Onderwijs2032
Onderwijs2032 professionalisering Stellingen #2032 Curriculum geen visie Time-out 2032 Platform #onderwijs2032 Vreemde talen onderwijs Overdenkingen Schnabel I Nationaal curriculum
Algemeen
Schoolorganisatie Leerstofjaarklassensysteem is failliet! Kindgericht onderwijs Formatieve assessment Nederlands onderwijsstelsel Leren zichtbaar maken Onderwijsverslag 2013-2014 Schooladvies 10 vragen bij OGW Brede school Schoolopbrengsten essentie Condities buitenschoolse opvang Essential Schools Leerweg mbo Adaptieve software Meritocratie en scholen Teamgrootte mbo In zeven stappen naar zinvol leren Leeropbrengsten gebruiken Kleine scholen Doorstroom mbo-hbo Normjaartaak Onderwijs idealisten Onderwijskansenbeleid Onderwijssysteem en creativiteit Onderwijsverslag 2012/2013 OGW in 4 niveaus Pijnpunten basisonderwijs Samenlevingsgerichte school Onderwijstijdschrift JSW Effecten brede scholen Bouwstenen verandercapaciteit Werkdrukbeleving Opgestapelde veranderingen Implementatie wet OKE Onderwijsakkoord 2013
bestuur
Functioneren LCTI Invloed sturingsdynamiek VO/MBO Luisterend bestuur
LVS
Begrip door zelftoetsen Functionele toetsvragen Update Citonormen Cito hernormering Citoscore hanteren Citoscore misverstanden Cito spelling toets 1 DTT niet formatief Formatief toetsen Formatief evalueren Leerwinst formatief toetsen Leren van toetsen GAS methodiek De inspectie gaat mank Toetsing en motivatie Kwaliteit toetsen Leerlingvolgsysteem Leren van data Toetsuitslag interpreteren Objectief beoordelen Omdenken met data Computer Adaptieve Oefentoetsen Toetsvormen Schoolvaardigheidstoets spelling Formatief toetsen po Cito spelling toets 2 Minder standaardtesten Teaching to the test Een sober leerlingvolgsysteem Testen voor het LVS Toetsen en hulp(middelen) Waarde cito-toets Naar een goede toets Update normeringen Volgen van de ontwikkeling Voorwaarden formatieve toetsing Wegcijferen door toetsen Referentieniveaus po
LVS - DLE
Uitleg DLE DLE geschiedenis DLE kritiek weerlegd
LVS - Eindtoets
Centrale eindtoets Onderwijsinspectie eindtoets Gevolgen verplichte eindtoets Eindtoets overbodig Route 8 en IEP eindtoets Gelijke kansen Verplichting Eindtoets ongewenst Eindtoets Engels
LVS - Kleuters
Groep 1 en 2 niet toetsen Kleuters en inspectie Kleuters toetsen Kleuters zonder cito Stop de kleutertest
LVS - leestoetsen
Voorbereiden op toetsen Leesrijpheid toetsen Leesrijpheid deel 1 Leesrijpheid deel 2 Leesrijpheid deel 3 Data analyse Grip op leesbegrip Woordenschattoets
Ouders
Ouderbeleid achterstandsleerlingen Ouderparticipatie nieuwe leren Ouderbetrokkenheid schoolbeleid po Participerende ouders Studiekeuze vmbo
profiel
Dalton kernwaarden Identiteit school Marktgerichte school Open dag school School met pit School profileren Schoolprofilering Website verbeteren Schoolinterieur Social media school
Professionalisering
welke interventies verhogen de effectiviteit van grote docententeams?
Onderwijskwaliteit
Lerarenvaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs Onderwijstijd Brede vorming Groepsgrootte Schoolgrootte Excelleren Onderwijsachterstandenbeleid Kwaliteit in de klas Ontwikkeling kwaliteitszorg Kwaliteitszorg onderzoek Kwaliteitszorg po Onderwijskwaliteit po 2009 2012 Educational governance Sturen kwaliteit po Opbrengstgericht werken Overladenheid Perspectieven kwaliteit Publicatie eindtoets Welke rapportvormen geven goed inzicht? Streven naar kwaliteit po Onderwijsontwikkeling Visitatie onderwijs 2 Visitatie onderwijs 1
Sociaal
Sociale context scholen
Samenwerken
Lerende netwerken Duobanen
Differentiatie
DifferentiŽren is te leren
Leiding geven
Balans in basisbehoeften Schoolleider als hitteschild HRM schoolprestaties Visie en kernwaarden Leiderschap tonen Leiderschapsstijlen Leidinggeven autonomie Pedagogisch leiderschap Luisteren bij leiderschap Sturen door luisteren Responsief leiderschap AOC Schoolleider als regisseur Positie schoolleider Stakeholders Teamontwikkeling Onderwijskundig leiderschap
Onderwijssysteem
Uitgangspunt van leren 21st century skills Persoonlijk leren Doorstroom groene beroepskolom Resultaten arbeidsmarkt Continurooster Kleuterverlenging Zittenblijven of versnellen Onderwijsstelsels Keuze vervolgopleiding mbo Gemeentelijke beleid Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen Leerplan in beeld nieuwe leren po Leerlingpopulatie en resultaten Vier centrale functies onderwijs Schoolkenmerken cognitieve prestatie Loslaten leerstofjaarklassensysteem effect op ontwikkeling Adaptief onderwijs Onderwijswaarden
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs
Nieuwsbrief
Nieuwsbrief 2017 - 1 - 11
Schoolontwikkeling
Duurzaam onderwijs Beleid zwakpresterende school po Duurzame schoolontwikkeling Lokale Educatie Agenda LEA Organiseren gepersonaliseerd leren Gepersonaliseerd leren Kwaliteitszorg po Kwaliteitszorg innovatie Leernetwerken po Leeromgeving De lerende school Onderwijs- en schoolontwikkeling Ontwikkelen van wijsheid Vaardigheden gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar in lespraktijk
Beroepsonderwijs
Ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleiding Aansluiting overgangen po/vo en vmbo/mbo Werken en leren Eindexamencijfer vmbo voorspeller schoolsucces havo? Formatieve beoordeling docenten Motivatie schoolprestaties Verpleegkundig onderwijs evalueren Ontwikkeling vakmanschap Publieke waarde MBO Groene mbo duurzaamheid
Problemen
Onderwijsachterstandenbeleid periode 2005 2009 Onderwijsachterstanden OAB Onderwijsachterstanden 1988 2002 Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
VO en MBO
Mentoraat groepsgrootte werkbeleving docenten effecten studenten mbo WetenschapsoriŽntatie LoopbaanoriŽntatie in VO Integratie wiskunde Passend Onderwijs IMPROVE methode metadenken Nederlands leerprestaties Motivatie leerlingen Motivatie onderwijs in groepen Motivatie onderbouw vo Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen Schoolkeuze havo/vwo Management en organisatie Motivatie verhogen TIME Wiskundige denktactiviteit Leren van teksten Heterogene brugklas
VVE
Aansluiting VVE en schoolloopbaan Beleid onderwijsachterstanden PO Onderwijsachterstandenbeleid Effecten vroegschoolse educatie Gemeenten schoolbesturen Effectiviteitskenmerken Doelgroepkinderen
Passend onderwijs
Onderwijszorgroute Clusteren van leerlingen Integratie Downsyndroom Vroegtijdig verwijzen Handelingsgericht passend onderwijs Instrumenten passend onderwijs Integratie onder Rugzak beleid OPP en IQ Rugzakbeleid LGF Luc Stevens over passend onderwijs Onafhankelijkheid CvI s Kwaliteit met NSCCT Ontwikkeling voorwaarden Ontwikkelingsperspectief OPP als groeimodel Regionale Expertise Centra Passend onderwijs Brede school en integratie Integratieklas ZML Kengetallen vervolgmeting Inzet klassenassistent Leerkracht en Passend Onderwijs Passend onderwijs VO Regionale ontwikkeling Ruimte voor leraren Zorgstructuren po/vo Aanpak po/vo Bureaucratie leerlingenzorg Weer Samen Naar School Toelaatbaarheid
Engels
Tweetalig onderwijs TTO schoolprestaties
Arbeidsvoorwaarden
Functiemix en salaris
ICT
digitale geletterdheid mediawijsheid computervaardigheden praktijkonderwijs

 

Aansluiting tussen voor- en vroegschoolse educatie en verdere schoolloopbaan

Geplaatst op 1 juni 2016

Managementsamenvatting

Het doel van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is jonge kinderen (peuters en kleuters) die dat nodig hebben een betere start te geven in het basisonderwijs. Voor- en vroegschoolse educatie is de verzamelnaam voor de methodische en systematische aanpak van de ontwikkeling van jonge kinderen, vaak met behulp van educatieve programma’s. Deze zogenoemde VVEprogramma’s worden uitgevoerd in combinaties van peuterspeelzalen of kinderdagverblijven en basisscholen en hebben als doel om onderwijsachterstanden te voorkomen of te bestrijden bij jonge kinderen die de doelgroep vormen van het achterstandenbeleid. Idealiter volgen jonge kinderen een VVE-programma in een voorschoolse voorziening én in de kleutergroepen van hun basisschool, liefst hetzelfde programma, en is er sprake van een doorgaande lijn in aanpak. Om blijvende effecten van VVEprogramma’s te bereiken wordt bovendien het realiseren van een doorgaande ontwikkelingslijn ná de kleutergroepen noodzakelijk geacht.

In deze ontwikkelingslijnen zijn twee breekpunten te onderscheiden:

  • De aansluiting tussen de voorschoolse educatie (op de peuterspeelzaal of in de kinderopvang) en de vroegschoolse educatie op de basisschool, en
  • De overgang in de basisschool, van de kleutergroepen naar het ‘echte leren’ in groep 3 en verder.

In het onderhavige onderzoek zijn deze twee ‘overgangen’, die van belang zijn voor het realiseren van een doorlopende ontwikkelingslijn, onderzocht.

Via interviews zijn data verzameld bij 33 koppels van basisscholen en voorschoolse instellingen (meest peuterspeelzalen, een enkele keer een kinderopvanginstelling). Deze waren geselecteerd op het feit dat er sprake is van samenwerking tussen beide en van gebruik van eenzelfde VVE-programma (twee belangrijke aspecten van een doorgaande lijn tussen voor- en vroegschoolse educatie). Vanwege deze kenmerken waren het overwegend scholen en instellingen met veel doelgroepleerlingen van het onderwijsachterstandenbeleid. De interviews waren er op gericht zo nauwkeurig mogelijk in beeld te brengen in welke mate en hoe de doorlopende lijn wordt gerealiseerd. Verder is via secundaire analyses op de databestanden COOL5-18 en pre-COOL nagegaan of een sterkere mate van een doorgaande lijn (voor beide ‘breuken’) een positief effect heeft op de leerprestaties van leerlingen.

Aansluiting tussen voor- en vroegschool

Uit de interviews, maar ook uit vragenlijsten die afgenomen zijn in pre-COOL komt een overwegend positief beeld naar voren van de mate waarin de aansluiting tussen voor- en vroegschool wordt gerealiseerd. Er is sprake van afstemming van programma’s, onderling overleg, gezamenlijke scholing, verdere aanvulling en ontwikkeling van programma’s, didactiek en volgsystemen, en de meeste doelgroepkinderen volgen inderdaad zowel in de voor- als in de vroegschool een VVE-programma. Er is interesse in de ontwikkeling in de richting van startgroepen (voorschoolgroepen onder de regie van de basisschool, waarin onder andere gewerkt wordt met een HBOopgeleide pedagogisch medewerker en een aanbod van vijf dagdelen per week) en hier en daar is men daar ook lokaal al mee bezig. Er worden in de onderzochte locaties veel inspanningen geleverd die in lijn zijn met de verwachtingen daarover in het VVE-beleid. Dit geeft steun aan de verwachting dat het werken aan die doorgaande lijn zich zou moeten vertalen in betere prestaties van de doelgroepkinderen van het onderwijsachterstandenbeleid in groep 2. Die verwachting komt echter niet uit. Integendeel, er is zelfs sprake van een negatieve samenhang tussen doorgaande lijn in termen van gevolgd programma en zowel de cognitieve vaardigheden (taal en rekenen) als sociale competentie van kinderen in groep 2, ook na controle voor individuele achtergrondkenmerken. Het is uiteraard weinig waarschijnlijk dat meer doorgaande lijn op zichzelf zou leiden tot lagere prestaties, daar bestaan geen inhoudelijke gronden voor. De verklaring moet eerder gezocht worden in de mogelijkheid dat de beschikbare individuele controlevariabelen (nog) onvoldoende corrigeren voor de verschillen in sociale achtergrond van leerlingen die wel of geen doorgaande lijn hebben gevolgd. Bij de meeste kinderen in het onderzoek (75%) is sprake van een doorgaande lijn qua programma. Dit zijn overwegend allochtone en autochtone doelgroepleerlingen (ouders maximaal LBO) én allochtone kinderen met MBO-opgeleide ouders. De kinderen die niet een doorgaand programma hebben gevolgd zijn over het algemeen autochtone kinderen die niet tot de doelgroep van het onderwijsachterstandenbeleid behoren. Beide groepen verschillen aanzienlijk van elkaar in scores op taal- en rekentoetsen en (in mindere mate) in scores op probleemgedrag en sociale competentie. Er is in de analyses weliswaar voor achtergrondvariabelen gecontroleerd, maar mogelijk is er toch nog niet gemeten achtergrond die ook nog meeweegt in dit onderzoek. Het zou zo kunnen zijn dat juist de groep die bereikt wordt met een doorgaand programma een groep is die extra zwaar is wat betreft achterstand. Bovendien zijn in het onderzoek vrijwel geen doelgroepkinderen die helemaal geen programma hebben gevolgd, dus deze controlegroep ontbreekt feitelijk. Dit bemoeilijkt de controle op sociale achtergrond.

Deze veronderstelling (onvoldoende correctie voor achtergrondvariabelen) kan ook helpen begrijpen waarom er negatieve effecten zijn gevonden van enkele kwaliteitsaspecten van de doorgaande lijn. Meer ervaring van leidsters en leerkrachten, meer contact tussen voor- en vroegschool en beter gebruik van het volgsysteem blijkt samen te gaan met lagere prestaties in groep 2. Dit wordt logisch als we bedenken dat op instellingen en scholen waar de zwaarste achterstandsgroep aanwezig is ook de meeste inspanningen worden gedaan om de doorgaande lijn te realiseren. Kennelijk is dat nog niet genoeg om de achterstand die deze groep heeft ten opzichte van meer kansrijke kinderen weg te werken.

Aansluiting tussen groep 2 en groep 3

De geïnterviewden in dit onderzoek vinden de aansluiting groep 2 – groep 3 overwegend verbeterd ten opzichte van vroeger, en wijzen daarbij vooral op het systematischer toetsen en de meer gerichte voorbereiding aan de hand van leerdoelen in de kleutergroepen. De SLO-leerlijnen die voor jonge kinderen zijn opgesteld spelen hier een belangrijke rol, ze worden in ieder geval veel gebruikt voor screening en vernieuwing van het eigen programma. Dat bevordert de doelgerichtheid en het leidt ook tot bijstellen van de doelen in de kleutergroepen naar boven (hogere eisen).

Toch vonden we, net zo als bij het onderzoek naar de effecten van een doorgaande lijn van voor- naar vroegschool, geen positieve effecten van meer of betere doorgaande lijn van groep 2 naar groep 3; in een enkel geval (rekenprestaties) zelfs negatieve effecten. Ook hier kan een mogelijke verklaring zijn dat juist op scholen waar kinderen zitten met zwaardere achterstand er extra doelen worden gesteld met betrekking tot de overgang van groep 2 naar groep 3 en er sprake is van meer (taal)stimulering in groep 2. Dit heeft echter kennelijk nog niet als resultaat dat op de langere termijn (de effectmaten zijn de prestaties in groep 5) de achterstand voldoende wordt teruggedrongen.

Details van het onderzoek

  
NWO-projectnummer:  413-09-073
Titel onderzoeksproject:  Aansluiting tussen voor- en vroegschoolse educatie en verdere schoolloopbaan
Looptijd:01-10-2009 tot 10-02-2014

Projectleider(s)

Naam Instelling E-mail
Drs. A.M. Veen Universiteit van Amsterdam aveen@kohnstamm.uva.nl

Projectuitvoerder(s)

Naam Instelling E-mail
Maartje Van Daalen Universiteit van Amsterdam  
Dorothé Elshof Universiteit van Amsterdam  
Merlijn Karssen Universiteit van Amsterdam  
Jaap Roeleveld Universiteit van Amsterdam  
Brigit Triesscheijn Universiteit van Amsterdam  

Publicatie(s)

Relevante links(s)

[Bron: Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO)]

Gerelateerd

Ouders en VVE
Ouderbetrokkenheid in voor- en vroegschoolse educatie
Annemieke Top

Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Doelgroepkinderen
VVE-doelgroepkinderen in de voorschoolse fase
Aansluiting VVE en schoolloopbaan
Aansluiting tussen voor- en vroegschoolse educatie en verdere schoolloopbaan
Effecten vroegschoolse educatie
Effecten van voor- en vroegschoolse educatie en opvang op latere ontwikkeling van kinderen
Gemeenten schoolbesturen
De rol van gemeenten en schoolbesturen bij VVE
Effectiviteitskenmerken
Vroeg- en voorschoolse educatie onder de loep
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Stel je onderwijsvraag

Technologie in de klas

Verkiezing onderwijscooperatie

Aansluiting VVE en schoolloopbaan



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.