijk kader voor reflectie en ontwikkeling.

Tegelijkertijd is het belangrijk dat Sherrington de nuance van Rosenshine zelf niet uit het oog verliest: de principes zijn niet altijd en overal bruikbaar. Lessen hebben meerdere doelen, en niet alleen kennisdoelen. Door die relativering wordt voorkomen dat de principes een rigide methode zouden worden.

Al met al biedt De principes van Rosenshine een compact, praktisch en inspirerend boekje dat een stevige bijdrage kan leveren aan professionele gesprekken in teams en aan de dagelijkse didactiek van leraren. Het nodigt uit om gericht te werken aan instructie en tegelijkertijd bewust te blijven van de grenzen van het model.

Bestellen

Het boek De principes van Rosenshine is te bestellen via bol.com: