Bang voor ouders? Tips voor een betere samenwerking.

Peter de Vries

Principal consultant bij CPS

  

p.devries@cps.nl

  Geplaatst op 1 juni 2015

De Vries, P. (2015) Bang voor ouders.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/bang-voor-ouders.php

Tips voor een betere samenwerking

Op 4 april 2014 meldde CNV Onderwijs dat de helft van de jonge leraren wil stoppen met zijn baan. Een van de redenen die zij opgaven was ‘mondige, respectloze ouders’. Er zijn ouders die over de grens gaan en te veeleisend zijn. Hoe kun je dit gedrag ombuigen of beter nog: voorkomen? En waar komt dit gedrag vandaan? 

Vaak wordt ouderbetrokkenheid opgevat als het zo goed mogelijk informeren van ouders. Het gaat dan om informatie over het welbevinden van de leerling, over zijn leerresultaten of het meedelen van algemene informatie. Samenwerken is echter meer dan informeren, want het eenzijdig informeren werkt niet meer in deze tijd. Het is gebaseerd op het oude idee dat de leraar alles weet en ouders veel minder.

We leven in een tijd dat de meeste informatie voor iedereen beschikbaar is. Dit zorgt ervoor dat ouders veel weten naast het feit dat zij hun kind het beste kennen. Niet alleen via Google, maar ook door vragen te stellen op allerlei forums, aan andere ouders of aan andere leerkrachten in Nederland. En als ze daar zelf niet handig in zijn, dan is er altijd wel iemand in hun omgeving die deze kennis voor hen verzamelt. Daarmee heeft de onderwijsprofessional een andere rol gekregen richting ouders.

Het gaat niet zozeer meer om het informeren van ouders maar om het samen met ouders zoeken naar de beste aanpak. Het vooral informeren van ouders roept dikwijls irritatie op, zeker wanneer de leraar op zijn professionele strepen gaat staan. Dat maakt ouders al gauw over-assertief. 

Maak het ouders niet naar de zin 

Op Nederlandse scholen besteden we veel aandacht aan het tevredenstellen van ouders. Scholen zijn verplicht om regelmatig een oudertevredenheidsonderzoek af te nemen. Dit tevredenheidsdenken heeft ervoor gezorgd dat we ouders als klant van de school zijn gaan zien en ouders zich te veel als consument zijn gaan gedragen. Ouders zijn echter geen klanten, maar samen met de school zijn zij verantwoordelijk voor de beste ontwikkeling van hun kind.

Dit zou wel eens de verklaring kunnen zijn voor het feit dat ouders zich te mondig en respectloos gedragen. De school kan dit (on)tevredenheidsdenken doorbreken door het gesprek aan te gaan over het gezamenlijke doel, de gezamenlijke ambitie voor het kind.

Werk altijd vanuit een relatie

Werk nooit met andermans kinderen zonder een relatie. Dit betekent dat een individueel startgesprek aan het begin van het cursusjaar een must is. Een gesprek waarin de leerling en zijn ouders (opnieuw) kennismaken met de leerkracht. Dat kan ook met kleuters erbij. In dit gesprek staat het aangaan van een relatie centraal en niet de inhoud of kennisoverdracht.

Dus geen omgekeerde tienminutengesprekken of vooraf vragen meegeven aan ouders,

maar gewoon een start van het jaar maken met het kind in het middelpunt. Dit bouwen van de relatie levert veel goodwill en wederzijds begrip op, zodat van respectloosheid en over-assertiviteit waarschijnlijk nauwelijks sprake meer zal zijn in de rest van het jaar.

Fase Gedrag ouders Disfunctioneel gedrag leraar Behoefte ouder Adequaat gedrag leraar
Ontkenning Ongeloof Ontkennen
Oorzaak zoeken bij de
school alleen
Alles verwachten van
een Second Opinion
Refereren aan familie
die het probleem ook
niet ziet
In een hoog tempo
storten op onderzoek
Onbegrip
Irritatie
Boosheid
Proberen te overtuigen
met feiten en
cijfers
Ouders erop wijzen
dat ze ongelijk hebben
Onderzoek
Overtuiging
Geruststelling
Tijd
Bewijs
Begrip familie
Second Opinion
Luisteren
Tijd geven
Overtuigen met feiten en bewijzen
Stimuleren van een second
opinion
Zoeken naar gemeenschappelijk
perspectief met ouders
Boosheid Boosheid:
Ernstige verwijten
naar school of zichzelf
Onredelijkheid
Agressie:
Verbaal
Fysiek
Intimidatie
Boosheid:
Afsluiten (er boven
staan)
Ouders boosheid
verbieden
Ouders benaderen
met argumenten
Zelf boosheid uiten
Agressie:
Zelf agressief worden
Het alleen oplossen
Niet delen met de
directie
Boosheid:
Erkenning
Ruimte voor boosheid
Uiten van boosheid
Agressie:
Extreme behoefte aan
erkenning
Extreme behoefte aan
ruimte voor boosheid
Extreme behoefte aan
uiten van boosheid
Grenzen!
Boosheid:
Erkennen van boosheid
Ruimte geven aan boosheid
Ruimte geven aan uiten van
boosheid
Agressie:
Grenzen aangeven
Inschakelen van de directie
Activiteiten organiseren om de
relatie met ouders te herstellen
Verdriet Huilen
Heel vertrouwelijk
worden
Vastklampen aan een
leraar
Schijnbare onverschilligheid
In het verdriet van
ouders meegaan
Eigen verdriet delen
met ouders
De ouders met
hun verdriet willen
helpen
Begrip
Ruimte voor verdriet
Professionele distantie
van de leraar
Een leraar die zijn eigen
grenzen bewaakt
Luisterend oor
Ruimte geven aan verdriet
Professionele distantie
Het bewaken van de rol als leraar
Het bewaken van grenzen tussen
leraar en ouder
Het verwijzen naar een hulpverlener
indien nodig
Acceptatie Acceptatie
Ouders zijn blij en
tevreden hoe het
met hun kind gaat
ondanks eventuele
problemen.
Schijnacceptatie
Ouders zeggen
tevreden te zijn hoe
het gaat met hun
kind, maar nauwelijks
enthousiast en
spontaan
Acceptatie
Ervan uitgaan dat
het acceptatieproces
nooit meer
terugkomt
Schijnacceptatie
Het erbij laten zitten
Acceptatie
Opgebouwd vertrouwen
in de school niet
beschamen
Schijnacceptatie
Werkelijke interesse
langdurig tonen
Opbouwen vertrouwensrelatie
Tijd
Acceptatie
Zorgvuldig blijven om vertrouwen
niet te beschamen
Schijnacceptatie
Werkelijke interesse langdurig
tonen
Opbouwen vertrouwensrelatie
Tijd geven
Stagnatie acceptatie-proces Ouders blijven ontkennen,
boos en/of
verdrietig
Met ouders blijven
hangen in deze
fasen
Significante verandering
in het leven van
ouders (bijvoorbeeld
veranderende houding
van familie, door
ingrijpende gebeurtenis
leren rouwen, therapie
Eigen grenzen van professioneel
handelen bewaken

Een 10-minutengesprek voor elk kind is verleden tijd

Aan het einde van het bovengenoemde startgesprek worden afspraken op maat gemaakt. ‘One size fits all’, zoals 10-minutengesprekken voor ieder kind, is niet meer van deze tijd, aangezien kinderen allemaal een andere aanpak in communicatie verdienen.

  • Zo is voor de ene leerling een rapportgesprek een prima optie;
  • maar een ander kind vraagt een huisbezoek;
  • voor weer een andere leerling is twee keer een gesprek van een kwartier een prima plan en tussendoor is er vooral mailcontact;
  • oor het ene kind is het juist goed om bij gesprekken aanwezig te zijn;
  • in andere situaties is het beter dat er alleen een gesprek met ouders plaatsvindt. 

Bij het afspreken van een communicatieplan op maat staat niet de behoefte (tevredenheid) van ouders centraal, maar wat nodig is voor het individuele kind. In de praktijk zien we dat leerkrachten én ouders moeten wennen aan deze andere manier van werken, maar dat dit een winsituatie is voor alle betrokkenen.

  • Voor de leerling omdat er wordt samengewerkt op een manier die het beste bij zijn ontwikkeling past.
  • Voor ouders omdat er afspraken kunnen worden gemaakt die het beste aansluiten op hun individuele werksituaties. Veel ouders blijken bovendien best een keer vrij te kunnen maken voor een moment na schooltijd.
  • En voor de leerkracht levert het zelfs vaak tijdswinst op omdat er efficiënt wordt gewerkt, omdat niet met elke ouder heel frequent contact nodig is als de basis aan het begin eenmaal goed gelegd is tijdens het startgesprek.

Deze vorm levert bovendien minder frustraties op, want natuurlijk komen ouders opdagen bij gezamenlijk gemaakte afspraken.

"Passend onderwijs betekent zo passende ouderbetrokkenheid".

Lastige ouders bestaan niet

Lastige ouders bestaan niet, alleen ouders die het moeilijk hebben. Veel ouders doorlopen een acceptatieproces als er iets met hun kind is. Dat begint vaak met ontkenning:

‘thuis leest mijn kind al wel’ of:

‘mijn kind zou zeker havo moeten kunnen doen.’

Hoe langer de school deze ontkenning bestrijdt of vindt dat ouders ‘realistisch naar hun kind moeten kunnen kijken’, hoe ingewikkelder het wordt. Ontkenning vraagt altijd om erkenning door de school. Daarna volgt meestal boosheid die vaak gericht is op de school: zij zou er alles aan moeten doen dat de leerling niet verder stagneert in zijn ontwikkeling. Sommige ouders zetten de school onder druk om het probleem te verhelpen. Maar ook boosheid vraagt om erkenning en begrip. Zo bezien is realistisch kijken naar je eigen kind vaak een moeilijke opgave voor ouders.

Pas na de fasen van ontkenning en boosheid is er ruimte voor eventueel verdriet. En als deze drie fasen zijn doorlopen ontstaat er acceptatie. Zie voor de uitleg het schema hiernaast. Het niet onderkennen van deze fasen is vaak een belangrijke oorzaak dat ouders in hun emotie grenzen overgaan. Het begeleiden van ouders in deze fasen vraagt alleen maar om een gezonde en begripvolle houding.

Je hoeft er geen maatschappelijk werker voor te zijn.

Rol begeleiders

Begeleiders in het onderwijs hebben vaak een belangrijke rol in de preventie van lastig gedrag van ouders. Als ambulant- of intern begeleider zie je vaak het risico dat een collega loopt door onhandige uitspraken over ouders of niet slimme acties naar ouders. Maak dit vooral bespreekbaar met je collega, in de eerste plaats in het belang van het kind, maar ook in het belang van de ouders en in zijn of haar eigen belang. En mocht dit geen effect hebben, kaart het dan aan bij de directeur.

Literatuur

  • Bakker, J., Denessen, E., Dennissen, M. & Oolbekkink-
  • Marchand, H. (2013). Leraren en ouderbetrokkenheid: Een reviewstudie naar de effectiviteit van ouderbetrokkenheid en de rol van leraren daarbij. Nijmegen: Radboud Universiteit.
  • Lusse, M. (2013). Een kwestie van vertrouwen: Een ontwerpgericht onderzoek naar het verbeteren van het contact met ouders in het ‘grootstedelijke’ vmbo als bijdrage aan preventie van schooluitval. Proefschrift. Rotterdam: Rotterdam University Press
  • Vries, P. de (2010). Handboek Ouders in de school (3e druk), Amersfoort: CPS.
  • Vries, P. de (2013). Ouderbetrokkenheid 3.0 Van informeren naar Samenwerken, Amersfoort: CPS. 
  • Oostdam, R.J. & Vries, P. de (redactie) (2014). Samen werken aan leren en opvoeden. Basisboek over ouders en school. Bussum: Coutinho

 

De Vries, P. (2015) Bang voor ouders.
Geraadpleegd op 24-01-2017,
van http://wij-leren.nl/bang-voor-ouders.php

Gerelateerd

Verkorte opleiding voor de intern begeleider
Verkorte opleiding voor de intern begeleider
Leer leerlingenzorg optimaal vormgeven
Studiecentrum B&O 
Ouderbetrokkenheid
Ouderbetrokkenheid - communicatie - educatief partnerschap
Arja Kerpel
Ouderbetrokkenheid 3.0
Ouderbetrokkenheid 3.0
Peter de Vries
Digitale oudercommunicatie
Digitale oudercommunicatie - welk instrument gebruik ik?
Menno van Hasselt
Keurmerk ouderbetrokkenheid
Keurmerk ouderbetrokkenheid
Peter de Vries
Ouderbetrokkenheid een hype?
Ouderbetrokkenheid: een hype?
Peter de Vries
Ouders en onderwijs
School en ouders: samen sterker dan alleen!
Noëlle Pameijer
Tevredenheidsonderzoek
Klantgerichtheid en oudertevredenheid
Ronald Dulmers
Educatief partnerschap
Samen leren begint bij communiceren
redactie
Iedere ouder telt
Iedere ouder telt - de vitale plek van ouders in de schoolloopbaan
Anne van Hees
Missers met ouders
Missers met ouders - zes vormen die niet werken
Peter de Vries
Klagende ouders
Klagende ouders willen (n)iets
Ivo Mijland
Communicatie ouders
Professioneel communiceren met ouders
Korstiaan Karels
School en ouder
School en ouder, schouder aan schouder
Arja Kerpel
Samen sterk
Samen sterk - Ouderbetrokkenheid en schoolsucces
Arja Kerpel

Vroegtijdig verwijzen
Zijn leerlingen die op jongere leeftijd naar speciaal basisonderwijs (sbao) of speciaal onderwijs (so) worden verwezen succes...
Tweelingen
Wat is beter voor tweelingen: in verschillende klassen of bij elkaar?
Ouderbetrokkenheid en leerresultaten
Wat is de relatie tussen ouderbetrokkenheid en leerresultaten?
Ouderportalen
Welke voor- en nadelen zien scholen, ouders en besturen in ouderportalen?
Nurture of nature
Invloed van gezin, school en docent op ontwikkeling natuurlijke talenten in het basisonderwijs
Welwillend tegenover zorgleerlingen
Ouders welwillend tegenover ‘zorgleerlingen’ in de klas
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Digitaal oefenen en ouderbetrokkenheid bij taal- en rekenprestaties in het voortgezet onderwijs
Leraren en ouderbetrokkenheid
De rol van leraren in de effectiviteit van ouderbetrokkenheid
Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po
Ouderbetrokkenheid bij schoolbeleid van het primair onderwijs
Ouderparticipatie nieuwe leren
Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op scholen met vormen van ‘nieuw leren’
Onderwijs-ouderbetrokkenheid
Onderwijs op maat en ouderbetrokkenheid
Ouderbeleid achterstandsleerlingen
Ouderbeleid in scholen met veel en weinig achterstandsleerlingen
Keuzevrijheid
Keuzevrijheid van ouders bij het onderwijs voor kinderen met beperkingen
Positie ouders binnen LGF
Positie van ouders binnen de Regeling Leerlinggebonden Financiering (LGF)
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

NOT 2017

Reviews ontwikkelingsmateriaal

Passende ouderbetrokkenheid



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.