Algemeen
Nakijken leerlingenwerk Vreemde talen Leren met kunst Hogere denkvaardigheden Kunst in curriculum Kunst in de les Leerinhouden Methode kiezen Kind is mťťr dan getal
Ouders
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Rekenen
Beter leren rekenen po Beter rekenonderwijs Clusteren rekenonderwijs Citotoets rekenen groep 1 2 Cognitieve voorstellingen wiskunde Computerspelletjes Differentiatie voorbereiding Differentiatie rekenles mbo Digitaal assessment Dyscalculie kenmerken Hersengedrag rekenonderwijs po Leren klokkijken Leereffecten computerspel kleuters Leerlijn rekenen Leerlijnen de baas Motivatie pro-leerlingen Verdieping reken wiskundeonderwijs po Ontwikkelingspaden Opbrengstgericht werken en rekenproblemen Referentieniveau 1F Prentenboeken voorlezen Interactieve wiskundelessen Rekenachterstand po Rekenen automatiseren Beeldende opgaven Rekenachterstand wegwerken Mindset bij rekenen Taal in rekenen StrategieŽn leerlingen Voorkomen van rekenproblemen Rekenproces in de rekenles Getalbegrip werkgeheugen Schatten en rekenen Singapore rekenen Rekentaalkaart Tafels leren Instructievormen sbo Rekenonderwijs breuken Evaluatie groep 3 po Vertaalcirkel 1 Vertaalcirkel 2 Vertaalcirkel 3 De vertaalcirkel hulpmiddel Vertaalcirkel kleuters Tips zwakke rekenaars Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Taal
Algoritmische benadering spelling Geletterdheid adolescente risicoleerlingen Begeleid hardop lezen Schrijfvaardigheid maatschappijvakken Zelfcontrole talen Woordenschat differentiatie Taallijn peuters kleuters Interactief taalonderwijs Taal bij het jonge kind NT2 bij migrantenkinderen Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal? OGO bovenbouw Meertalige contexten Schooltaal woordenschat po Taalontwikkeling NT2-stimuleren taalontwikkeling Taalgericht onderwijs Goed taal- en leesonderwijs Rijk taalaanbod Taalachterstand Taalles als taallab Taalonderwijs BBL Taal en omgeving Tweetaligheid Reflectieopdrachten en zelfregulatie Woordenschat uitbreiden Woordenschat en ICT Woordenschatlessen Tips woordenschat
Lezen
Effectief leesonderwijs Begrijpend lezen Leesdorst lessen - 1 Leesdorst lessen - 2 Begrijpend lezen vak Boekenmaatjes voorlezen Close Reading Denkend lezen Goede schoolteksten Leerstijlen Digitaal voorleesprogramma DIVO Effecten digitaal leermiddel Aanpak begrijpend lezen Leesonderwijs ZML Leesonderwijs ZML 1 Schrijven en lezen Interactief voorlezen Vmbo leerlingen Leescoaches Slechthorende dove leerlingen Letters leren Effectief leren spellen Lezen en spellen Tips motivatie lezen technisch begrijpend studerend lezen Begrijpend lezen po Begrijpend leesresultaten Pictoverhalen lezen Woordenschat leesbegrip Leuke schoolteksten Leesbegrip zaakvakken po Begrijpend luisteren en lezen Leesvaardigheid zaakvakken Leesprestaties groep 6 po 2011 Vloeiend lezen
Lezen - dyslexie
Begeleiding dyslexie Gave van dyslexie Dyslexie behandeling Dyslexie en depressie Dyslexie kenmerken Krachtig anders leren Lettertype Dyslexie Ontwikkelingsdyslexie Dyslexieverklaring terecht? Tijdig signaleren Dyslexie tips Eindexamen en dyslexie Interventies dyslexie relatie frans-spaans en dyslexie in vo
Samenwerken
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Schrijven
Schrijfonderwijs verbeteren Academische synthesistaken Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO Verbetering schrijven po
Spelling
Spellingvaardigheid De speller Spelling instructie Spelling methode Expliciete instructie Opbrengstgericht werken bij spelling Leren spellen Spelling oefenen Spelling toetsen Spellingtraining Spellen en stellen
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs VO Invloed scholen burgerschap leerlingen Socialisatie leerlingen Gescheiden onderwijs Burgerschapscompetenties Video games vo
Gym
Effect beweging Spel en beweging Samenwerkend leren bij gym Springen en rennen
Beroepsonderwijs
Computergames wiskunde Computergames wiskunde reflectie GeÔntegreerd taal/vakonderwijs meerwaarde woordenschat citotoetsen
Techniek
Techniek en vakmanschap Practicum als onderwijsactiviteit Fascinerende ontdekkingen Empirische cyclus (1) Techniek: Leren door doen Empirische cyclus (2) Techniek talent Techniek attitude Vliegwielen begrijpend lezen po
VO en MBO
Kenmerken MBO-studenten
Kunst
Assessment kunsteducatie Componeren Cultuurprofiel Kind centraal Tien effecten van kunst Kunstonderwijs Muziekeducatie Praten over kunst Tekenles CultuurcoŲrdinator
Engels
Engels aanbieden aan kleuters met taalachterstand Stimulering leesvaardigheid vo
Exacte vakken
TIMSS-2015 Programmeren Exacte vakken 2008 Exacte vakken 2007 Exacte vakken 2011 Internationaal basiSS 2015 Interesse voor bŤta

 

Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!

HelŤn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 5 april 2017

Jong, H. de (2017) Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!
Geraadpleegd op 17-08-2017,
van http://wij-leren.nl/beter-schrijfonderwijs-door-formatieve-feedback.php

Inleiding

The teacher is the best writer of the class, so: model, model, model!” (Gallagher, 2011).

Het spreekt toch vanzelf dat een leraar beter schrijft dan zijn leerlingen. Wij hebben alleen al in onze opleiding vele teksten geproduceerd. Daarnaast zijn we bijvoorbeeld geoefend in:

  • het opstellen van een sollicitatiebrief;
  • het notuleren van vergaderingen;
  • het invoeren van kindgegevens in ParnasSys.

Het zou vanzelfsprekend moeten zijn dat wij onze eigen schrijfervaring benutten om model te staan voor onze leerlingen (Gallagher, 2011; Read, 2010). Leerlingen kunnen veel meer profiteren van de schrijfervaring van hun leraren!

Uit de verzamelde opmerkingen van collega’s over het schrijfonderwijs blijkt dat er nog wel schrijfwinst behaald kan worden door meer te ‘modelen’. In dit artikel wordt onze schoolpraktijk gespiegeld aan de theorie. Om maar meteen één misverstand weg te nemen: het gaat hier niet in de eerste plaats om handschriftonderwijs!

De aandacht voor vormelijke nauwkeurigheid (spelling en handschrift) behoort in de laatste fase van het schrijfonderwijs (Verheyden, 2011). Leerlingen gaan creatiever en complexer formuleren als we dit doel uitstellen. In de tussentijd kan stellen op de computer soelaas bieden.

Modelen van motivatie

”Wij slaan de schrijfopdrachten uit de taalmethode vaak over, het programma is overvol en de onderwerpen niet interessant!” (leerkracht groep 6)

Volgens Brouwer (2010) is het stel-/schrijfonderwijs vaak ‘het ondergeschoven kindje’ binnen taalvaardigheidsonderwijs. Inspecteur primair onderwijs Franssen (2008) heeft het zelfs over een stiefkind, waar leraren relatief weinig aandacht aan besteden. Overslaan is echter geen optie want goed schrijven leer je door veel te schrijven (Bosman, 2003; Verheyden, 2011).

“Leraren mogen geen schrijfopdrachten overslaan”

Het is daarbij wel zo motiverend als de onderwerpen aansprekend zijn voor leerlingen. Ga zelf maar eens enthousiast schrijven over andermans hobby waar je helemaal niets mee hebt. Schrijfopdrachten dienen echt en interessant te zijn om leerlingen gemotiveerd te krijgen (Gallagher, 2011; Graham, 2008).

  1. Norden (2013) adviseert in de eerste plaats een koppeling van schrijven aan andere taaldomeinen, bijvoorbeeld lezen. Wanneer je mag schrijven over wat je gelezen hebt kan de flow van leesmotivatie zomaar vloeiend overlopen in een creatief verhaal.
  2. Een tweede goede koppeling is die tussen schrijven en natuur & techniek, wereldoriëntatie en kunst & cultuur.

Hiermee worden twee lastige vliegen in één klap gevangen. Leerlingen raken door de zaakvakken geïnteresseerd in een breed scala aan onderwerpen en een creatieve schrijfopdracht kan bijvoorbeeld geïntegreerd worden als verwerking van de geschiedenisles, wat tijdwinst oplevert.

Modelen van doelen

“Wat is de zin van het herschrijven van een stelopdracht? Dat vragen de leerlingen mij en ik vraag het mezelf ook weleens af.” (leerkracht groep 8)

Smits & Van Koeven (2016) beschrijven de volgende stappen voor een goede schrijfles:

  • schrijfstart;
  • kladversie;
  • reviseren;
  • proeflezen;
  • publiceren.

Inzicht in dit proces helpt leerlingen te begrijpen dat revisie en proeflezen van de kladversie een beter eindproduct opleveren. De meest effectieve interventie bij schrijfonderwijs is het stellen van doelen (Koster, Tribushinina, De Jong & Van den Bergh, 2015; Verheyden, 2011). Daarbij moet vooraf duidelijk zijn welk schrijfdoel deze les voorop staat.

“Leerlingen hebben meer inzicht nodig in het doel van schrijven”

Er kan een keuze worden gemaakt uit de criteria van Graham (2008).

“Het gaat er om dat je verhaal logisch te volgen is (structuur). Of het gaat om duidelijke ideeën. Of het gaat om goed en precies woordgebruik. Vandaag zijn vloeiende zinnen het belangrijkst. Morgen een goede titel. Ik let deze keer op spelling en grammaticale fouten. Of het gaat bij dit project vooral om een leuk product.”

Deze interventie van het stellen van een doel is het sterkst als leerlingen het doelen modelen door de leerkracht doorzien en vooraf zelf criteria op mogen stellen. Ten slotte moet de leerkracht nog ‘modderen’ modelen. Het is goed als de leerlingen zien dat het bij de leerkracht ook niet altijd vanzelf gaat (Gallagher, 2011)!

Modelen van feedback

“Ik heb een leerling die geen spelfouten wil maken. Hij vraagt steeds hoe een woord geschreven wordt.” (leerkracht groep 4)

Dit is een prachtig voorbeeld van onze rode pen, die de leerling raakt en vervolgens als een boemerang weer bij de leerkracht op het bureau belandt. Het is niet zo verwonderlijk dat ze zijn gaan denken dat vormelijke nauwkeurigheid het hoogste doel is bij schrijven als we nergens anders op beoordelen.

Feedbacktrechter van Culham (2003)

De feedbacktrechter van Culham (2003) laat zien dat de ideeën van de schrijver, de structuur van de tekst, de persoonlijke stem van de schrijver, zijn woordkeuze en de zinsvloeiendheid in deze volgorde van feedback moeten worden voorzien. Spelling en interpunctie vormt daarbij het sluitstuk.

Feedback vooraf en ongoing feedback zijn het krachtigst (Peterson, 2010).

“Van schrijfwerk dat achteraf wordt nagekeken leert de leerling niets”

De feedback op deze criteria kan het best door de leerkracht worden gegeven, maar leerlingen kunnen elkaar van peerfeedback voorzien op de gedachten, woorden en emoties die het verhaal bij hen oproept. Vervolgens bepaalt de leerling zelf of hij daar iets mee doet: hij is de eigenaar van zijn eigen schrijfproces.

Model deze feedback door samenwerking te structureren en het geven van tips en tops bij plannen, ontwerpen, schrijven en reviseren. Dat heeft een positief effect op de schrijfmotivatie (Graham, 2008) en het zelfvertrouwen (Peterson, 2010).

Conclusie

Schrijfopdrachten overslaan is geen optie, goed schrijven leer je door veel schrijven. Motivatie voor schrijven is van essentieel belang en kan bevorderd worden door een koppeling met andere taaldomeinen en de zaakvakken. Een positief effect daarbij is dat het lesprogramma minder vol raakt.

Leraren moeten de stappen van een goede schrijfles beter toepassen zodat leerlingen begrijpen wat de plaats van revisie is in het schrijfproces. Hierbij is het helpend om afstand te nemen van het werkboek en voor de kladversie ander papier te geven dan voor het eindproduct.

Feedback is een krachtig instructiemiddel dat vooraf en tijdens het schrijven gegeven moet worden. Wanneer de leerkracht deze feedback goed modelt kunnen medeleerlingen zowel spontaan als georganiseerd elkaar van uitstekende tips en tops leren voorzien.

Bronnen

  • Bosman, A. & Van Orden, G. (2003). Het fonologisch coherentiemodel voor lezen en spellen. Pedagogische Studieën, 80, 391-406.
  • Culham, R. (2014). The writing thief. Newark, DE: International Reading Association.
  • Franssen, I. (2012) in Inspectie van het onderwijs. Focus op schrijven: het onderwijs in het schrijven van teksten. Stand van zaken en suggesties voor kwaliteitsverbetering.
  • Gallagher, K. (2011). Write like this: Teaching real-world writing through modeling & mentor texts. Portland, ME: Stenhouse Publishers.
  • Graham, S. (2008). Effective writing instructions. Wisconsin Rapids, Renaissance Learning, Inc.
  • Koster, M.P., Tribushinina, E., De Jong, P. & Van den Bergh, H.H. (2015). Teaching children te write: a meta-analysis of writing intervention research. Journal of Writing Research, 7(2), 299-3224.
  • Norden, S. van (2013). Schrijven in het hart van het taalonderwijs. MeerTaal, 1(1), 20-23.
  • Peterson, S.S. (2010). Improving Student Writing. Using Feedback as e teaching Tool.
  • Read, S. (2010). A Model for Scaffolding Writing Instruction: IMSCI. The Reading Teacher, 64(1), 47-52.
  • Smits, A. & Van Koeven E. (2016) Schrijfonderwijs: de ‘six and one traits’ en meer. Blog geletterdheid en schoolsucces.
  • Verheyden, L. (2011). Schrijfonderwijs aan jonge kinderen en hun toekomende leraren. Drie blikverruimers vanuit onderzoek. Tijdschrift taal, 2(4), 29-38.

Jong, H. de (2017) Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!
Geraadpleegd op 17-08-2017,
van http://wij-leren.nl/beter-schrijfonderwijs-door-formatieve-feedback.php

Gerelateerd

Betrokken Leerlingen
Betrokken Leerlingen
Rotterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
Zinvol toetsen in het primair onderwijs
Zinvol toetsen in het primair onderwijs
Een andere kijk op toetsen in groep 3 t/m 8
Medilex Onderwijs 
Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Krijg grip op motivatie van leerlingen!
Kenniscentrum SIEM 
Gratis inspiratiesessie ĎHet nieuwe denken in kwaliteitszorgí
Gratis inspiratiesessie ĎHet nieuwe denken in kwaliteitszorgí
Van kwaliteitszorg naar kwaliteitscultuur.
De lerende school 
Nakijken leerlingenwerk
Nakijken: nut en noodzaak
Marcel Schmeier
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Leren van toetsen
Effectief formatief toetsen - vijf strategiŽn met voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Formatief evalueren
Formatief evalueren, hoe pak ik dat aan in mijn les? Tien voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Omdenken met data
21e eeuwse vaardigheden inzetten bij het kijken naar data
Wendy Brasz en Myra den Haan
Toetsrevolutie
Toetsrevolutie - Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs
HelŤn de Jong
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel

Ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleiding
Heeft aandacht voor ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleidingen resultaat?
Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Effecten van formatief evalueren
Wat zijn de effecten van formatief evalueren?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Welke didactische strategie bevordert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen?
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Prestaties en etniciteit
Motivatie bij verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond
Voorwaarden formatieve toetsing
Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing Ė reviewstudie
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Kennisrotonde - stel je vraag

Leren in de 21e eeuw - gratis e-book

Verkiezing onderwijscooperatie

Schrijfonderwijs verbeteren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.